و در آخرت‌ با آتش‌ دوزخ‌.
ابن‌عباس‌(رض) در بيان‌ سبب‌ نزول‌ مي‌گويد: چون‌ آيه‌ ﴿وَإِن تَتَوَلَّوْا كَمَا تَوَلَّيْتُم مِّن قَبْلُ   ...) نازل‌ شد، بيماران‌ و اشخاص‌ زمين‌گير گفتند: يا رسول‌الله! تكليف‌ ما چه‌ مي‌شود؟ پس‌ اين‌ آيه‌ نازل‌ شد.
 
سوره آل عمران آيه  136
‏متن آيه : ‏
‏ أُوْلَئِكَ جَزَآؤُهُم مَّغْفِرَةٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آنان‌ پاداششان‌ آمرزشي‌ از جانب‌ پروردگارشان‌ و باغهايي‌ است‌ كه‌ از فرودست‌ آن‌ جويباران‌ جاري‌ است، جاودانه‌ در آن‌ بمانند و پاداش‌ اهل‌ عمل‌ چه‌ نيكوست» يعني‌: پاداش‌ پرهيزگاراني‌ كه‌ اعمال‌ نيك‌ يادشده‌ را انجام‌ مي‌دهند، اين‌ است‌ كه‌ بر گناهانشان‌ قلم‌ عفو كشيده‌ مي‌شود و به‌ بهشت‌ درمي‌آيند. در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ ابوبكر صديق‌(رض) از رسول‌ خداص آمده‌ است‌ كه‌ فرمودند: «هيچ‌كسي‌ نيست‌ كه‌مرتكب‌ گناهي‌ شود، سپس‌ به‌ هنگام‌ يادآوري‌ از گناهش‌ برخيزد و وضو بگيرد، آن‌گاه‌ دو ركعت‌ نماز خوانده‌ و از خداي‌ عزوجل‌ از آن‌ گناه‌ خويش‌ آمرزش ‌بخواهد، جز اين‌ كه‌ خداوند(ج) بر او مي‌آمرزد ـ آن‌گاه‌ اين‌ آيه ‌كريمه‌ را تلاوت‌ كردند».
 
	سوره فتح آيه  18
‏متن آيه : ‏
‏ لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحاً قَرِيباً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«به‌ راستي‌ خدا هنگامي‌ كه‌ مؤمنان‌ در زير آن‌ درخت‌ با تو بيعت‌ مي‌كردند، از آنان ‌خشنود شد» يعني: خداوند(ج) در هنگام‌ «بيعه‌الرضوان‌» كه‌ در حديبيه‌ انجام‌گرفت‌، از ايشان‌ راضي‌ شد. شايان‌ ذكر است‌؛ بيعت‌ آنها در اين‌ مورد بود كه‌ با قريش‌ بجنگند و پا به‌ فرار نگذارند. خاطرنشان‌ مي‌شود كه‌ داستان‌ بيعت‌ در كتابهاي‌ حديث‌ و سيرت‌ به‌ تفصيل‌ آمده‌ است‌. چنان‌كه‌ مفسران‌ در بيان‌ سبب‌ نزول ‌اين‌ آيه‌ از سلمه‌بن‌اكوع‌(رض) روايت‌ كرده‌اند كه‌ فرمود: «در اثنايي‌ كه‌ ما به‌ خواب‌ چاشتگاه‌ (قيلوله‌) رفته‌ بوديم‌، ناگهان‌ منادي‌ رسول‌ اكرم‌ ص ندا در داد كه‌ ايهاالناس‌! روح‌القدس‌ (جبرئيل‌) فرود آمد، بيعت‌ كنيد! بيعت‌ كنيد! پس‌ نزد ايشان‌ رفتيم‌ و درحالي‌كه‌ ايشان‌ در زير درخت‌ طلح‌ (آكاسيا) بودند، با ايشان ‌بيعت‌ كرديم‌ و آن‌ حضرت‌ ص با زدن‌ يك‌ دست‌ خويش‌ بر دست‌ ديگر خود، از جاي‌ عثمان(رض) كه‌ او را نزد قريش‌ فرستاده‌ بودند، بيعت‌ كردند. در اين‌ اثنا مردم ‌گفتند: گوارا باد بر تو اي‌ فرزند عفان‌! تو هم‌ اكنون‌ به‌ كعبه‌ طواف‌ مي‌كني‌ ولي‌ ما در اينجا محروم‌ هستيم‌! اما رسول‌ اكرم‌ ص فرمودند: «اگر او، اين‌ و اين‌ مقدارسال‌ در مكه‌ بماند؛ تا من‌ به‌ كعبه‌ طواف‌ نكنم‌، طواف‌ نمي‌كند». آن‌گاه‌ اين‌ آيه ‌نازل‌ شد. ابن‌ابي‌شيبه‌ از نافع‌ روايت‌ كرده‌ است‌ كه‌ گفت: «به‌ عمر(رض) در دوران‌ خلافتش‌ خبر رسيد كه‌ كساني‌ از مردم‌ به‌ زيارت‌ همان‌ درختي‌ كه‌ در زير آن‌ با رسول‌ اكرم‌ ص بيعت‌ انجام‌ گرفت‌، مي‌روند پس‌ عمر(رض) دستور داد تا آن‌ درخت ‌را قطع‌ نمودند» تا زمينه‌ انحراف‌ و شرك‌ برچيده‌ شود.
آري‌! خداوند(ج) از مؤمنان‌ ـ هنگامي‌ كه‌ در زير آن‌ درخت‌ با تو بيعت ‌مي‌كردند ـ خشنود شد «و آنچه‌ را در دلهايشان‌ بود» از صدق‌ و وفا «باز شناخت‌ و آن‌گاه‌ بر آنان‌ سكينه‌ را نازل‌ كرد» سكينه: آرامش‌ و اطمينان‌ روحي‌ است‌ «و فتح ‌نزديكي‌ به‌ آنان‌ پاداش‌ داد» كه‌ همانا فتح‌ خيبر در هنگام‌ بازگشتشان‌ از حديبيه‌ و به‌قولي: فتح‌ مكه‌ است‌. خيبر منطقه‌ سرسبزي‌ در (160) كيلومتري‌ مدينه‌ بر سر راه‌ شام‌ است‌ كه‌ در عهد پيامبر ص، محل‌ سكونت‌ يهوديان‌ بود و در سال‌ (7) هجري‌ قمري‌ پس‌ از (6) هفته‌ محاصره‌ از سوي‌ پيامبر ص و نبردهايي‌ كه‌ رخ‌ داد، به‌ تصرف‌ مسلمانان‌ درآمد.
 
