65
‏متن آيه : ‏
‏ طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّيَاطِينِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«ميوه‌اش‌ گويي‌ چون‌ كله‌هاي‌ شياطين‌ است» يعني‌: باروبر آن‌ درخت‌، از نهايت ‌زشتي‌ و قباحت‌، گويي‌ در منظر خود همانند كله‌هاي‌ شياطين‌ است‌.
ملاحظه‌ مي‌كنيم‌ كه‌ خداوند(ج) در اين‌ آيه‌، محسوس‌ را به‌ متخيل‌ تشبيه‌ كرده ‌است‌ پس‌ هرچند كه‌ سرهاي‌ شياطين‌ غيرمرئي‌ است‌ اما براي‌ دلالت‌ بر اين‌كه‌ آن ‌ميوه‌ در نهايت‌ زشتي‌ است‌، اين‌ تشبيه‌ به‌كار گرفته‌ شده‌ است‌. اعراب‌، شخص ‌زشت‌صورت‌ را به‌ شيطان‌ و شخص‌ زيباصورت‌ را به‌ فرشته‌ تشبيه‌ مي‌كنند. به‌قولي‌: مراد از «شياطين‌» در اينجا، مارهايي‌ هستند كه‌ بر سر خود تاجي‌ دارند و از زشت‌ترين‌ مارها مي‌باشند.
 
	سوره صافات آيه  66
‏متن آيه : ‏
‏ فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْهَا فَمَالِؤُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پس‌ دوزخيان‌ حتما از آن» يعني‌: از درخت‌ زقوم‌، يا از ميوه‌ آن‌ «مي‌خورند و شكمها را از آن‌ پر مي‌كنند» يعني‌: به‌ خوردن‌ از آن‌ مجبور ساخته‌ مي‌شوند تا شكمهايشان‌ از آن‌ پر مي‌شود پس‌ غذا و ميوه‌ آنان‌ ـ به‌جاي‌ روزي‌ بهشت‌ ـ اين ‌است‌. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌: «از خداوند متعال‌ پروا كنيد به‌ حق‌ پروا داشتن‌ از وي‌ زيرا اگر قطره‌اي‌ از زقوم‌ به‌ درياهاي‌ دنيا بچكد، قطعا زندگي‌ را بر اهل ‌زمين‌ تباه‌ مي‌گرداند پس‌ چگونه‌ است‌ حال‌ كسي‌ كه‌ زقوم‌ غذاي‌ وي‌ باشد؟». اين ‌وصف‌ غذايشان‌ بود. بعد از آن‌، نوشيدني‌شان‌ را به‌ زشت‌تر از آن‌ تشبيه‌ كرده‌ مي‌فرمايد:
 
سوره صافات آيه  67
‏متن آيه : ‏
‏ ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْباً مِّنْ حَمِيمٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«سپس‌ برايشان‌ بر آن‌ غذا» يعني‌: پس‌ از خوردن‌ آن‌ غذا «آميزه‌اي‌ از آب ‌جوشان‌ است» يعني‌: غذاي‌ درخت‌ زقوم‌ با آب‌ جوشان‌ آميخته‌ مي‌شود تا عذابشان‌ را شديدتر و حالشان‌ را ناخوش‌تر گرداند.
 
	سوره صافات آيه  68
‏متن آيه : ‏
‏ ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آن‌گاه‌ بازگشتشان» بعد از نوشيدن‌ آب‌ جوش‌ و خوردن‌ زقوم‌ «بي‌گمان ‌به‌سوي‌ دوزخ‌ است» بدين‌ صورت‌ كه‌ پس‌ از خوردن‌ زقوم‌، دوزخيان‌ را براي‌ نوشيدن‌ آب‌جوش‌ به‌ محل‌ آن‌ وارد مي‌سازند چنان‌كه‌ شتر را به‌ آبگاه‌ مي‌برند آن‌گاه‌ مجددا آنان‌ را به‌ دوزخ‌ بر مي‌گردانند. البته‌ اين‌ تعبير دلالت‌ بر آن‌ دارد كه ‌آب‌ جوش‌ (حميم) در موضعي‌ خارج‌ از دوزخ‌ (جحيم) قرار دارد.
 
