ه : ‏
‏ هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اوست» يعني: اين‌ خداي‌ بزرگ‌ موصوف‌ به‌ صفات‌ مالكيت‌، قدوسيت‌، عزت‌ و حكمت‌؛ يعني‌ اين‌ خداي‌ پادشاه‌ پاك‌ ارجمند فرزانه‌ است‌ «كه‌ در ميان ‌اميين‌ پيامبري‌ از خودشان‌ برانگيخت» مراد از اميين‌ (ناخوانان): قوم‌ عرب‌اند، اعم‌ از كساني‌ كه‌ نوشتن‌ بلد بودند يا كساني‌ كه‌ بلد نبودند زيرا آنان‌ داراي‌ كتاب ‌آسماني‌ نبودند. امي: در اصل‌ كسي‌ است‌ كه‌ به‌ نوشتن‌ و خواندن‌ آشنايي‌ ندارد؛ كه‌ غالب‌ اعراب‌ اين‌چنين‌ بودند. «منهم‌»: يعني‌ از خود آنان‌ و از جنسشان‌. البته‌ فرستادن‌ پيامبر از ميان‌ خود يك‌ قوم‌ و از جنس‌ آنان‌ نزديكتر و سزاوارتر به‌ آن‌ است‌ كه‌ او را اجابت‌ گويند و با او در دعوتش‌ موافقت‌ و همراهي‌ نمايند زيرا جنس‌، به‌ جنس‌ خود نزديكتر و متمايل‌تر است‌. ابن‌كثير مي‌گويد: «مخصوص ‌ساختن‌ اميين‌ به‌ يادآوري‌ به‌ معني‌ نفي‌ ماعدايشان‌ نيست‌ ولي‌ با بعثت‌ نبي‌اكرم‌ص از اميين‌، منت‌ و احسان‌ الهي‌ بر ايشان‌ بيشتر و بليغ‌تر است‌».
«آيات‌ او را بر آنان‌ مي‌خواند» يعني: با آن‌ كه‌ پيامبر ص خود نيز امي‌ است‌ و نه‌ مي‌خواند، نه‌ مي‌نويسد و نه‌ خواندن‌ و نوشتن‌ را از كسي‌ فراگرفته‌ است‌، با اين‌ وجود بر اثر وحي‌ الهي‌، بر آنان‌ به‌ اعجاز قرآن‌ مي‌خواند «و آنان‌ را پاك ‌مي‌گرداند» از پليدي‌ كفر و شرك‌ و از گناهان‌ و اخلاق‌ ناپسند. به‌ قولي‌ معني‌ اين ‌است: آنان‌ را به‌ وسيله‌ ايمان‌ پاكدل‌ مي‌گرداند «و به‌ آنان‌ كتاب‌ و حكمت ‌مي‌آموزد» مراد از كتاب: قرآن‌ و مراد از حكمت: سنت‌ است‌. مالك‌بن‌انس‌(رض) مي‌گويد: «مراد از كتاب‌، نوشتن‌ به‌ قلم‌ و مراد از حكمت‌، دانش‌ و فهم‌ در دين ‌است‌». «و هرآينه‌ آنان‌ پيش‌ از اين‌ در گمراهي‌ آشكاري‌ بودند» يعني: پيش‌ از بعثت‌ نبي‌اكرم‌ص اميين‌ در شرك‌ و جهالت‌ و گمراهي‌اي‌ بس‌ بزرگي‌ قرار داشتند كه‌ بزرگتر از آن‌ گمراهي‌اي‌ وجود ندارد.
 
	سوره جمعة آيه  3
‏متن آيه : ‏
‏ وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و نيز بر جماعتهاي‌ ديگري‌ از ايشان‌ كه‌ هنوز به‌ آنها نپيوسته‌اند» يعني: همچنين‌ اين‌ پيامبر ص، گروه‌هاي‌ ديگري‌ از فرزندان‌ آدم‌ را كه‌ در وقت‌ بعثتش‌ به‌ مسلمانان ‌نپيوسته‌اند و به‌ زودي‌ در آينده‌ به‌ ايشان‌ خواهند پيوست‌، تزكيه‌ و پاكسازي‌ مي‌كند و ايشان‌ كساني‌ از مسلمانان‌ عرب‌اند كه‌ بعد از صحابه‌(رض) تا روز قيامت‌ به‌ عرصه‌ وجود مي‌آيند. به‌قولي: مراد از ايشان‌ كساني‌ از غير اعراب‌اند كه‌ مسلمان‌ مي‌شوند زيرا ايشان‌ هرچند در قوم‌ خود از اعراب‌ نيستند اما آنها با اسلام‌ به‌ يك‌ هويت‌ ويك‌ امت‌ واحد تبديل‌ شده‌اند هرچند كه‌ اقوام‌ و نژادهايشان‌ مختلف‌ باشد. به‌تأييد اين‌ معني‌ احاديثي‌ نيز روايت‌ شده‌ است‌. از آن‌ جمله‌ حديث‌ شريف‌ ذيل‌ به‌ روايت‌ بخاري‌ از ابوهريره‌(رض) است‌ كه‌ فرمود: آن‌ گاه‌ كه‌ سوره‌ جمعه‌ بر رسول‌ اكرم‌ص نازل‌ شد، ما نزد ايشان‌ نشسته‌ بوديم‌ پس‌ آن‌ را تلاوت‌ كردند وچون‌ به‌ آيه:  (‏ وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ)رسيدند، مردي‌ از ايشان‌ پرسيد: يارسول‌ الله! اين‌ ديگراني‌ كه‌ هنوز به‌ ما نپيوسته‌اند، كيستند؟ رسول‌ خدا ص دست ‌خود را بر شانه‌ سلمان‌ فارسي‌(رض) نهادند و فرمودند: «والذي‌ نفسي‌ بيده‌ لو كان ‌الإيمان‌ بالثريا لناله‌ رجال‌ من‌ هؤلاء:  سوگند به‌ ذاتي‌ كه‌ جانم‌ در قبضه‌ اوست‌، اگر ايمان‌ در ستاره‌ ثريا باشد، قطعا مرداني‌ از اين‌ گروه‌ آن‌ را در مي‌يابند». پس‌ اين ‌حديث‌ شريف‌ و غير آن‌ از احاديث‌ و آيات‌، دليل‌ بر عام ‌بودن‌ بعثت‌ آن‌ حضرت‌ ص به‌سوي‌ تمام‌ مردم‌ است‌ چنان‌كه‌ رسول‌ اكرم‌ ص فرموده‌ حق‌ تعالي‌ (‏ وَآخَرِينَ مِنْهُمْ ) را به‌ قوم‌ فارس‌ تفسير نمودند و از اين‌ جهت‌ به‌ فارسيان‌، روميان‌ وغير آنان‌ از ملت‌ها نامه‌ نوشته‌ و آنها را به‌سوي‌ دين‌ حق‌ دعوت‌ كردند. همچنين‌ در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ سهل‌بن‌سعدساعدي‌(رض) آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص فرمودند: «بي‌گمان‌ در صلب‌هاي‌ صلب‌هاي‌ صلب‌هاي‌ مردان‌ و زناني‌ از امت‌ من‌كساني‌ هستند كه‌ بي‌حساب‌ به‌ بهشت‌ وارد مي‌شوند». سپس‌ اين‌ آيه‌ را تلاوت ‌نمودند:
(‏ وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ ...)«و اوست‌ عزيز حكيم» يعني: حق‌ تعالي ‌داراي‌ عزت‌ و حكمت‌ بالغه‌ است‌ در اين‌ امر كه‌ مردي‌ امي‌ را به‌ اين‌ كار عظيم ‌برانگيخت‌ و او را از ميان‌ همه‌ افراد بشر به‌ رسالت‌ خويش‌ برگزيد.
 
سوره جمعة آيه  4
‏متن آيه : ‏
‏ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اين» اسلام‌ و وحي‌ و نبوت‌ «فضل‌ الهي‌ است‌ كه‌ آن‌ را به‌ هر كس‌ بخواهد ارزاني‌ مي‌دارد» چنان‌كه‌ به‌ محمدص ارزاني‌ كرد «و خداوند داراي‌ فضل‌ عظيم‌است» چنان‌ فضل‌ و بخشايشي‌ كه‌ هيچ‌ فضل‌ و بخشايشي‌ نه‌ با آن‌ برابر است‌ و نه‌ حتي‌ نزديك‌ و قابل‌ مقايسه‌.
	سوره جمعة آيه  5
‏متن آيه : ‏
‏ مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَاراً بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
آن‌ گاه‌ خداي‌ متعال‌ براي‌ يهودياني‌ كه‌ عمل‌ به‌ تورات‌ را ترك‌ كرده‌اند مثلي ‌زده‌ و مي‌فرمايد: «مثل‌ كساني‌ كه‌ تورات‌ بر آنان‌ بار شد» حملوا: از حماله‌، به‌ معني‌عهده‌داري‌ و كفالت‌ است‌. يعني: مثل‌ كساني‌ كه‌ به‌ برپا داشتن‌ تورات‌ و عمل‌ به‌آنچه‌ كه‌ در آن‌ است‌، مكلف‌ شدند «سپس‌ آن‌ را بر نداشتند» يعني: سپس‌ به ‌موجب‌ آن‌ عمل‌ نكردند و از آنچه‌ كه‌ در تورات‌ به‌ آن‌ مأمور شده‌ بودند اطاعت‌نكردند؛ آري‌! مثل‌ آنان‌ «همانند مثل‌ الاغي‌ است‌ كه‌ اسفاري‌ را بر پشت ‌مي‌كشد» اسفار: جمع‌ سفر عبارت‌ از كتاب‌ بزرگي‌ است‌ كه‌ چون‌ خوانده‌ شود معناي‌ خود را آشكار مي‌كند از اين‌ جهت‌ آن‌ را «سفر» ناميدند. بلي‌! داستانشان ‌مانند داستان‌ خري‌ است‌ كه‌ كتابي‌ چند را بر او بار كنند زيرا خر نمي‌داند كه‌ بر پشت ‌وي‌ كتاب‌ است‌ يا زباله‌ «چه‌ بد است‌ داستان‌ قو