د» آنان‌ را تا نگريزند. يعني: اسيرشان‌ گردانيد و بر آنان‌ بندهاي‌ محكم‌ واستوار بگذاريد «و پس‌ از آن‌، به‌ منت‌ رها كردن‌ يا فديه‌ گرفتن‌» يعني: بعد از آن‌كه ‌اسيرشان‌ كرديد، يا بر آنان‌ احسان‌ و منت‌ مي‌گذاريد و رهايشان‌ مي‌كنيد، يا اين‌كه از آنان‌ در عوض‌ آزاديشان‌ مالي‌ مي‌گيريد و پس‌ از آن‌ رهايشان‌ مي‌كنيد. من: رها كردن‌ بدون‌ عوض‌ است‌ و فداء: مالي‌ است‌ كه‌ اسير خود را با آن‌ بازخريد كرده‌ و از اسارت‌ مي‌رهاند. در اينجا از كشتن‌ بدان‌ جهت‌ ياد نشد كه‌ حق‌ تعالي‌ به‌ ذكر آن‌ در ابتداي‌ آيه‌ اكتفا نمود. «تا آن‌كه‌ جنگ‌ بارهاي‌ خود را فروگذارد» يعني: تا آن‌كه‌ جنگجويان‌ سلاح‌هاي‌ خود را بر زمين‌ گذارند و ديگر با كفار جنگي‌ در ميان ‌نباشد. يا معني‌ اين‌ است: تا آن‌كه‌ دشمنان‌ محارب‌، سلاح‌هايشان‌ را با شكست‌ يا متاركه‌ بر زمين‌ گذارند. خاطرنشان‌ مي‌شود كه‌ آيه‌ كريمه‌ محكم‌ است‌ و منسوخ ‌نيست‌ و امام‌ مسلمين‌ قبل‌ از برپا ساختن‌ كشته‌گان‌ بسيار از كفار، فقط ملزم‌ به‌ جنگ ‌و كشتن‌ است‌ اما بعد از آن‌، او مخير است‌ ميان‌ اين ‌كه‌ بكشد يا به‌ اسارت‌ گيرد و بعد از اسير گرفتن‌ نيز مخير است‌ ميان‌ اين‌كه‌ به‌ اسرا احسان‌ كرده‌ و بدون‌ عوض ‌آزادشان‌ كند، يا اين‌كه‌ از آنان‌ فديه‌ (عوض‌) بستاند اما كشتن‌ يا برده‌ ساختن‌ اسير نيز به‌ اقتضاي‌ مصلحت‌ جايز است‌. بنابراين‌، گرفتن‌ فديه‌ (عوض‌ مالي‌) و اسارتي ‌مطرح‌ نيست‌ مگر بعد از نابود ساختن‌ نيروي‌ رزمي‌ دشمن‌ از راه‌ كشتن‌ بسيار و وارد ساختن‌ ضربه‌ كاري‌ و شكننده‌ بر آن‌، به‌ دليل‌ اين‌ فرموده‌ خداوند متعال: (مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَن يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الأَرْضِ) : (بر هيچ‌ پيامبري‌ سزاوار نيست‌ كه‌ برايش‌ اسيراني‌ باشد تا آن‌كه‌ در زمين‌ به‌ طور كامل‌ از آنان‌ كشتار كند) «انفال‌/67».
پس‌ با استناد به‌ آيات‌ قرآن‌ و سنت‌ نبوي‌ كه‌ حكم‌ برده‌ ساختن‌ اسير از آن‌ گرفته‌ شده‌ است‌؛ امام‌ (حاكم‌) مسلمين‌ در مورد اسيران‌ جنگي‌ كفار حربي‌، ميان‌ چهار امر ذيل‌ مخير مي‌باشد:
1ـ كشتن‌.
2ـ برده‌ ساختن‌.
3ـ احسان‌ نمودن‌ بر آنان‌ و آزاد كردن‌ بدون‌ عوض‌.
4ـ فديه‌ گرفتن‌.
گفتني‌ است‌ كه‌ در هر چهار مورد نيز، احاديثي‌ وجود دارد كه‌ نشان‌ مي‌دهد؛ رسول‌ اكرم‌ ص بر حسب‌ اقتضاي‌ حال‌ و ايجاب‌ مصلحت‌ به‌ يكي‌ از اين‌ چهار امرعمل‌ كرده‌اند. مثلا از نمونه‌هاي‌ كشتن‌ اسراء: كشتن‌ عقبه‌بن‌ابي‌معيط و نضربن‌حارث‌ از سوي‌ آن‌ حضرت‌ ص بعد از اسارت‌ آنها در روز بدر بود. از نمونه‌هاي‌ برده‌ ساختن‌ بعد از اسارت‌ اين‌ بود كه: آن‌ حضرت‌ ص بعضي‌ از قبايل‌عرب‌، مانند قبيله‌ هوازن‌ و بني‌مصطلق‌ را برده‌ گرفتند. ابوبكر و عمر رضي‌الله عنهما نيز بني‌ناجيه‌ از قريش‌ را به‌ بردگي‌ گرفتند و ديگر اصحاب‌ رسول‌ اكرم‌ ص نيز در جريان‌ فتوحات‌ اسلامي‌ در سرزمين‌هاي‌ فارس‌ و روم‌، تعدادي‌ از اسرا را به‌بردگي‌ گرفتند.