سوره فتح آيه  19
‏متن آيه : ‏
‏ وَمَغَانِمَ كَثِيرَةً يَأْخُذُونَهَا وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزاً حَكِيماً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و نيز غنيمت‌هاي‌ بسياري‌ خواهند گرفت‌» كه‌ هم‌ غنايم‌ خيبر و هم‌ غنايم‌ ديگر پس‌ از آن‌ در فتوحات‌ ديگر را شامل‌ مي‌شود «و خداوند عزيز است‌» و مغلوب ‌نمي‌شود «حكيم‌» است‌ در آنچه‌ كه‌ حكم‌ مي‌كند.
	سوره فتح آيه  20
‏متن آيه : ‏
‏ وَعَدَكُمُ اللَّهُ مَغَانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَهَا فَعَجَّلَ لَكُمْ هَذِهِ وَكَفَّ أَيْدِيَ النَّاسِ عَنكُمْ وَلِتَكُونَ آيَةً لِّلْمُؤْمِنِينَ وَيَهْدِيَكُمْ صِرَاطاً مُّسْتَقِيماً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و خدا به‌ شما غنيمت‌هاي‌ بسيار ديگري‌ وعده‌ داده‌ كه‌ به‌ زودي‌ آنها را خواهيد گرفت‌» در خيبر و غير آن‌، با فتوحات‌ و غنايمي‌ كه‌ خداي‌ عزوجل‌ بر مؤمنان‌ تا روز قيامت‌ ميسر خواهد كرد و در اوقات‌ مقدر به‌ آن‌ نايل‌ خواهند شد «و اين‌ را» يعني: غنايم‌ خيبر را «براي‌ شما پيش‌ انداخت‌» شايان‌ ذكر است‌ كه‌ خيبر داراي ‌باغها، نخلستانها و كشتزارهاي‌ بسيار خوبي‌ بود پس‌ رسول‌ اكرم‌ ص آن‌ را در ميان‌ شركت‌كنندگان‌ در حديبيه‌ تقسيم‌ نموده‌، به‌ سوار دو سهم‌ و به‌ پياده‌ يك‌ سهم ‌دادند «و دستهاي‌ مردم‌ را از شما كوتاه‌ ساخت‌» يعني: خداوند(ج) دستهاي‌ اهالي‌ خيبر و ياران‌ و همپيمانانشان‌ ـ چون‌ عيينه‌بن‌حصن‌ فزاري‌، عوف‌بن‌مالك‌ نضري‌ و همراهانشان‌ ـ را از شما بازداشت‌ آن‌گاه‌ كه‌ در هنگام‌ محاصره‌ خيبر از سوي ‌رسول‌اكرم‌ ص، آمده‌ بودند تا خيبريان‌ را ياري‌ دهند «و تا اين‌ امر» يعني: تا فتح‌ خيبر «براي‌ مؤمنان‌ نشانه‌اي‌ باشد» در هر زمان‌ و مكاني‌؛ كه‌ از آن‌ به‌ جايگاه‌ خود در پيشگاه‌ خداي‌ عزوجل‌ پي برده‌ و صدق‌ و راستي‌ رسول‌ اكرم‌ ص را در تمام‌ وعده‌هايي‌ كه‌ به‌ آنان‌ مي‌دهد، دريابند «و تا شما را به‌ راهي‌ راست‌ هدايت‌ كند» يعني: تا حق‌ تعالي‌ با اين‌ نشانه‌، بر هدايت‌ شما بيفزايد، يا شما را در هدايت ‌به‌ راه‌ حق‌ پايدار گرداند.
 
	سوره فتح آيه  21
‏متن آيه : ‏
‏ وَأُخْرَى لَمْ تَقْدِرُوا عَلَيْهَا قَدْ أَحَاطَ اللَّهُ بِهَا وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و فتوحات‌ ديگري‌ نيز وعده‌ داد كه‌ هنوز به‌ آنها دست‌ نيافته‌ايد» و اگر توفيق ‌خداي‌ عزوجل‌ نباشد، ممكن‌ هم‌ نيست‌ كه‌ به‌ آنها دست‌ يابيد. ابن‌عباس‌ و مجاهد مي‌گويند: «مراد فتوحاتي‌ است‌ كه‌ خداوند متعال‌ بعد از فتح‌ خيبر بر مسلمين ‌ارزاني‌ داشت‌». به‌قولي: مراد از آن‌ 