ر يقين‌ داشتم‌ كه‌ در آخرت‌ مورد محاسبه‌ قرار خواهم‌ گرفت‌. يا معني ‌اين‌ است: من‌ مي‌پنداشتم‌ كه‌ خداي‌ سبحان‌ مرا به‌ گناهانم‌ مؤاخذه‌ خواهد كرد ولي‌ او به‌ عفو خويش‌ بر من‌ فضل‌ كرد و مرا مورد مؤاخذه‌ قرار نداد. به‌ تأييد اين‌ معني ‌در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «خداوند(ج) در روز قيامت‌ بنده‌ را به‌ خود نزديك ‌مي‌كند واو را به‌ تمام‌ گناهانش‌ مقر و معترف‌ مي‌گرداند تا بدانجا كه‌ چون‌ بنده‌ ديد كه‌ هلاك‌ شده ‌است‌، به‌ او مي‌گويد: من‌ اين‌ گناهان‌ را در دنيا بر تو پوشانيده‌ام‌ و امروز هم‌ آنها را بر تو مي‌آمرزم‌. سپس‌ نامه‌ حسنات‌ وي‌ به‌دست‌ راستش‌ داده‌ مي‌شود. اما كافر و منافق‌؛ پس‌ گواهان‌ درباره‌ آنان‌ مي‌گويند: اين‌ گروه‌ كساني ‌بودند كه‌ بر پروردگارشان‌ دروغ‌ بستند، آگاه‌ باشيد كه‌ لعنت‌ خداوند بر ظالمان ‌باد» «هود/18». ضحاك‌ در تفسير: (‏ إِنِّي ظَنَنتُ ) مي‌گويد: «هر ظن‌ و گماني‌ در قرآن‌ كريم‌ از سوي‌ مؤمن‌ به‌ معني‌ يقين‌ است‌ و از سوي‌ كافر، به‌معني‌ شك‌». مجاهد مي‌گويد: «ظن‌ آخرت‌ يقين‌ است‌ و ظن‌ دنيا، شك‌».
سوره حاقة آيه  21
‏متن آيه : ‏
‏ فَهُوَ فِي عِيشَةٍ رَّاضِيَةٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پس‌ او» يعني: كسي‌ كه‌ نامه‌ اعمالش‌ به‌ دست‌ راستش‌ داده‌ شده‌ «در زندگاني‌ پسنديده‌اي‌ است» كه‌ بسيار دلخواه‌ است‌، نه‌ ناخوش‌آيند. چنان‌كه‌ در حديث‌ شريف‌ آمده‌است: «بهشتيان‌ هميشه‌ زنده‌اند و هرگز نمي‌ميرند، هميشه‌ سالم‌اند و هرگز بيمار نمي‌شوند، هميشه‌ در نازونعمت‌اند و هرگز رنج‌ و زحمتي ‌نمي‌بينند و هميشه‌ جوانند پس‌ هرگز پير نمي‌شوند».
 
	سوره حاقة آيه  22
‏متن آيه : ‏
‏ فِي جَنَّةٍ عَالِيَةٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
و آن‌ كس‌ كه‌ نامه‌ اعمالش‌ به‌ دست‌ راستش‌ داده‌ شده‌ «در بهشتي‌ برين» است‌. يعني: در بهشتي‌ است‌ كه‌ از نظر مكاني‌ بلند و مرتفع‌ است‌ زيرا بهشت‌ در آسمان‌ مي‌باشد، يا منازل‌ آن‌ مرتفع‌، بلندقدر و باشكوه‌ است‌.
 
	سوره حاقة آيه  23
‏متن آيه : ‏
‏ قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«كه‌ ميوه‌هايش‌ قريب‌الحصول‌ است» يعني: ميوه‌هاي‌ بهشت‌ نزديك‌ و در دسترس‌ تناول‌ كننده‌ است‌ كه‌ آن‌ را چه‌ ايستاده‌ باشد، چه‌ نشسته‌ و چه‌ خوابيده‌، به ‌آساني‌ دريافت‌ مي‌كند. در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ سلمان‌ فارسي‌(رض) آمده‌است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص فرمودند: «لا يدخل‌ أحد الجنة إلا بجواز: بسم‌ الله‌ الرحمن‌ الرحيم‌، هذا كتاب‌ من‌ الله‌ لفلان ‌بن‌ فلان‌، ادخلوه‌ جنة‌ عالية، قطوفها دانية:  هيچ‌ كس‌ به‌ بهشت ‌وارد نمي‌شود مگر با جوازي‌ بدين‌ مضمون: بسم‌الله الرحمن‌الرحيم‌؛ اين‌ نامه‌اي ‌است‌ از جانب‌ خداوند براي‌ فلان‌ فرزند فلان‌، او را به‌ بهشتي‌ برين‌ داخل‌ كنيد كه‌ ميوه‌هاي‌ آن‌ در دسترس‌ است‌». به‌ روايتي ‌ديگر: اين‌ جواز عبور، بر سر پل‌ «صراط» به‌ وي‌ داده‌ مي‌شود.
 
	سوره حاقة آيه  24
‏متن آيه : ‏
‏ كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئاً بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«بخوريد و بياشاميد» يعني: به‌ بهشتيان‌ گفته‌ مي‌شود: در بهشت‌ بخوريد و بياشاميد؛ «گوارا» زيرا نه‌ در نعمت‌هاي‌ بهشت‌ دردي‌ و تيرگي‌اي‌ است‌ و نه‌ اين‌ نعمتها از شما بازداشته‌ مي‌شود و عيشتان‌ منغص‌ مي‌گردد «به‌سبب‌ آنچه‌ در روزهاي ‌گذشته‌ پيش‌ فرستاده‌ بوديد» از اعمال‌ شايسته‌ در دنيا.
 
