
«پس‌ بچشيد كه‌ جز عذاب‌ هرگز بر شما نمي‌افزاييم» يعني: اين‌ سخن‌ به‌ اهل ‌دوزخ‌ گفته‌ مي‌شود؛ به‌سبب‌ كفر و تكذيبشان‌ به‌ آيات‌ الهي‌ و افعال‌ زشت‌ و ناصوابشان‌ پس‌ آنان‌ به‌طور هميشه‌ در روند روزافزوني‌ از عذاب‌ الهي‌ قرار دارند. عبدالله بن‌عمرو(رض) مي‌گويد: «بر اهل‌ دوزخ‌ آيه‌اي‌ سخت‌تر از اين‌ آيه‌ نازل ‌نشده ‌است‌».
 
	سوره نبأ آيه  31

‏متن آيه : ‏

‏ إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفَازاً ‏

 

‏ترجمه : ‏
«مسلما پرهيزگاران‌ را رستگاري‌اي‌ است» مفاز: رستگاري‌ و دستيافتن‌ به‌ مطلوب‌ و نجات‌ از آتش‌ دوزخ‌، يا تفرجگاهي‌ است‌. ابن‌كثير معني‌ دوم‌ را ترجيح ‌داده‌ است‌ زيرا خداوند(ج) بعد از آن‌ مي‌فرمايد:
 
	سوره نبأ آيه  32

‏متن آيه : ‏

‏ حَدَائِقَ وَأَعْنَاباً ‏

 

‏ترجمه : ‏
«بوستانهايي‌ است» مثمر و مشجر «و درختان‌ انگوري‌ است» عطف‌ انگور بر بوستانها از قبيل‌ عطف‌ خاص‌ بر عام‌ است‌، امري‌ كه‌ خود بر بزرگي‌ شأن‌ آن ‌درختان‌ دلالت‌ مي‌كند.
 
	آيه  36
‏متن آيه : ‏
‏ وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئاً وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالجَنبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ إِنَّ اللّهَ لاَ يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالاً فَخُوراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و خدا را بپرستيد و چيزي‌ را با او شريك‌ نگردانيد» در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خداص به‌ معاذبن‌ جبل‌(رض) فرمودند: «آيا مي‌داني‌ كه‌ حق‌ خداوند(ج) بربندگان‌ چيست‌؟ معاذ گفت‌: خدا و رسولش‌ داناترند. فرمودند: اين‌ كه‌ او رابپرستند و چيزي‌ را با او شريك‌ نياورند. سپس‌ فرمودند: آيا مي‌داني‌ كه‌ اگر اين‌كار را كردند، حق‌ بندگان‌ بر خدا(ج) چيست‌؟ حق‌ آنان‌ اين‌ است‌ كه‌ ايشان‌ راعذاب‌ نكند». پس‌ اولين‌ امر و اولين‌ فريضه؛ همانا معرفت‌ خداوند متعال‌، خواندن ‌وي‌ به‌يگانگي‌، طاعت‌ وي‌، و عدم‌ شرك ‌آوردن‌ به‌ وي‌ در شأن‌ الوهيت‌ و ربوبيت‌ وي‌ است‌ «و به‌ پدر و مادر احسان‌ كنيد» در سخن‌ و عمل‌ و انفاق‌ بر آنان‌ در هنگام ‌نيازشان‌ «و به‌ خويشان‌ و يتيمان‌ و مسكينان‌» نيز احسان‌ كنيد. تفسير آن‌ در سوره‌بقره‌ «آيه‌/177» گذشت‌ «و به‌ همسايه‌ خويشاوند» نيز احسان‌ كنيد. او كسي‌ است‌ كه ‌به‌ همراه‌ همسايگي‌ در مسكن‌، به‌ انسان‌ نزديكي‌ نسبي‌ نيز داشته‌ باشد. يا مراد از: ﴿وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى﴾ همسايه‌ نزديك‌ و ديوار به‌ ديوار است‌. «و به‌ همسايه‌ بيگانه‌» يعني‌: بيگانه‌ و اجنبي‌، يا همسايه‌ دور نيز احسان‌ كنيد. بعضي‌ گفته‌اند: مراد از آن‌، همسايه‌ يهودي‌ و نصراني‌ است‌. خاطرنشان‌ مي‌شود كه‌ حق‌ همسايه‌ به‌ حسب‌ نزديكي‌ و دوري‌ منزل‌ وي‌ تفاوت‌ پيدا مي‌كند، پس‌ به‌ هراندازه‌ كه‌ منزلش‌ دورتر باشد؛ حق‌ وي‌ هم‌ ضعيف‌تر مي‌شود و به‌ هراندازه‌ كه‌ منزلش‌ نزديكتر باشد، حق ‌وي‌ هم‌ قوي‌تر مي‌شود. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌اكرمص درباره‌ حق ‌همسايه‌ فرمودند: «جبرئيل‌ پيوسته‌ به‌ من‌ درباره‌ همسايه‌ سفارش‌ مي‌كرد تا بدانجا كه‌ گمان‌ بردم؛ همسايه‌ از همسايه‌ ارث‌ مي‌برد».
«و» احسان‌ كنيد «به‌ هم‌نشين‌ در پهلو نشسته‌» يعني‌: به‌ همسر، به ‌رفيق‌ سفر و به‌ رفيق‌ اقامت‌ در تحصيل‌ علم‌، يا آموزش‌ صنعت‌، يا انجام‌ تجارت‌، يا مانند اينها «و» احسان‌ كنيد به‌ «ابن‌السبيل‌» يعني‌: به‌ مسافري‌ كه‌ به‌طور گذرا از نزد شما مي‌گذرد، پس‌ بر مقيم‌ است‌ تا به‌ مسافر احسان‌ كند. سبيل‌: يعني‌: راه‌. بعضي‌گفته‌اند: مراد از آن‌، مسافر در راه‌مانده‌اي‌ است‌ كه‌ توشه‌ راهش‌ تمام‌ شده‌ باشد. به‌ قولي‌ ديگر: مراد از آن‌ ميهمان‌ است‌ «و» احسان‌ كنيد «به‌ آن‌ كسي‌ كه‌ دست ‌شما مالك‌ وي‌ شده‌» و ايشان‌ غلامان‌ و كنيزان‌ اند، چنان‌كه‌ رسول‌ خداص دستور دادند كه‌ غلامان‌ و كنيزان‌ بايد از همان‌ غذايي‌ اطعام‌ شوند كه‌ مالك‌ آنان‌ مي‌خورد و از همان‌ لباسي‌ پوشانده‌ شوند كه‌ مالك‌ آنان‌ مي‌پوشد. همچنين‌ در حديث‌ شريف‌آمده‌ است‌: «برده‌ مستحق‌ غذا و پوشاك‌ خويش‌ است‌ و از كار جز به‌ حد توان‌ خود مكلف‌ ساخته‌ نشود». «هرآينه‌ الله دوست‌ ندارد كسي‌ را كه‌ مختال‌» يعني‌: متكبر و بي‌پروا و بي‌ملاحظه‌ باشد بر مردم‌ و بر همسايگان‌ خويش‌ «و فخرفروش ‌باشد» فخر: خود ستايي‌، برشمردن‌ مناقب‌ و افتخارات‌ خويش‌ و گردن‌فرازي‌ و خود بزرگ‌نمايي‌ است‌. اما اگر كسي‌ نعمت‌هاي‌ حق‌ تعالي‌ را بر خود به‌ منظور اعتراف‌ به‌ فضل‌ وي‌، برشمرد، او شكرگزار است‌ و به‌ واجب‌ شكر حق‌ تعالي‌ قيام ‌ورزيده‌، لذا سزاوار نكوهش‌ نيست‌ ـ چنان‌كه‌ در آيه‌ بعد آمده‌ است‌.
 
