 وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُون ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و كيفر آنچه‌ كرده‌ بودند» يعني‌: جزاي‌ اعمال‌ بد و نابكارشان‌ ؛ مانند شرك‌ و ظلم‌ بر اولياي‌ خدا(ج) «بر آنان‌ آشكار مي‌شود و آنچه‌ را كه‌ بدان‌ استهزا مي‌كردند، آنها را فرو مي‌گيرد» يعني‌: همان‌ كيفري‌ كه‌ رسول‌‌خدا‌ص آنها را بدان‌ بيم ‌مي‌دادند، گريبانگيرشان‌ شده‌ و بر آنها مسلط مي‌شود.
 
	آيه  49
‏متن آيه : ‏
‏ فَإِذَا مَسَّ الْإِنسَانَ ضُرٌّ دَعَانَا ثُمَّ إِذَا خَوَّلْنَاهُ نِعْمَةً مِّنَّا قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ بَلْ هِيَ فِتْنَةٌ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و چون‌ به‌ انسان‌ سختي‌اي‌ برسد، مارا فرامي‌خواند» يعني‌: شأن‌ و حال‌ انسان‌ اين‌ است‌ كه‌ چون‌ بر او سختي‌ و بلايي‌ ـ مانند بيماري‌ يا فقر يا غير آن‌ ـ برسد، خداي‌ عزوجل‌ را مي‌خواند و به‌سوي‌ او در رفع‌ و دفع‌ آن‌ بلا و سختي‌، زاري‌ و تضرع‌ مي‌كند «سپس‌ چون‌ نعمتي‌ از جانب‌ خود به‌ او ارزاني‌ داريم» و در خيري‌ را به‌روي‌ او بگشاييم‌ «مي‌گويد: جز اين‌ نيست‌ كه‌ اين‌ نعمت‌ بنا بر دانشي‌ كه‌ در من ‌است‌، به‌ من‌ داده‌ شده» يعني‌: بنا بر علمي‌ كه‌ خودم‌ به‌ مشاغل‌ و حرفه‌ها داشته‌ام‌، يا براساس‌ خوبي‌ و خيري‌ كه‌ در من‌ بوده‌ است‌، يا بر اساس‌ علم‌ اخداوند(ج) به‌فضل‌ و برتري‌ من‌، اين‌ نعمت‌ به‌ من‌ ارزاني‌ شده‌ است‌ «نه‌ چنان‌ است‌ بلكه‌ آن ‌آزموني‌ است» يعني‌: نعمتي‌ را كه‌ به‌ وي‌ داده‌ايم‌، بنا بر علل‌ و عوامل‌ پنداري‌ او نيست‌ بلكه‌ دادن‌ اين‌ نعمت‌ به‌ وي‌، آزمايش‌ و امتحاني‌ است‌ كه‌ آيا شكر و سپاس ‌مي‌گزارد يا اين‌كه‌ كفران‌ و ناسپاسي‌ مي‌كند؟ «ولي‌ بيشترشان‌ نمي‌دانند» كه‌ اين ‌بخشيدن‌ نعمت‌، استدراجي‌ از جانب‌ اخداوند(ج) و امتحاني‌ براي‌ آنان‌ است‌ كه‌ آيا بدانچه‌ نزدشان‌ است‌، شكر و سپاس‌ مي‌گزارند، يا كفران‌ و ناسپاسي‌ مي‌كنند؟ هم‌ بدين‌ جهت‌، آنان‌ غافلانه‌ در نعمتهاي‌ خدا(ج) فرو مي‌روند، بي‌آن‌كه‌ منعم‌ حقيقي ‌را حاضر و ناظر بدانند.
 
سوره آل عمران آيه  89
‏متن آيه : ‏
‏ إِلاَّ الَّذِينَ تَابُواْ مِن بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُواْ فَإِنَّ الله غَفُورٌ رَّحِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«مگر كساني‌ كه‌ پس‌ از آن» يعني‌: پس‌ از ارتداد «توبه‌ كردند و به‌ اصلاح‌ آوردند» يعني‌: آنچه‌ را كه‌ با ارتداد از دين‌ خويش‌ تباه‌ ساخته‌ بودند، به‌ وسيله‌ اسلام‌ به ‌اصلاح‌ و سامان‌ آوردند «پس‌ بي‌گمان‌ خداوند آمرزنده‌ مهربان‌ است» و اين‌ از لطف‌ و رأفت‌ و رحمت‌ وي‌ بر خلقش‌ مي‌باشد كه‌ توبه‌ توبه‌كاران‌ را مي‌پذيرد و برآنان‌ مي‌آمرزد. بايد دانست‌ كه‌ توبه‌ مرتد ـ چنانچه‌ مخلصانه‌ به‌سوي‌ اسلام ‌بازگردد ـ نيز پذيرفته‌ مي‌شود. امام‌ شوكاني‌ مي‌گويد: «در حد علم‌ من، دراين‌باره‌ ميان‌ علما هيچ‌ اختلافي‌ نيست».
از ابن‌عباس‌(رض) در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آيه‌ كريمه‌ روايت‌ شده‌ است‌ كه‌ فرمود: مردي ‌از انصار، اسلام‌ آورد و سپس‌ مرتد شده‌ به‌ شرك‌ پيوست، آن‌گاه‌ پشيمان‌ گشته‌ كسي‌ را به‌سوي‌ قومش‌ فرستاد كه‌ از رسول‌ خداص بپرسيد: آيا برايم‌ توبه‌اي‌ هست‌؟ همان‌ بود كه‌ اين‌ آيه‌كريمه‌ نازل‌ شد و بعد از آن‌ كه‌ قومش‌ به‌ وي‌ اطمينان‌دادند، مجددا اسلام‌ آورد.
 
