تح‌ مكه‌ است‌. به‌قولي‌ ديگر: مراد، فتوحات‌ و غنايم‌ فارس‌ و روم‌ است‌ «ولي‌ خدا بر آنها نيك‌ احاطه‌ دارد» يعني: خداوند(ج) آنها را براي‌ شما احاطه‌ كرده‌ است‌ تا آنها را فتح‌ كرده‌ و تحت‌ تصرف‌ خويش‌ در آوريد. پس‌ هرچند كه‌ مسلمانان‌ در دم‌ به‌ آن‌ فتوحات‌ دست‌ نيافتند ولي‌ آن‌ سرزمين‌ها از سوي‌ خداوند متعال‌ برايشان‌ تحت‌ احاطه‌ گرفته‌ شده‌ و هرگز از دست‌ آنها نخواهد رفت‌ زيرا خداوند(ج) به‌ اين‌ امر كه‌ آن‌ مناطق‌ در آينده‌ از آن‌ مسلمانان‌ باشد، حكم‌ كرده‌ است‌ «و خداوند همواره‌ بر هر چيزي‌ تواناست‌» او از ازل‌ تا ابد به‌ اين‌ وصف‌ موصوف‌ بوده‌ و هست‌ بنابراين‌، قدرتش‌ به‌ امر معين‌ وزمان‌ خاصي‌ محدود نيست‌ و هيچ‌ چيز او را ناتوان‌ نمي‌كند.
 
	سوره فتح آيه  22
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَوْ قَاتَلَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوَلَّوُا الْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا يَجِدُونَ وَلِيّاً وَلَا نَصِيراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و اگر كافران‌» قريش‌ در حديبيه‌ «به‌ جنگ‌ با شما برخيزند، قطعا به‌ شما پشت ‌خواهند كرد» و شكست‌ خواهند خورد «و ديگر وليي‌ نخواهند يافت‌» كه‌ آنان‌ را در جنگ‌ با شما ياري‌ و پشتيباني‌ نمايد «و نه‌ نصرت‌ دهنده‌اي‌» خواهند يافت‌ كه‌ عليه‌ شما ياوريشان‌ نموده‌ و نصرتشان‌ دهد.
 
	سوره فتح آيه  23
‏متن آيه : ‏
‏ سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلُ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اين‌ سنت‌ الله است‌» يعني: اين‌ حكم‌ خدا(ج) و قانون‌ قديم‌ او در نصرت ‌دادن ‌دوستانش‌ بر دشمنانش‌ مي‌باشد؛ «كه‌ از پيش‌ همين‌ بوده‌» يعني: اين‌ حكم‌ و اين‌ سنت‌، پيش‌ از اين‌ نيز جاري‌ بوده‌ است‌ «و در سنت‌ الهي‌ هرگز تبديلي‌ نخواهي ‌يافت‌» بلكه‌ اين‌ سنتش‌ مستمر و پايدار است‌.
 
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:5117.txt"> آيه  24</a><a class="text" href="w:text:5118.txt">آيه  25</a><a class="text" href="w:text:5119.txt">آيه  26</a><a class="text" href="w:text:5120.txt">آيه  27</a><a class="text" href="w:text:5121.txt">آيه  28</a></body></html>سوره فتح آيه  24
‏متن آيه : ‏
‏ وَهُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُم بِبَطْنِ مَكَّةَ مِن بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و اوست‌ همان‌ كسي‌ كه‌ در دل‌ مكه‌ ـ پس‌ از آن‌كه‌ شما را بر آنان‌ مسلط ساخت ‌دستهاي‌ آنان‌ را از شما و دستهاي‌ شما را از آنان‌ كوتاه‌ گردانيد» يعني: خداوند متعال‌ دستهاي‌ مشركان‌ را از مسلمانان‌ و دستهاي‌ مسلمانان‌ را از مشركان ‌بازداشت‌ آن‌گاه‌ كه‌ آمدند تا رسول‌ اكرم‌ ص و همراهانشان‌ را در حديبيه‌ از كعبه ‌بازداشته‌ و با ايشان‌ درگير شوند بلكه‌ ميان‌ آنها صلح‌ پديد آورد كه‌ اين‌ صلح‌ به ‌خير مؤمنان‌ بود. مراد از «بطن‌ مكه‌» نيز همين‌ واقعه‌ حديبيه‌ است‌ زيرا در بيان‌ سبب‌ نزول‌ روايت‌ شده‌ است: هشتاد تن‌ از مكيان‌ مسلحانه‌ از كوه‌ تنعيم‌ كه‌ موضعي ‌در سرزمين‌ حل‌ در ميان‌ مكه‌ و سرف‌ است‌، بر رسول‌ اكرم‌ ص و يارانشان‌ فرود آمده‌ و مي‌خواستند تا غافلگيرانه‌ بر ايشان‌ يورش‌ آورند پس‌ ياران‌ رسول‌ اكرم‌ ص دستگيرشان‌ كردند و سپس‌ آن‌ حضرت‌ ص آنها را آزاد كردند. در روايتي‌ آمده‌ است‌ كه‌ خداوند متعال‌ بر اثر دعاي‌ رسول‌ خويش‌ ص بينايي‌ آن‌ مشركان‌ را از آنان‌ گرفت‌ و در نتيجه‌، مسلمانان‌ به‌ سادگي‌ آنان‌ را گرفتند، سپس‌ رسول‌ اكرم‌ ص آنها را آزاد كردند. «و خدا به‌ آنچه‌ مي‌كنيد، همواره‌ بيناست‌» و هيچ‌ چيز از اعمال‌ شما بر او پنهان‌ نمي‌ماند.
 