سوره نبأ آيه  33

‏متن آيه : ‏

‏ وَكَوَاعِبَ أَتْرَاباً ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و دوشيزگان‌ نارپستان» يعني: براي‌ بهشتيان‌ دوشيزگاني‌ است‌ كه‌ پستانهايشان ‌برجسته‌ و برآمده ‌است‌ و فروافتاده‌ نيست‌، كه‌ اين‌ دوشيزگان‌ «همسال» يعني: در سن‌وسال‌ خود برابرند.
 
	سوره نبأ آيه  34

‏متن آيه : ‏

‏ وَكَأْساً دِهَاقاً ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و» براي‌ پرهيزگاران‌ «جامهاي‌ سرشار» پر از شراب‌ است‌.
سوره نبأ آيه  35

‏متن آيه : ‏

‏ لَّا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْواً وَلَا كِذَّاباً ‏

 

‏ترجمه : ‏
«در آنجا نه‌ لغوي‌ مي‌شنوند و نه‌ دروغي» يعني: پرهيزگاران‌ نه‌ در بهشت‌ سخن ‌لغوي‌ را مي‌شنوند و نه‌ هم‌ به‌ يك‌ديگر دروغ‌ مي‌گويند، برخلاف‌ آنچه‌ كه‌ در مجالس‌ شراب‌نوشي‌ دنيا روي‌ مي‌دهد زيرا بهشت‌ سراي‌ سلامتي‌ است‌ پس‌ هرآنچه‌ كه‌ در آن‌ وجود دارد، از نقص‌ و عيب‌ مبراست‌. لغو: سخنان‌ باطل‌ و بيهوده‌ است‌.
 
	سوره نبأ آيه  36

‏متن آيه : ‏

‏ جَزَاء مِّن رَّبِّكَ عَطَاء حِسَاباً ‏

 

‏ترجمه : ‏
«پاداشي‌ است‌ از سوي‌ پروردگارت» يعني: پروردگار متعال‌ بهشتيان‌ را بدانچه ‌ذكر شد، در برابر ايمان‌ و اعمال‌ شايسته‌ ايشان‌ پاداش‌ مي‌دهد «بخششي» است‌ به ‌ايشان‌ «حساب‌ كرده ‌شده» يعني: به‌ اندازه‌اي‌ است‌ كه‌ در حكم‌ و وعده‌ پروردگار سبحان‌ مستحق‌ و سزاوار آن‌ هستند زيرا حق‌ تعالي‌ براي‌ هر نيكي‌ از ده‌ تا هفتصد ثواب‌ وعده‌ داده‌ است‌ و نيز براي‌ گروهي‌ پاداشي‌ مقرر كرده ‌است‌ كه‌ نهايت‌ واندازه‌اي‌ ندارد. يا «حسابا» به‌ اين‌ معني‌ است‌ كه‌ اين‌ پاداش‌ ايشان‌ را بسنده‌ و كافي‌ است‌ چنان‌كه‌ اعراب‌ مي‌گويند: «اعطاني‌ فأحسبني: به‌ من‌ آن‌ قدر زياد بخشيد كه‌ گفتم‌ ديگر ب