ْحَكِيمِ ‏ 
‏ترجمه : ‏
خوانده‌ مي‌شود: «حاء، ميم‌» سخن‌ درباره‌ حروف‌ مقطعه‌ آغاز سوره‌ها، در آغاز تفسير سوره‌ «بقره‌» گذشت‌.
«فرو فرستادن‌ اين‌ كتاب‌» يعني: اين‌ قرآن‌ «از جانب‌ خداوند غالب‌ با حكمت ‌است‌» خداوندي‌ كه‌ در ملكش‌ پيروزمند و در صنعش‌ فرزانه‌ و حكيم‌ مي‌باشد.
سوره جاثية آيه  3
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِّلْمُؤْمِنِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«بي‌گمان‌ در آسمانها و زمين‌، براي‌ مؤمنان‌ نشانه‌هايي‌ است‌» يعني: در خود آسمانها و زمين‌، يا در آفرينش‌ آسمانها و زمين‌، بر وجود خداوند(ج) و صفات‌، اسماء و افعال‌ وي‌، نشانه‌هاي‌ روشني‌ است‌.
 
	سوره جاثية آيه  4
‏متن آيه : ‏
‏ وَفِي خَلْقِكُمْ وَمَا يَبُثُّ مِن دَابَّةٍ آيَاتٌ لِّقَوْمٍ يُوقِنُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و در آفرينش‌ خودتان‌» يعني: در آفرينش‌ شما بر اطوار مختلفه‌؛ از خاك ‌گرفته‌ تا نطفه‌، سپس‌ علقه‌، سپس‌ مضغه‌ و نهايتا متكامل‌ ساختنتان‌ به‌ [طور] انساني‌تان‌، همچنان‌ در تشكيل‌ و تركيب‌ اعضا و در نيروهاي‌ عجيب‌ بدني‌ و رواني‌اي‌ كه‌ خداوند(ج)  در شما قرار داده‌ است‌ «و در آنچه‌ كه‌ از انواع‌ جنبندگان‌ پراكنده‌ مي‌گرداند» يعني: همچنين‌ در آفرينش‌ آنچه‌ كه‌ حق‌ تعالي‌ از انواع ‌موجودات‌ زنده‌ و جانوران‌ مختلف‌ النوع‌ در نواحي‌ زمين‌ مي‌پراكند؛ اعم‌ از مناطق‌ گرمسير، سردسير و معتدل‌ و در سرزمين‌هاي‌ مرطوب‌ و خشك‌ و در هر جايي‌ از زمين‌ كه‌ در آن‌ جانداراني‌ مناسب‌ آب‌، خاك‌، جو و محيط طبيعي‌ آن‌ آفريده ‌است: «براي‌ مردمي‌ كه‌ يقين‌ دارند، نشانه‌هايي‌ است‌» يعني: دلايل‌ بسيار آشكاري ‌است‌ كه‌ بر قدرت‌ و حكمت‌ آن‌ آفريننده‌ عظيم‌ دلالت‌ مي‌كنند به‌ طوري‌كه ‌اهل‌يقين‌ كه‌ پذيراي‌ حق‌ مي‌باشند، با مشاهده‌ و تأمل‌ در آنها، عبرت‌ گرفته‌ و به‌وجود و وحدانيت‌ آفريننده‌ بي‌همتا، پي‌ مي‌برند.
 
سوره جاثية آيه  5
‏متن آيه : ‏
‏ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَا أَنزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِن رِّزْقٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ آيَاتٌ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و در اختلاف‌ شب‌ و روز» يعني: در امر آمدن‌ آنها از پي‌ يك‌ديگر، يا در تفاوت‌ آنها در درازي‌ و كوتاهي‌، گرما و سرما و روشنايي‌ و ظلمت‌ نيز نشانه‌ها وعبرت‌هايي ‌است‌ «و در آنچه‌ خدا از رزق‌ از آسمان‌ فرود آورده‌» مراد از رزق‌ در اينجا: باران‌ است‌ زيرا باران‌ سبب‌ همه‌ چيزهايي‌ است‌ كه‌ خداوند(ج)  بندگان‌ را به‌وسيله‌ آنها روزي‌ مي‌دهد «پس‌ به‌ وسيله‌ آن‌، زمين‌ را زنده‌ گردانيده‌ است‌» زنده‌ ساختن‌ زمين‌، بيرون ‌آوردن‌ رستني‌هاي‌ آن‌ است‌ «پس‌ از مرگ‌ آن‌» يعني: پس‌ از خالي‌ بودن‌ آن‌ از سبزي‌ها و رستني‌ها «و در گردش‌ بادها» كه‌ گاهي‌ از يك‌ جهت‌ مي‌وزند و گاهي‌ از جهتي‌ ديگر، گاهي‌ گرم‌ اند و گاهي‌ سرد، گاهي‌ نافع‌ اندو گاهي‌ زيان‌ آور «براي‌ مردمي‌ كه‌ خرد مي‌ورزند، نشانه‌هايي‌ است‌» بزرگ‌ كه‌ بر وحدانيت‌ و قدرت‌ خداوند(ج) دلالت‌ مي‌كنند اما نه‌ براي‌ اهل‌ جهل‌ و عناد بلكه ‌فقط براي‌ كساني‌ كه‌ داراي‌ خردهاي‌ برتري‌ اند پس‌ جاهلان‌ معاند، هرگز از آنها نفعي‌ نمي‌برند.
 