	سوره آل عمران آيه  68
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَاللّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آيه‌ كريمه‌ آمده‌ است‌: يهوديان‌ به‌ رسول‌ خداص گفتند؛ اي‌محمد! سوگند به‌ خدا كه‌ تو مي‌داني‌ ما از تو و ديگران‌ به‌ دين‌ ابراهيم‌ سزاوارتر وبه‌ او نزديكتريم‌؛ زيرا ابراهيم‌ يهودي‌ بود و جز حسد هيچ‌ چيز ديگري‌ تو را ازپذيرش‌ اين‌ امر باز نمي‌دارد! پس‌ حق‌ تعالي‌ نازل‌ فرمود: «درحقيقت، نزديكترين‌مردم‌ به‌ ابراهيم» يعني‌: سزاوارترين‌ مردم‌ در وابستگي‌ به‌ وي‌ «همان‌ كساني‌هستند» از ياران‌ و پيروانش‌ «كه‌ او را پيروي‌ كرده‌اند» يعني‌: به‌ او ايمان‌ آورده‌ و از او اطاعت‌ كرده‌اند و از آيينش‌ پيروي‌ كرده‌ و به‌ دينش‌ اقتدا نموده‌اند «و» نيز نزديكترين‌ مردم‌ به‌ ابراهيم‌(ع) «اين‌ پيامبر» يعني‌: محمدص است‌. اولويت‌ رسول‌خداص به‌ ابراهيم‌(ع) از آن‌ جهت‌ است‌ كه‌ ايشان‌ از نسل‌ ابراهيم‌(ع) اند، همچنان ‌بسياري‌ از امور در شريعت‌ محمديص با آيين‌ ابراهيم‌(ع)موافق‌ است‌. درحديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌: «إن لكل نبي ولاية من النبيين وإن وليي منهم أبي وخليل ربي عزوجل إبراهيم(ع): همانا براي‌ هر پيامبري‌ دوستي‌ از پيامبران‌ است‌ و دوست‌ من ‌از ايشان، پدرم‌ و خليل‌ پروردگارم‌ عزوجل، ابراهيم‌(ع) است». «و كساني‌ كه‌ايمان‌ آوردند» از امت‌ محمدص، آنان‌ نيز به‌ ابراهيم‌(ع) نزديكتر و سزاوارترند «وخدا كارساز مؤمنان‌ است» با نصرت‌ و تأييد خويش‌.
سوره صافات آيه  69
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آبَاءهُمْ ضَالِّينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
سپس‌ در بيان‌ علتي‌ كه‌ آنها را سزاوار اين‌ سزاي‌ سخت‌ گردانيده‌ است‌، مي‌فرمايد: «هر آينه‌ آنها پدران‌ خود را گمراه‌ يافتند» يعني‌: اتفاق‌ چنين‌ بود كه‌ آنها پدران‌ خود را گمراه‌ يافتند پس‌ از روي‌ تقليد ـ و نه‌ از روي‌ هيچ‌گونه‌ حجتي‌ ـ به‌ آنان‌ اقتدا كردند.
 
	سوره صافات آيه  70
‏متن آيه : ‏
‏ فَهُمْ عَلَى آثَارِهِمْ يُهْرَعُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پس‌ آنها به‌سرعت‌ بر پي‌ پدران‌ خود رانده‌ مي‌شوند» يعني‌: آنها از پدران‌ خويش‌ شتابان‌ پيروي‌ مي‌كنند و اين‌ شتابشان‌ به‌گونه‌اي‌ است‌ كه‌ گويي‌ آنان‌ به‌سوي ‌پيروي‌ از پدرانشان‌ به‌ شدت‌ رانده‌ شده‌ و از جا بركنده‌ مي‌شوند.
 
	سوره صافات آيه  71
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
سپس‌ خداوند(ج) به‌ بيان‌ اين‌ واقعيت‌ مي‌پردازد كه‌ كفر پديده‌اي‌ قديمي‌ است‌ و پيروان‌ آن‌ بسيارند تا پيامبرش‌ را در كفر قومش‌ تسليت‌ و دلجويي‌ كند: «و قطعا پيش‌ از آنان» يعني‌: پيش‌ از كفار اين‌ امت‌ «بيشتر پيشينيان» از امتهاي‌ گذشته‌ «گمراه‌ شدند» بر اثر همان‌ تقليد كوركورانه‌ و عدم‌ نگرش‌ و انديشه‌ درست‌.
 
	سوره صافات آيه  72
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا فِيهِم مُّنذِرِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و حال‌ آن‌كه‌ در ميانشان‌ هشداردهندگاني‌ فرستاديم» يعني‌: با وجود آن‌كه‌ به‌ميان‌ آن‌ پيشينيان‌ پيامبراني‌ را فرستاديم‌ كه‌ آنها را از عذاب‌ ما بيم‌ دادند و حق‌ را برايشان‌ بيان‌ كردند اما اين‌ امر در آنان‌ هيچ‌ تأثيري‌ نكرد و هيچ‌ سودي‌ برايشان‌ در بر نداشت‌.
 
	سوره صافات آيه  73
‏متن آيه : ‏
‏ فَانظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنذَرِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پس‌ ببين‌ سرانجام‌ بيم‌يافتگان» يعني‌: سرانجام‌ كساني‌ كه‌ پيامبران‌‡ آنها را بيم‌ دادند «چگونه‌ شد» زيرا اين‌ سرانجام‌ چيزي‌ جز آتش‌ دوزخ‌ نبوده‌ و نيست‌.
 
	سوره صافات آيه  74
‏متن آيه : ‏
‏ إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«به‌ استثناي‌ بندگان‌ مخلص‌ خداوند» يعني‌: بجز كساني‌ كه‌ خداوند(ج) آنان‌ را با توفيق‌ بخشيدنشان‌ به‌سوي‌ ايمان‌ و توحيد، براي‌ خودش‌ خالص‌ گردانيده‌ پس‌ اينان ‌نجات‌ يابنده‌اند.
 
	سوره صافات آيه  75
‏متن آيه : ‏