«اين‌ است‌ حكم‌» الهي‌ در مورد كفار «و اگر خدا مي‌خواست‌، از آنان‌ انتقام ‌مي‌كشيد» با نابود ساختن‌ و عذاب‌ نمودنشان‌ به‌ انواع‌ عذابهاي‌ ديگر؛ مانند زلزله‌، طوفان‌ و فروبردن‌ در زمين‌...  بي‌آن‌كه‌ جنگي‌ از سوي‌ شما مؤمنان‌ در كار باشد «ولي‌» شما را به‌ جنگيدن‌ با آنان‌ فرمان‌ داد «تا بعضي‌ از شما را به‌ بعضي‌ ديگر بيازمايد» يعني: تا مؤمنان‌ را با كافران‌ بيازمايد و مجاهدان‌ راهش‌ و صابران‌ بر آزمايش‌ و ابتلايش‌ را در عينيت‌ امر معلوم‌ داشته‌ پاداش‌ ايشان‌ را به‌ تمام‌ و كمال ‌بدهد و كفار را به‌ دستشان‌ عذاب‌ كند «و كساني‌كه‌ در راه‌ خدا كشته‌ شده‌اند، هرگز خدا اعمالشان‌ را تباه‌ نخواهد كرد» يعني: خداي‌ سبحان‌ هرگز پاداش‌ كشته‌شدگان‌ در راه‌ خويش‌ را ضايع‌ نخواهد كرد و اعمالشان‌ را رشد خواهد داد تا بدانجا كه‌ عمل‌ كساني‌ از آنان‌ در طول‌ حيات‌ برزخي‌شان‌ نيز پيوسته‌ به‌ حسابشان‌ جاري‌ است‌.
ابن‌ابي‌ حاتم‌ در بيان‌ سبب‌ نزول‌ اين‌ آيه‌ از قتاده‌ روايت‌ كرده‌ است‌ كه‌ گفت: «به ‌ما خبر رسيده‌ است‌ كه‌ عبارت: (وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ... )در روز احد درحالي ‌نازل‌ شد كه‌ رسول‌ اكرم‌ ص در شكاف‌ ميان‌ دو كوه‌ قرار داشتند و بسياري‌ از مسلمانان‌ شهيد يا زخمي‌ شده‌ بودند...».
 سوره محمد آيه  5
‏متن آيه : ‏
‏ سَيَهْدِيهِمْ وَيُصْلِحُ بَالَهُمْ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«به‌ زودي‌ ايشان‌ را» يعني: شهدا را «راه‌ خواهد نمود» خداوند(ج) به‌ سوي‌ راه‌ بهشت‌ «و بال‌ آنها را نيكو خواهد گردانيد» بال: يعني‌ كاروبار و حالشان‌ را.
 
	سوره محمد آيه  6
‏متن آيه : ‏
‏ وَيُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَهَا لَهُمْ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و ايشان‌ را در بهشتي‌ كه‌ برايشان‌ وصف‌ كرده‌» يعني: آن‌ را به‌ ايشان‌ شناسانده‌ است‌ «در خواهد آورد» و شناختشان‌ از بهشت‌ تا بدانجاست‌ كه‌ بي‌ هيچ‌ راهنمايي‌اي ‌نسبت‌ به‌ آن‌ آشنايي‌ كامل‌ دارند به‌ طوري‌ كه‌ چون‌ وارد بهشت‌ مي‌شوند، يكراست‌ به‌ سوي‌ منازل‌ خويش‌ مي‌روند بي‌آن‌كه‌ به‌ راهنمايي‌ نياز داشته‌ باشند، گويي‌ از همان‌گاه‌ كه‌ آفريده‌ شده‌ بودند، ساكن‌ بهشت‌ بوده‌اند. در حديث‌ شريف‌ به‌روايت‌ بخاري‌ آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص فرمودند: «والذي‌ نفسي‌ بيده‌ إن أحدهم‌ بمنزله‌ في ‌الجنة‌ أهدي‌ منه‌ بمنزله‌ الذي‌ كان‌ في ‌الدنيا: سوگند به‌ ذاتي‌ كه‌ جانم‌ در دست‌ اوست‌، شخص‌ بهشتي‌، به‌ منزل‌ خود در بهشت‌ راهياب‌تر است‌ نسبت‌ به ‌منزلي‌ كه‌ در دنيا داشته‌ است‌». به‌قولي‌ معناي‌ ﴿عَرَّفَهَا لَهُمْ ‏) اين‌ است: خداوند(ج) بهشت‌ را براي‌ بهشتيان‌ به‌ خوشبوترين‌ عطرها و خوشبويي‌ها معطر و خوشبو گردانيده‌ است‌.
 
سوره محمد آيه  7
‏متن آيه : ‏
‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اي‌ كساني‌ كه‌ ايمان‌ آورده‌ايد! اگر خدا را ياري‌ دهيد» يعني: اگر دين‌ خدا(ج) را ياري‌ دهيد؛ «شما را ياري‌ مي‌دهد» بر كفار و به‌ شما فتح‌ و نصرت‌ عنايت‌ مي‌كند «و گامهايتان‌ را استوار مي‌دارد» در جنگ‌ و عرصه‌هاي‌ كارزار. به‌قولي‌ معني‌ اين ‌است: گامهايتان‌ را بر صراط استوار مي‌دارد چنان‌ كه‌ در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «من‌ بلغ‌ ذا سلطان‌ حاجة‌ من‌ لا يستطيع‌ ابلاغها، ثبت‌ الله‌ تعالي‌ قدميه‌ علي‌ الصراط يوم ‌القيامة: هر كس‌ كه‌ حاجت‌ كسي‌ را به‌ صاحب‌ سلطه‌ و قدرتي‌ برساند كه‌ خود نمي‌تواند آن‌ را به‌ آ