	سوره فتح آيه  25
‏متن آيه : ‏
‏ هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَالْهَدْيَ مَعْكُوفاً أَن يَبْلُغَ مَحِلَّهُ وَلَوْلَا رِجَالٌ مُّؤْمِنُونَ وَنِسَاء مُّؤْمِنَاتٌ لَّمْ تَعْلَمُوهُمْ أَن تَطَؤُوهُمْ فَتُصِيبَكُم مِّنْهُم مَّعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ لِيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَن يَشَاءُ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَاباً أَلِيماً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آنها» يعني: كفار مكه‌ «كساني‌ اند كه‌ كفر ورزيدند و شما را از مسجد الحرام ‌بازداشتند» و اجازه‌ ندادند كه‌ به‌ كعبه‌ طواف‌ كرده‌ و بعد از آن‌، از احرامي‌ كه ‌براي‌ عمره‌ بسته‌ بوديد، خود را حلال‌ كنيد «و نگذاشتند هدي‌ شما كه‌ بازداشته‌ شده ‌بود، به‌ محل‌ قربانگاهش‌ برسد» كه‌ عبارت‌ از سرزمين‌ مني‌ يا خود مكه‌ است‌، يعني ‌همانجايي‌ از سرزمين‌ حرم‌ كه‌ قرباني‌ در آن‌ ذبح‌ مي‌شود. هدي: حيواني‌ است‌ كه ‌به‌ مكه‌ اهدا مي‌شود، يا قرباني‌اي‌ است‌ كه‌ براي‌ رضاي‌ خداوند متعال‌ تقديم‌ حرم‌ شده‌ و به‌ هنگام‌ زيارت‌ بيت‌الحرام‌ در مناسك‌ حج‌ يا عمره‌، در سرزمين‌ حرم‌ ذبح‌ مي‌شود و تقديم‌ آن‌ سنت‌ است‌. يادآور مي‌شويم‌ كه‌ هدي‌ رسول‌ اكرم‌ ص و مسلمانان‌ در حديبيه‌، هفتاد شتر بود. پس‌ خداي‌ سبحان‌ برايشان‌ رخصت‌ داد تا هداياي‌ خويش‌ را در همان‌ جايي‌ كه‌ به‌ پيشروي‌ از آن‌ بازداشته‌ شده‌اند ـ يعني‌ در حديبيه‌ ـ ذبح‌ كنند، به‌ اين‌ ترتيب‌، خداوند متعال‌ حديبيه‌ را جايگاه‌ قرباني‌ مؤمنان ‌گردانيد در حالي‌كه‌ ايشان‌ در خارج‌ از سرزمين‌ حرم‌ بودند «و اگر مردان‌ و زنان‌ باايماني‌ نبودند» يعني: اگر مستضعفان‌ از مؤمنان‌ در مكه‌ نبودند «كه‌ آنها را نمي‌دانيد» يعني: آنها را نمي‌شناسيد. به‌قولي‌ معني‌ اين‌ است: نمي‌دانيد كه‌ آنها مؤمن‌اند «كه‌» در آن‌ صورت‌؛ «ندانسته‌ پايمالشان‌ كنيد» با هجوم‌ بردن‌ و كشتن ‌آنان‌ زيرا اگر مسلمانان‌ مكه‌ را به‌ زور گرفته‌ و آن‌ را به‌ نيروي‌ شمشير فتح ‌مي‌كردند؛ مؤمنان‌ موجود در آن‌ از كفار بازشناخته‌ نمي‌شدند و در نتيجه‌، سپاه‌ مسلمانان‌ از اين‌ امر ايمن‌ نبودند كه‌ مؤمنان‌ را ناشناخته‌ به‌ قتل‌ رسانند، كه‌ در آن صورت‌، هم‌ بر ايشان‌ كفاره‌ لازم‌ مي‌شد و هم‌ اين‌ عيب‌ و سرزنش‌ به‌ ايشان ‌مي‌پيوست‌ كه‌ همكيشان‌ خود را پايمال‌ كرده‌اند و اين‌ است‌ معناي‌ فرموده ‌حق‌ تعالي: «پس‌ به‌ شما معره‌اي‌» يعني: گناه‌، جنايت‌، عيب‌ تاوان‌ و كفاره‌اي ‌«از آنان‌ بدون‌ علم‌» يعني: به‌ طور ندانسته‌ «برسد» به‌ خاطر قتل‌ آنان‌ زيرا در آن‌صورت‌، حتما مشركان‌ مي‌گفتند كه: «مسلمانان‌، همكيشان‌ خود را به‌ قتل ‌رسانده‌اند». پس‌ تقدير سخن‌ چنين‌ است: اگر بيم‌ اين‌ كار نبود؛ خداوند(ج) در حديبيه‌ به‌ شما اذن‌ قتال‌ و فرمان‌ حمله‌ به‌ مكه‌ مي‌داد تا با مشركان‌ قريش‌ بجنگيد و عذاب‌ و قهر وي‌ بر 