 ‏
و از جمله‌ مصاديق‌ بارز عدل‌ يكي‌ اين‌ است‌ كه‌ در اثناي‌ مبادله‌ اشياء، در ابزار وزن‌ ـ يعني‌ در ترازو و سنجه‌ ـ از عدل‌ و انصاف‌ تجاوز نكنيد: «از بهر آن‌كه‌ در ميزان‌ از حد تجاوز نكنيد» يعني: حق‌ تعالي‌ ميزان‌ را به‌ خاطر آن‌ نهاد كه‌ از عدل ‌تجاوز نكنيد. حسن‌ مي‌گويد: «مراد از ميزان‌ ترازو است‌ و خداوند(ج) به‌ رعايت ‌عدالت‌ در وزن‌ دستور داد تا هم‌ به‌ وسيله‌ آن‌ انصاف‌ داده‌ شود و هم‌ انصاف‌ گرفته‌ شود». به‌قولي: مراد از «ميزان‌» قرآن‌ است‌. البته‌ حمل‌ «ميزان‌» بر امور معنوي‌ ومادي‌ ـ هر دو ـ ممكن‌ است‌ لذا جايز است‌ مراد از ميزان‌ هر چيزي‌ باشد كه‌ حقايق‌و اندازه‌هاي‌ اشياء با آن‌ معلوم‌ مي‌شود، چه‌ آن‌ چيز مادي‌ باشد؛ مانند پيمانه‌، متر و ترازو و چه‌ معنوي‌ باشد؛ مانند افكار، آراء و ارزشهاي‌ علمي‌ و معرفتي‌.
 
	سوره رحمن آيه  9
‏متن آيه : ‏
‏ وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِيزَانَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و وزن‌ را به‌ انصاف‌ بر پا داريد» يعني: وزنهايتان‌ را دادگرانه‌ و به‌ عدالت ‌بسنجيد و ارزيابي‌ كنيد «و در ترازو كمي‌ و كاستي‌ نياوريد».
ملاحظه‌ مي‌كنيم‌ كه‌ خداي‌ سبحان‌ اولا به‌ رعايت‌ عدالت‌ و برابري‌ در ميزان‌ دستور داد، سپس‌ از طغيان‌ و تجاوز از حد با افزودن‌ بر وزن‌ نهي‌ كرد آن‌گاه‌ از كمي‌ و كاستي‌اي‌ كه‌ سبب‌ زيان‌ و تاوان‌ است‌ نهي‌ نمود. پس‌ هر يك‌ از اين ‌توصيه‌ها، در جاي‌ خود معني‌ و پيام‌ روشني‌ دارد.
 
سوره رحمن آيه  10
‏متن آيه : ‏
‏ وَالْأَرْضَ وَضَعَهَا لِلْأَنَامِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و زمين‌ را براي‌ مردم‌ نهاد» يعني: آن‌ را براي‌ خلق‌ ـ اعم‌ از انس‌، جن‌ و غير آنان‌ ـ پديد آورد و گستراند.
 
	سوره رحمن آيه  11
‏متن آيه : ‏
‏ فِيهَا فَاكِهَةٌ وَالنَّخْلُ ذَاتُ الْأَكْمَامِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«در آن‌» يعني: در زمين‌ «فاكهه‌ است‌» فاكهه: هر چيزي‌ است‌ كه‌ انسان‌ از خوردن‌ آن‌ لذت‌ برده‌ و طبع‌ وي‌ شاد گردد؛ از انواع‌ ميوه‌ها «و» در زمين‌ «درختان‌ خرماي‌ داراي‌ پوشش‌هاست‌» اكمام: جمع‌ كم‌ به‌ كسركاف‌، عبارت‌ است‌ از غلاف‌ خرما در آغاز برآمدنش‌ كه‌ ميوه‌ خرما در اندرون‌ آن‌ قرار دارد و هنوز از آن‌ بيرون‌ نيامده‌ است‌.
 