آيه  50
‏متن آيه : ‏
‏ قَدْ قَالَهَا الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَمَا أَغْنَى عَنْهُم مَّا كَانُوا يَكْسِبُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«هرآينه‌ كساني‌ كه‌ پيش‌ از آنان‌ بودند» مانند قارون‌ و ديگران‌ «نيز اين‌ سخن ‌را» كه‌ ما اين‌ نعمت‌ را بر اساس‌ علمي‌ كه‌ داريم‌ داده‌ شده‌ايم‌ «گفتند پس‌ آنچه ‌به‌دست‌ آورده‌ بودند» از متاع‌ و بهره‌ دنيا «بلا را از آنان‌ دفع‌ نكرد» بلكه‌ عذاب‌ الهي ‌دامنگيرشان‌ شد.
 
	آيه  51
‏متن آيه : ‏
‏ فَأَصَابَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا وَالَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ هَؤُلَاء سَيُصِيبُهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا وَمَا هُم بِمُعْجِزِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«تا كيفر آنچه‌ كه‌ مرتكب‌ شده‌ بودند» از بدي‌ها «به‌ آنان‌ رسيد و كساني‌ از اين‌ گروه» يعني‌: از اين‌ امت‌ «كه‌ ستم‌ كرده‌اند» با شرك‌ و كفر «به‌ زودي‌ نتايج‌ سوء آنچه‌ را كه‌ مرتكب‌ شده‌اند، بديشان‌ خواهد رسيد» چنان‌كه‌ به‌ پيشينيانشان‌ رسيد؛ مانند قحطي‌ و قتل‌ و اسارت‌ و قهر «و آنان‌ عاجزكننده‌ نيستند» يعني‌: از عذاب ‌خدا(ج) توان‌ گريز ندارند بلكه‌ مرجع‌ و بازگشتشان‌ به‌سوي‌ اوست‌ و هر چه‌ بخواهد ـ از كيفر و مجازات‌ ـ با آنها مي‌كند.
 
	آيه  52
‏متن آيه : ‏
‏ أَوَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آيا ندانسته‌اند» از طريق‌ مشاهداتشان‌ «كه‌ خداست‌ كه‌ روزي‌ را براي‌ هر كس‌ كه ‌بخواهد» گشاده‌ سازد «گشاده‌ مي‌گرداند و براي‌ هر كس‌ كه‌ بخواهد» روزي‌ را تنگ ‌گرداند «تنگ‌ مي‌گرداند؟ قطعا در اين‌ امر نشانه‌هايي‌ است» بزرگ‌ و علاماتي‌ است ‌سترگ‌ «براي‌ مردمي‌ كه‌ ايمان‌ دارند» به‌ اين‌كه‌ رويدادها همه‌ ـ اعم‌ از گشاده ‌كردن‌ يا تنگ‌گردانيدن‌ روزي‌ و غير آن‌ از امور ـ از جانب‌ خدا(ج) است‌. اما كافران‌ از ديدن‌ اين‌ نشانه‌ها كورند.
	آيه  53
‏متن آيه : ‏
‏ قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«بگو» اي‌ محمد‌ص از جانب‌ من‌ به‌ بندگانم‌: «اي‌ بندگان‌ من» يعني‌: اي‌ بندگان‌ مؤمن‌ من‌! زيرا در عرف‌ قرآن‌، اين‌ اضافت‌ مخصوص‌ به‌ مؤمنان‌ است‌. آري‌! اي‌ بندگان‌ مؤمن‌ من‌: «كه‌ بر خود اسراف‌ روا داشته‌ ايد» مراد از اسراف‌: افراط و زياده‌روي‌ در گناهان‌ و ارتكاب‌ بسيار آنهاست‌. «از رحمت‌ خدا» يعني‌: از مغفرت‌ وي‌ «نوميد نشويد».
اين‌ آيه‌ اميدبخش‌ترين‌ آيه‌ در كتاب‌ خدا(ج) است‌ زيرا مشتمل‌ بر بزرگترين ‌بشارت‌ حق‌ تعالي‌ براي‌ بندگانش‌ مي‌باشد، چه‌ همان‌گونه‌ كه‌ ملاحظه‌ مي‌كنيم‌؛ حق‌ تعالي‌ در اين‌ آيه‌، اولا ـ با هدف‌ گراميداشت‌ و فزون ‌ساختن‌ بشارت‌ به‌ بندگان‌ ـ ايشان‌ را به‌ خودش‌ منسوب‌ كرد، سپس‌ ايشان‌ را به‌ زياده‌روي‌ در نافرماني‌ها و ارتكاب‌ بسيار گناهان‌ موصوف‌ ساخت‌ آن‌گاه‌ به‌دنبال‌ آن‌، اين‌ زياده‌روان‌ افراطگر در معاصي‌ را از نوميدي‌ از رحمت‌ خويش‌ نهي‌ كرد. و اين‌ خود دلالت‌ مي