	سوره حاقة آيه  25
‏متن آيه : ‏
‏ وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِشِمَالِهِ فَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتَابِيهْ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و اما آن‌ كس‌ كه‌ كارنامه‌اش‌ به ‌دست‌ چپش‌ داده‌ شده‌ است» كه‌ آنان‌ كافران‌ و اهل‌ شقاوت‌اند «پس‌ مي‌گويد» از سر اندوه‌ و رنج‌ و بيچارگي‌، از آن‌رو كه‌ در آن‌ كارنامه‌ بديها و گناهانش‌ را ديده‌ است‌؛ «اي‌ كاش‌ كارنامه‌ام‌ به‌ من‌ داده‌ نمي‌شد!» و اين‌ خود دليل‌ بر وجود عذاب‌ روحي‌ دوزخيان‌ قبل‌ از عذاب‌ جسمي‌ آنهاست‌.
	آيه  5
‏متن آيه : ‏
‏ وَلاَ تُؤْتُواْ السُّفَهَاء أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللّهُ لَكُمْ قِيَاماً وَارْزُقُوهُمْ فِيهَا وَاكْسُوهُمْ وَقُولُواْ لَهُمْ قَوْلاً مَّعْرُوفاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و به‌ سفيهان‌ اموالتان‌ را ندهيد» مراد: اموال‌ خود ايتام‌ است‌ و دليل‌ اين‌ كه‌ حق‌ تعالي‌ اموال‌ را به‌ اوصياي‌ ايتام‌ نسبت‌ داد اين‌ است‌ تا بدين‌وسيله‌ ايشان‌ را به ‌نگهداري‌ از اموال‌ ايتام‌ همچون‌ اموال‌ خودشان‌ برانگيزد. اصل‌ «سفه» آشفتگي‌ وناهنجاري‌ در خرد و رفتار است‌. مراد از سفيهان‌ در اينجا؛ اطفال‌ نابالغ‌، يا انسانهاي‌ كم‌خرد و سست‌انديشه‌اي‌ ـ اعم‌ از مرد و زن‌، بزرگسال‌ يا خردسال‌ ـ هستند كه‌ به‌ طرق‌ بازدهي‌ اموال‌ كه‌ سبب‌ رشد و بهره‌وري‌ بيشتر آن‌ مي‌شود، آشنانبوده‌ و از راه‌هاي‌ زيان‌ كه‌ سبب‌ نابودي‌ و تباهي‌ اموال‌ مي‌شود، نمي‌توانند پرهيزكنند بنابراين‌، چنين‌ كساني‌ از تصرف‌ در اموالشان‌ ممنوع‌ (محجور) قرار داده‌مي‌شوند زيرا «كه‌ خداوند آن‌ را» يعني‌: اموال‌ را «سبب‌ قوام‌ معيشت‌ شما قرارداده‌ است‌» به‌طوري‌ كه‌ امور زندگي‌تان‌ به ‌وسيله‌ همين‌ اموال‌ سر و سامان ‌مي‌گيرد، پس‌ اگر سفيهان‌ كم‌خرد اين‌ اموال‌ را تباه‌ سازند، بار دوش‌ شما مي‌شوند «و از آن‌، خوراك‌ و پوشاكشان‌ دهيد» يعني‌: برايشان‌ از اموال‌ خودشان‌ مقرري‌اي‌بپردازيد كه‌ به‌وسيله‌ آن‌ مخارج‌ خوراك‌ و پوشاك‌ خويش‌ را تأمين‌ كنند «و با آنان ‌سخني‌ پسنديده‌ بگوييد» يعني‌: به‌ آنان‌ وعده‌ نيكو بدهيد. مثلا بگوييد: هرگاه‌ به‌ سن‌ رشد رسيديد، يا خردتان‌ به‌ رشد رسيد؛ اموالتان‌ را به‌ خودتان‌ بر مي‌گردانيم‌.
 
سوره حاقة آيه  26
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَمْ أَدْرِ مَا حِسَابِيهْ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و اي‌ كاش‌ نمي‌دانستم‌ كه‌ حساب‌ و كتابم‌ چيست» زيرا اين‌ حساب‌وكتاب‌ همه‌ به‌ زيان‌ من‌ است‌، نه‌ به‌ سود من‌.
 
	سوره حاقة آيه  27
‏متن آيه : ‏
‏ يَا لَيْتَهَا كَانَتِ الْقَاضِيَةَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اي‌ كاش‌ مرگ‌، آخركننده‌ كار بود» يعني: اي‌ كاش‌ مرگي‌ كه‌ در دنيا به‌سراغم ‌آمد كارم‌ را يكسره‌ مي‌كرد و بعد از آن‌ ديگر هرگز زنده‌ نمي‌شدم‌. بدين‌ سان‌ كافر و شقي‌ آرزوي‌ دوام‌ مرگ‌ و عدم‌ زنده‌شدن‌ مجدد را مي‌كند، بدين‌ سبب‌ كه‌ كارنامه‌ بد خويش‌ و پيامد محتوم‌ آن‌ را كه‌ عذاب‌ است‌، مشاهده‌ مي‌نمايد. قتاده ‌مي‌گويد: «آرزوي‌ مرگ‌ را مي‌كند درحالي‌كه‌ چيزي‌ در دنيا نزد وي ‌ناخوش‌آيندتر از آن‌ نبود». و نظير اين‌ آيه‌ كريمه