	 سوره رحمن آيه  12
‏متن آيه : ‏
‏ وَالْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَالرَّيْحَانُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و دانه‌هاي‌ پوست‌ دار و گياهان‌ ريحان‌» مراد از حب: تمام‌ حبوباتي‌ است‌ كه‌ به‌عنوان‌ مواد غذايي‌ مورد استفاده‌ قرار مي‌گيرند؛ چون‌ گندم‌، جو، ذرت‌ و مانند آنها. عصف: علف‌ كشتزار و اولين‌ چيزي‌ است‌ كه‌ از دانه‌ها مي‌رويد. حسن ‌مي‌گويد: «عصف‌، كاه‌ است‌ و ريحان‌ برگ‌». يا ريحان‌، همان‌ گياه‌ معروفي ‌است‌ كه‌ بوي‌ خوشي‌ دارد.
	سوره رحمن آيه  13
‏متن آيه : ‏
‏ فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پس‌ كدام‌يك‌ از نعمتهاي‌ پروردگارتان‌ را دروغ‌ مي‌شماريد؟» خطاب‌ براي‌ جن‌ وانس‌ است‌، به‌ دليل‌ آيات‌ (10، 31، 33) از همين‌ سوره‌ كه‌ به‌ اين‌ معني ‌مي‌پردازند. آلاء: نعمت‌ها است‌. پس‌ خداوند متعال‌ در اين‌ سوره‌ نعمتهايش‌ را براي‌ خلقش‌ برشمرده‌ و آنها را به‌ يادشان‌ آورده‌ است‌، سپس‌ برشمردن‌ نعمت‌ها وبيان‌ خصلت‌ها را با اين‌ آيه‌ دنبال‌ نموده‌ و آن‌ را در ميان‌ هر دو نعمت‌ فاصله‌ قرار داده‌ است‌ تا بندگان‌ را به‌ نعمت‌هاي‌ خود متوجه‌ و متنبه‌ و بدين‌ نعمت‌ها مقر ومعترف‌ گرداند، هم‌ از اين‌ روي‌، اين‌ آيه‌ را در اين‌ سوره‌ مباركه‌ سي‌ويك‌ بار تكرار كرده‌ است‌.
البته‌ اين‌ شيوه‌ بياني‌، در ادبيات‌ عرب‌ شناخته‌ شده‌ است‌. مثلا به‌ كسي‌ كه‌ او را با احسانهاي‌ پي‌درپي‌ خود نواخته‌اند ولي‌ او آن‌ را ناسپاسي‌ مي‌كند؛ مي‌گويند: آيا فقير نبودي‌ و بي‌نيازت‌ ساختم‌؟ آيا اين‌ نعمت‌ من‌ را انكار مي‌كني‌؟ آيا پياده‌ نبودي‌ و سوارت‌ كردم‌؟ آيا اين‌ نعمت‌ من‌ را انكار مي‌كني‌؟... كه‌ تكرار اين ‌ترجيع‌بند در همچو اموري‌ بسيار نيكو و معني‌دار مي‌باشد. چنان‌كه‌ مهلهل‌ در رثاي‌ كليب‌ مي‌گويد:
علي‌ أن‌ ليس‌ عدلا من‌ كليب ‌إذا ما ضيم‌ جيران‌ المجير
علي‌ أن‌ ليس‌ عدلا من‌ كليب إذا رجف‌ العضاة من‌ الدبور
علي‌ أن‌ ليس‌ عدلا من‌ كليب إذا خرجت‌ مخبأة الخدور
تا به‌ آخر اين‌ قصيده‌.
 
	<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:546.txt">آيه  166</a><a class="text" href="w:text:547.txt"> آيه  167</a><a class="text" href="w:text:548.txt"> آيه  168</a><a class="text" href="w:text:549.txt">آيه  169</a><a class="text" href="w:text:550.txt">آيه  170</a><a class="text" href="w:text:551.txt"> آيه  171</a><a class="text" href="w:text:552.txt"> آيه  172</a><a class="text" href="w:text:553.txt"> آيه  173</a></body></html>سوره رحمن آيه  14
‏متن آيه : ‏
‏ خَلَقَ الْإِنسَانَ مِن صَلْصَالٍ كَالْفَخَّارِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«انسان‌ را از گل‌ خشكيده‌ سفال‌ مانند آفريد» اصل‌ انسان‌، همان‌ آدم‌(ع) است‌. صلصال: گل‌ است‌ آن‌گاه‌ كه‌ خشك‌ شده‌ و براي‌ آن‌ صلصله‌ و صدايي‌ شنيده ‌شود. فخار: سفالي‌ است‌ كه‌ با آتش‌ پخته‌ شود. البته‌ عبارات‌ قرآن‌ در بيان ‌آفرينش‌ انسان‌ به‌ اعتبار مراتب‌ آن‌ متنوع‌ است‌، چون: «آفريد انسان‌ را از خاك‌»، «از گل‌ متغير و گنديده‌»، «از گل‌ چسبنده‌»، «از گل‌ خشك‌». اين‌ تنوع ‌خود به‌ اين‌ حقيقت‌ اشاره‌ دارد كه‌ آدم‌(ع) اولا از خاك‌ آفريده‌ شد، سپس‌ در دومين‌ مرحله‌ از آفرينش‌ خود، به‌ گل‌ متطور گرديد آن‌گاه‌ به‌ گل‌ متغير و بوي‌دار تبديل‌ شد، سپس‌ به‌ گل‌ چسبنده‌، سپس‌ به‌ گل‌ خشك‌... پس‌ گويي‌ انسان‌ هم‌ از اين‌، هم‌ از آن‌ و هم‌ از آن‌ ديگري‌ آفريده‌ شده‌ است‌.
 
	سوره رحمن آيه  15
‏متن آيه : ‏
‏ وَخَلَقَ الْجَانَّ مِن مَّارِجٍ مِّن نَّارٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و جن‌ را از زبانه‌ آتش‌ آفريد» مارج: شعله‌ برآمده‌ از آتش‌ است‌ كه‌ داراي‌ زبانه‌ شديدي‌ است‌ و اصل‌ جن‌ همانا ابليس‌ عليه‌اللعنه‌ است‌. در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت ‌عائشه‌ رضي‌الله عنها آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ اكرم‌ ص فرمودند: «فرشتگان‌ از نور آفريده‌ شده‌اند، جن‌ از زبانه‌ آتش‌ و آدم‌ از آنچه‌ كه‌ به‌ شما توصيف‌ شده‌ است‌».
سوره رحمن آيه  16
‏متن آيه : ‏
‏ فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پس‌» اي‌ گروه‌هاي‌ انس‌ و جن‌ «كدام‌ يك‌ از نعمت‌هاي‌ پروردگارتان‌ را دروغ‌ مي‌شماريد» و شكر نمي‌گزاريد؛ به‌ اين‌كه‌ او را عبادت‌ كرده‌ و از او پروا داريد؟.
	<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:5454.txt"> آيه  17</a><a class="text" href="w:text:5455.txt"> آيه  18</a><a class="text" href="w:text:5456.txt"> آيه  19-20</a><a class="text" href="w:text:5457.txt"> آيه  21</