
‏ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِن رِّزْقِهِ وَإِلَيْهِ النُّشُورُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اوست‌ كسي‌ كه‌ زمين‌ را براي‌ شما رام‌ گردانيد» يعني: آن‌ را هموار و نرم ‌گردانيد تا بر آن‌ استقرار يابيد و آن‌ را خشن‌ نگردانيد به‌ گونه‌اي‌ كه‌ نشستن‌ و راه‌ رفتن‌ بر آن‌ دشوار باشد «پس‌ در مناكب‌ آن‌ راه‌ رويد» يعني: در فراخنا و اطراف‌ وجوانب‌ آن‌ براي‌ انواع‌ كسب‌ و كار و تجارت‌ رهسپار شويد «و از رزق‌ خدا بخوريد» يعني: از آنچه‌ كه‌ خداوند متعال‌ براي‌ شما روزي‌ داده‌ و آن‌ را براي‌ شما در زمين‌ آفريده‌ است‌، بهره‌ ببريد. بدين‌سان‌ خداي‌ عزوجل‌ با تمكين‌ دادن‌ فرزندان‌ آدم‌ در زمين‌ و دادن‌ توانمندي‌ به‌ دست‌ آوردن‌ خيرات‌ و بركات‌ آن‌ برايشان‌، بر آنان‌ منت‌ مي‌گذارد ولي‌ بر آنان‌ است‌ كه‌ بدانند؛ سرانجام‌ بازگشت‌شان ‌به‌سوي‌ اوست‌ از اين‌ جهت‌ فرمود: «و رستاخيز به‌سوي‌ اوست» يعني: برانگيختنتان‌ از قبرهايتان‌ به‌سوي‌ اوست‌ نه‌ به‌سوي‌ غير او. مراد اين‌ دو آيه‌ و ماقبل ‌آن‌ تهديد كافران‌ است‌ پس‌ گويي‌ حق‌ تعالي‌ فرمود: هان‌ اي‌ كفار! بدانيد كه‌ من‌ به ‌امور آشكار و نهان‌ شما دانايم‌ پس‌ از من‌ بيمناك‌ و از عذابم‌ برحذر باشيد زيرا اين ‌من‌ هستم‌ كه‌ شما را در اين‌ زمين‌ ساكن‌ گردانيده‌ و آن‌ را سبب‌ منافع‌ و ارزاق‌ شما قرار داده‌ام‌ و اگر بخواهم‌ شما را به‌ اين‌ زمين‌ فرو مي‌برم‌ چنان‌كه‌ مي‌فرمايد:
 
	سوره ملك آيه  16
‏متن آيه : ‏
‏ أَأَمِنتُم مَّن فِي السَّمَاء أَن يَخْسِفَ بِكُمُ الأَرْضَ فَإِذَا هِيَ تَمُورُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آيا از آن‌ كس‌ كه‌ در آسمان‌ است‌ ايمن‌ شده‌ايد؟» و او خداوند(ج) است‌ زيرا اعراب‌ بر اين‌ باور بودند كه‌ حق‌ تعالي‌ در آسمان‌ مي‌باشد. آري‌! آيا ايمن‌ شده‌ايد از اين‌ «كه‌ شما را» مانند قارون‌ «در زمين‌ فرو برد» بعد از آن‌كه‌ زمين‌ را برايتان ‌رام‌ گردانيد كه‌ در فراخناي‌ آن‌ راه‌ مي‌رويد «پس‌ بناگاه‌ زمين‌ به‌ تپيدن‌ افتد» يعني: زمين‌ در هنگام‌ فروبردنتان‌ به‌ لرزوه‌ و جنبش‌ در مي‌آيد، بر خلاف‌ حالت ‌طبيعي‌ خود كه‌ رام‌ و آرام‌ بوده‌ است‌.
 