	سوره جاثية آيه  6
‏متن آيه : ‏
‏ تِلْكَ آيَاتُ اللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَ اللَّهِ وَآيَاتِهِ يُؤْمِنُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اين‌ است‌ آيات‌ الله» يعني: اين‌ آياتي‌ كه‌ ذكر شد؛ همانا حجت‌ها و برهانهاي ‌خداوند عزوجل‌ در كتاب‌ هستي‌ وي‌ و در قرآن‌ عظيم‌ است‌ «كه‌ آن‌ را به‌ حق‌ بر تو مي‌خوانيم‌» يعني: ما در آنچه‌ كه‌ بر تو از قرآن‌ فرود مي‌آوريم‌، راستگو هستيم‌ و آنچه‌ كه‌ بر تو مي‌خوانيم‌، متضمن‌ حق‌ است‌ «پس‌ بعد از خدا و آيات‌ او به‌ كدام‌ سخن‌ ايمان‌ خواهند آورد؟» يعني: بعد از سخن‌ خداوند(ج)  و بعد از آيات‌ وي‌، آنها ديگر به‌ كدامين‌ سخن‌ باور مي‌دارند؟ به‌ اين‌ معني‌ كه‌ خداوند(ج) راستگوترين‌ راستان‌ است‌ پس‌ اگر اين‌ كفار كوردل‌، سخن‌ او را تصديق‌ نكنند؛ ديگر سخن‌ چه‌كسي‌ را تصديق‌ خواهند كرد؟ و اگر آيات‌ كتاب‌ او را تصديق ‌نكنند؛ ديگر كتاب‌ چه‌كسي‌ را تصديق‌ مي‌كنند؟ چنان‌كه‌ خداوند متعال‌ در آيه‌(23) از سوره‌  «زمر» مي‌فرمايد:  (‏ اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ) : «خداوند است‌ كه نيكوترين‌ سخن‌ را فرود آورده‌».
«صاوي‌» در شرح‌ «جلالين‌» مي‌گويد: «خداوند(ج)  در اين‌ سه‌ آيه‌، شش ‌دليل‌ را بر وجود، قدرت‌ و وحدانيت‌ خود ذكر نموده‌ و آيه‌ نخست‌ را با: (للمؤمنين‌)، آيه‌ دوم‌ را با: (يوقنون‌) و آيه‌ سوم‌ را با: (يعقلون‌) به‌ پايان‌ آورده‌ است‌. وجه‌ تغاير و تمايز ميان‌ جملات‌ پايان‌بخش‌ اين‌ آيات‌ در اين‌ است‌ كه: وقتي ‌انسان‌ در آسمانها و زمين‌ و اين‌كه‌ ناگزير آنها را آفريننده‌اي‌ است‌، انديشه‌ و تأمل‌ كند؛ بي‌شك‌ بر اثر اين‌ تأمل‌ ايمان‌ مي‌آورد پس‌ جمله‌ (للمؤمنين‌) با آن‌ متناسب ‌مي‌باشد و چون‌ در آفرينش‌ خود انديشه‌ كند، اين‌ تأمل‌ بر ايمانش‌ مي‌افزايد و از اهل‌ يقين‌ مي‌گردد پس‌ جمله‌ (يوقنون‌) با آن‌ تناسب‌ دارد و چون‌ در ساير رويدادها و نشانه‌ها نيك‌ بنگرد و انديشه‌ كند، عقلش‌ به‌ كمال‌ رسيده‌ و عملش ‌استحكام‌ مي‌يابد پس‌ جمله‌ (يعقلون‌) با آن‌ تناسب‌ دارد». ابن‌كثير مي‌گويد: «اين‌ تعابير، خود بيانگر روندي‌ ارتقائي‌ و تكاملي‌؛ از حالي‌ شريف‌ به‌ حالي‌ شريف‌تر وبرتر از آن‌ مي‌باشد». امام‌ رازي‌ نيز در تفسير كبير، دلايل‌ شش‌گانه‌ وجود، قدرت ‌و وحدانيت‌ خداي‌ عزوجل‌ در اين‌ آيات‌ را به‌ نحوي‌ بديع‌ به‌ رشته‌ بيان‌ كشيده‌ كه ‌در خور مطالعه‌ مي‌باشد و در اين‌ مختصر مجال‌ طرح‌ آنها نيست‌.
 
سوره جاثية آيه  7‏متن آيه : ‏‏ وَيْلٌ لِّكُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ ‏
 آيه  8‏متن آيه : ‏‏ يَسْمَعُ آيَاتِ اللَّهِ تُتْلَى عَلَيْهِ ثُمَّ يُصِرُّ مُسْتَكْبِراً كَأَن لَّمْ يَسْمَعْهَا فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ ‏ 
‏ترجمه : ‏
«واي‌ بر هر دروغزن‌ گناه‌ پيشه‌اي‌» يعني: واي‌ بر هر بسيار دروغگوي‌ بسيار گنهكاري‌ «كه‌ آيات‌ خدا را كه‌ بر او خوانده‌ مي‌شود، مي‌شنود سپس‌ سماجت‌ مي‌ورزد» يعني: بر كفر خويش‌ مصرانه‌ باقي‌ مانده‌ و بر شيوه‌ باطلي‌ كه‌ بر آن‌ قرارداشته‌، پايبندي‌ مي‌ورزد و از آنچه‌ كه‌ از كلام‌ خدا(ج) مي‌شنود، پند نمي‌گيرد «مستكبرانه‌» يعني: او بر كفر خويش‌ درحالي‌ سماجت‌ و اصرار مي‌ورزد كه‌ خود ر