. آن‌گاه‌ ايشان ‌بيدار شدند و فرمودند: آنچه‌ را كه‌ انجام‌ مي‌داديد، انجام‌ دهيد و كسي‌ كه‌ در خواب‌ مانده‌ است‌، يا فراموش‌ كرده‌ است‌، چنين‌ مي‌كند. يعني‌ نماز بامداد خود را قضا آوريد. ابن‌مسعود(رض) مي‌گويد: در اين‌ اثنا شتر رسول‌ اكرم‌ ص را گم ‌كرديم‌ و به‌ جست‌وجوي‌ آن‌ پرداختيم‌ پس‌ آن‌ را در حالي‌ يافتيم‌ كه‌ مهارش‌ بر درختي‌ آويخته‌ بود. من‌ آن‌ را آوردم‌ و حضرت‌ ص بر آن‌ سوار شدند و به‌ راه‌ افتاديم‌ و در ميان‌ راه‌ بوديم‌ كه‌ بر ايشان‌ص وحي‌ فرودآمد...  و چون‌ وحي‌ از ايشان‌ برداشته‌ شد، به‌ ما خبر دادند كه‌ سوره: ﴿ إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحاً مُّبِيناً ‏) بر ايشان ‌نازل‌ شده‌ است‌».
 
سوره فتح آيه  1
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحاً مُّبِيناً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«همانا ما به‌ تو حكم‌ كرديم‌ به‌ فتحي‌ آشكار» فتح: در لغت‌، اصلا به‌ معني ‌گشودن‌ قفل‌ است‌ و فتح‌ در باب‌ جهاد عبارت‌ است‌ از: غلبه‌ و ظفر بر يك‌ سرزمين ‌به‌ زور يا به‌ صلح‌، به‌ جنگ‌ يا به‌ غير آن‌. مراد اين‌ است‌ كه: اي‌ پيامبر ص! ما برايت‌ به‌ فتحي‌ روشن‌ و آشكار در آينده‌ حكم‌ كرديم‌ ـ فتح‌ مكه‌ و غير آن‌ ـ كه ‌به‌ زور و غلبه‌ جهادت‌ ميسر مي‌شود.
از نظر جمهور مفسران‌، مراد از «فتح‌ مبين‌» در اين‌ آيه‌ صلح‌ حديبيه‌ است‌ و خداوند متعال‌ از آن‌ رو آن‌ را فتح‌ ناميد كه‌ صلح‌ حديبيه‌ سبب‌ فتح‌ مكه‌ و فتوحات ‌بعدي‌ گرديد و اين‌ از باب‌ اطلاق‌ سبب‌ بر مسبب‌ مي‌باشد كه‌ از انواع‌ «مجاز مرسل‌» است‌. ولي‌ گروهي‌ برآنند كه‌ مراد از فتح‌ در اين‌ آيه‌، فتح‌ مكه‌ است‌ كه‌ خداوند متعال‌ آن‌ را قبل‌ از فرارسيدن‌ موعدش‌ به‌ طريق‌ بشارت‌ به‌ پيامبر ص و مؤمنان‌ وعده‌ داد و تعبير از آن‌ به‌ زمان‌ گذشته‌، براي‌ دلالت‌ معني‌ بر تحقق‌ حتمي ‌آن‌ در آينده‌ مي‌باشد، گويي‌ اين‌ فتح‌ چنان‌ مسلم‌ است‌ كه‌ در حكم‌ يك‌ امر به‌واقعيت‌ پيوسته‌ مي‌باشد.
 