سوره ملك آيه  17
‏متن آيه : ‏
‏ أَمْ أَمِنتُم مَّن فِي السَّمَاء أَن يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِباً فَسَتَعْلَمُونَ كَيْفَ نَذِيرِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آيا از كسي‌ كه‌ در آسمان‌ است‌ ايمن‌ شده‌ايد كه‌ بر شما حاصبي‌ بفرستد؟» يعني: باران‌ سنگي‌ از آسمان‌ بفرستد چنان‌كه‌ سنگها را بر قوم‌ لوط و اصحاب‌ فيل ‌فرستاد؟ به‌قولي‌؛ حاصب: بادي‌ است‌ كه‌ از آن‌ سنگريزه‌ مي‌بارد «پس‌ به‌ زودي ‌خواهيد دانست‌ كه‌ بيم‌ دادن‌ من‌ چگونه‌ است‌؟» آن‌ گاه‌ كه‌ عذابم‌ را معاينه‌ و مشاهده‌ كنيد اما دانستن‌ در آن‌ هنگام‌ هيچ‌ به‌ درد شما نمي‌خورد. مفسران‌ در معني: «( أَأَمِنتُم مَّن فِي السَّمَاء ) : «آيا از كسي‌ كه‌ در آسمان‌ است‌، ايمن‌ شده‌ايد؟» گفته‌اند: يعني‌ آيا از خداوندي‌ ايمن‌ شده‌ايد كه‌ قدرت‌ او در آسمان‌ نافذ است‌ نه‌ قدرت‌بتاني‌ كه‌ شما در زمين‌ مي‌پرستيد؟ با علم‌ به‌ اين‌كه‌ خداوند(ج)  هم‌ در آسمان‌ و هم‌در زمين‌ خداوند است‌ چنان‌كه‌ مي‌فرمايد: (‏ وَهُوَ الَّذِي فِي السَّمَاء إِلَهٌ وَفِي الْأَرْضِ إِلَهٌ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْعَلِيمُ ‏): «اوست‌ آن‌كه‌ در آسمان‌ خداست‌ و در زمين‌ خداست،‌ و اوست‌فرزانه‌ دانا» «زخرف‌ / 84». امام‌ رازي‌ در ردي‌ بر فرقه‌ مشبهه‌ كه‌ با استناد به‌ آيه ‌( أَمِنتُم مَّن فِي السَّمَاء....) بر اثبات‌ مكان‌ براي‌ خداوند متعال‌ استدلال‌ كرده‌اند،مي‌گويد: «حمل‌ اين‌ آيه‌ بر ظاهر آن‌ به‌ اتفاق‌ مسلمين‌ امكان‌ ندارد زيرا اين‌ امر كه‌خداي‌ عزوجل‌ در آسمان‌ باشد مقتضي‌ آن‌ است‌ كه‌ آسمان‌ از تمام‌ جوانب‌ به‌ اومحيط باشد پس‌ در اين‌ صورت‌ بايد او كوچكتر از آسمان‌ باشد و با در نظرداشت‌اين‌ كه‌ آسمان‌ از عرش‌ بسيار كوچكتر است‌ زيرا عرش‌ بزرگترين‌ مخلوقات‌حق‌ تعالي‌ در آسمان‌ و زمين‌ مي‌باشد پس‌ لازم‌ مي‌آيد كه‌ حق‌ تعالي‌ از عرش‌ نيزكوچكتر باشد و اين‌ امر به‌ اتفاق‌ اهل‌ اسلام‌ محال‌ است‌ بدان‌ جهت‌ كه‌ حق‌ تعالي‌خود فرموده‌ است:( قُل لِّمَن مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ قُل لِلّهِ ): بگو: آنچه‌ درآسمانها و زمين‌ است‌ از آن‌ كيست‌؟ بگو: از آن‌ خداست‌» «انعام‌ / 12». بنابراين‌، برگردانيدن‌ آيه‌ از ظاهر آن‌ به‌سوي‌ تأويل‌ واجب‌ است‌». شايان‌ ذكر است‌ كه‌ علما چند وجه‌ را در تأويل‌ اين‌ آيه‌ ذكر كرده‌اند كه‌ بهترين‌ آنها اين‌ تأويل‌ است: «آيا از كسي‌ كه‌ سلطه‌ و فرمانروايي‌ و قدرتش‌ در آسمان‌ است‌ ايمن‌ شده‌ايد؟». هدف‌ ازذكر آسمان‌، به‌ تصوير كشيدن‌ سلطه‌ عظيم‌ خداوند متعال‌ و قدرت‌ وي‌ مي‌باشد چنان‌كه‌ او خود فرموده‌ است: (‏ وَهُوَ اللّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَفِي الأَرْضِ): و او درآسمانها و در زمين‌ خداست) «انعام‌ / 3» پس‌ يك‌ چيز واحد همزمان‌ در دو مكان‌بوده‌ نمي‌تواند ([1]).
 
[1]- برای روشن شدن آنچه در بالا ذكر شد معلومات ذيل را بر آن اضافه ميكنيم:
(‏ أَأَمِنتُم مَّن فِي السَّمَاء أَن يَخْسِفَ بِكُمُ الأَرْضَ فَإِذَا هِيَ تَمُورُ ‏). « آيا در امان می داريد خود را از آن كسی كه در آسمان است كه زمين را بشكافد وشما را در آن فرو برد، وآنگاه بلرزد وبجنبد وبحركت در آيد».
معنی كلمات:
الخسف: فرو رفتن به پايين. ﴿أَن يَخْسِفَ بِكُمُ﴾: شما را به زمين فرو ببرد. همانطور كه قارون را بلعيد.
المور: حركت وجنبش پريشان وبسيار تند. و  ﴿ تَمُورُ ‏﴾: حركت می كند، به جنبش ولرزش می افتد. وبرای همين است كه خداوند زمين را با ميخها ـ كوهها ـ ثابت نگاه داشته. در سوره النازعات آيه 32 و33 می خوانيم: (‏ وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا ‏‏ مَتَاعاً لَّكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ ‏). «وكوهها را محكم واستوار كرد برای استفاده شما وچهارپايانتان».
و در آيه 6 و7 سوره النبأ می خوانيم: (‏ أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهَاداً ‏ ‏ وَالْجِبَالَ أَوْتَاداً ‏) «آيا ما زمين را جايگاه آماده ای نساخته ايم؟ وآيا كوهها را ميخهائی ننموده ايم؟».
﴿ مَّن فِي السَّمَاء﴾ ـ كسی كه در آسمان است ـ مراد خداوند متعال است. و بدون شك منظور محدود ساختن پروردگار به جا ومكان نيست. حاشا لله!
واين رأی ابن جرير است. وهمچنين قرطبی آن را از دانشمند اين امت يار وپسر عموی پيامبر اكرم ص ابن عباس ك روايت كرده است.
وعبارات بعد از آن از «فرو بردن در زمين»، ـ ﴿أَن يَخْسِفَ بِكُمُ الأَرْضَ ﴾ـ  و «فرستادن تند باد شديد»ـ ﴿‌ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِباً  ﴾ـ 