	سوره فتح آيه  2
‏متن آيه : ‏
‏ لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَيَهْدِيَكَ صِرَاطاً مُّسْتَقِيماً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«تا خدا بر تو بيامرزد» يعني: اي‌ پيامبر ص! اين‌ فتح‌ را از آن‌ رو برايت‌ ميسر گردانيديم‌ تا همراه‌ به‌ اتمام‌ رساندن‌ نعمت‌ فتح‌ و هدايتت‌ به‌ سوي‌ راه‌ راست‌ و پيروزي‌ و غلبه‌اي‌ كه‌ در آن‌ عزت‌ و شوكتت‌ نهفته‌ مي‌باشد، آمرزش‌ نيز برايت‌ جمع‌ گردد. گويي‌ فرمود: صلح‌ حديبيه‌، يا فتح‌ مكه‌ را برتو آسان‌ و هموار كرديم‌ و تو را بر دشمنت‌ پيروز گردانيديم‌ تا هدفمنديهاي‌ عاجل‌ و بلندمدت‌، يعني‌ عزت ‌دارين‌ را همه‌ با هم‌ براي‌ تو جمع‌ گردانيده‌ و بر تو بيامرزيم‌؛ «آنچه‌ را كه‌ گذشته‌ ازگناه‌ تو» قبل‌ از فتح‌ «و آنچه‌ كه‌ مانده‌ است‌» بعد از آن‌. به‌قولي‌ ديگر معني‌ اين ‌است: اين‌ فتح‌ را از آن‌ رو برايت‌ ميسر گردانيديم‌ تا آن‌ كارهاي‌ مستوجب ‌سرزنشي‌ را كه‌ از تو قبل‌ از رسالتت‌ سرزده‌ و آنچه‌ را كه‌ بعد از آن‌ واقع‌ شده‌، بر تو بيامرزيم‌. و از آنجا كه انبيا‌(ع) از گناهان‌ كبيره‌ و صغيره‌ معصوم‌اند پس‌ مراد از«گناه‌» در اينجا، انجام‌ دادن‌ عملي‌ است‌ كه‌ نسبت‌ به‌ مقام‌ انبيا (ع) خلاف‌ اولي‌مي‌باشد لذا اين‌ تعبير از باب‌ اين‌ قاعده‌ است: «حسنات‌ الأبرار سيئات ‌المقربين: حسنات‌ نيكان‌، گناهان‌ مقربان‌ است‌».
«و تا نعمت‌ خود را برتو تمام‌ گرداند» يعني: اين‌ فتح‌ را از آن‌ رو برايت‌ ميسر كرديم‌ تا نعمت‌ خود را با پيروز ساختن‌ دينت‌ بر تمام‌ اديان‌ بر تو تمام‌ گردانيم‌. يامعني‌ اين‌ است: تا نعمت‌ خود را برتو تمام‌ گردانيم‌ با فتح‌ مكه‌ و پيوست‌ نمودن ‌فتح‌ طايف‌ به‌ آن‌ زيرا فتح‌ حديبيه‌ زمينه‌ساز فتوحات‌ بعدي‌ گرديد و با فتح‌ مكه ‌نعمت‌ به‌ اتمام‌ رسيد «و تا تو را هدايت‌ كند» يعني: تا با اين‌ فتح‌، تو را ثابت‌قدم‌ واستوار گردانيم‌ «به‌ راهي‌ راست‌» كه‌ همانا راه‌ اسلام‌ و تبليغ‌، تبيين‌ و اقامه‌ شعاير آن‌ مي‌باشد.
انس‌(رض) در بيان‌ سبب‌ نزول‌ مي‌گويد: چون‌ اين‌ آيه‌ نازل‌ شد، رسول‌‌اكرم‌ ص فرمودند: «همانا بر من‌ آيه‌اي‌ نازل‌ شده‌ است‌ كه‌ نزد من‌ از همه‌ آنچه‌ كه‌ بر روي ‌زمين‌ است‌، دوست‌داشتني‌تر مي‌باشد». سپس‌ آن‌ را بر اصحاب‌ قرائت ‌نمودند. اصحاب‌ گفتند: مبارك‌ و گوارا باد بر شما اي‌ رسول‌ خدا! اينك‌ خداوند متعال‌ روشن‌ ساخت‌ كه‌ با شما چگونه‌ معامله‌ مي‌كند اما ما نمي‌دانيم‌ كه‌ باما چگونه‌ معامله‌ خواهد كرد؟ همان‌ بود كه‌ آيه: ﴿‏لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ)  تا  ﴿فَوْزاً عَظِيماً ‏) «آيه‌/ 4» نازل‌ شد.
در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ مغيره‌بن‌شعبه‌(رض) آمده‌ است‌ كه‌ فرمود: رسول‌ خدا ص بسيار نماز مي‌گزاردند تا بدانجا كه‌ پاهايشان‌ متورم‌ مي‌شد پس‌ به‌ ايشان‌ گفته‌ شد: آيا جز اين‌ است‌ كه‌ خداي‌ عزوجل‌ گناهان‌ نخستين‌ و واپسين‌ را بر شما آمرزيده‌است‌؟ يعني‌ چرا اين‌ قدر بر خود فشار مي‌آوريد؟ فرمودند: «أفلا أكون‌ عبدا شكورا : آيا بنده‌ شكرگزاري‌ نباشم‌؟».
 
سوره فتح آيه  3
‏متن آيه : ‏
‏ وَيَنصُرَكَ اللَّهُ نَصْراً عَزِيزاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و تا خدا تو را به‌ نصرتي‌ قوي‌» يعني: به‌ پيروزي‌اي‌ برتر كه‌ هيچ‌ ذلتي‌ در پي ‌نداشته‌ باشد «نصرت‌ دهد» و به‌ راستي‌ كه‌ چنين‌ شد زيرا با صلح‌ حديبيه‌ مفهوم ‌سيادت‌ و حاكميت‌ داخلي‌ و خارجي‌ دولت‌ اسلامي‌ و استقلال‌ آن‌ ـ به‌ تعابير جديد ـ محقق‌ شد، رسول‌ اكرم‌ ص در جنب‌ نبوت‌ به‌ صفت‌ يك‌ حاكم‌ و پيشواي‌ سياسي‌ نيز در صحنه‌ ظاهر شدند، مدينه‌ به‌ عنوان‌ پايتخت‌ امت‌ و دولت‌ اسلامي ‌تثبيت‌ شد و مشركان‌ دولت‌ اسلامي‌ در مدينه‌ منوره‌ را به‌ رسميت‌ شناخته‌ و به‌ حاكميت‌ و استقلال‌ آن‌ اعتراف‌ نمودند.
	سوره فتح آيه  4
‏متن آيه : ‏
‏ هُوَ الَّذِي أَنزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوا إِيمَاناً مَّعَ إِيمَانِهِمْ وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«او» تعالي‌ «است‌ آن‌ كس‌ كه‌ آرامش‌ را در دلهاي‌ مؤمنان‌ فرود آورد» در نتيجه‌، آنان‌ به‌ حكم‌ خدا(ج) و رسولشص  در تن ‌دادن‌ به‌ صلح‌ حديبيه‌ گردن‌ نهادند وقلبهايشان‌ بر آن‌ آرامش‌ يافت‌ «تا ايماني‌ برايمانشان‌ بيفزايند» يعني: تا مؤمنان‌ به‌سبب‌ اين‌ طمأنينه‌ و آرامش‌، يقيني‌ را بر يقيني‌ كه‌ از قبل‌ داشته‌اند، بيفزايند. كه ‌امروزه‌ از اين‌ م