    ﴿يَصُدُّونَ عَنكَ صُدُوداً ‏﴾  (النساء: ٦١).

﴿إِذ ظَّلَمُواْ أَنفُسَهُمْ   ﴾: با ارتكاب گناهان كبيره واز آنجمله داوريشان پيش طاغوت. وسرباز زدنشان از حكم كتاب الهی واز فرامين رسول وفرستاده پروردگار آنگاه كه بسوی او خوانده می شوند.

﴿ جَآؤُوكَ﴾: به نزد تو ای محمد (r) می آمدند. يعنی: آنگاه كه به پيش طاغوت رفته بودند وبه داوری او سر تسليم خم نموده وراضی شده بودند، توبه كنان وپشيمان از كرده خويش پيش تو می آمدند. و از خداوند عاجزانه درخواست می كردند كه از گناهانشان در گذرد ورسوايشان نكند. وآنگاه پيامبر خدا r نيز از خداوند متعال آمرزش ايشان را درخواست می كرد. و اين است معنای گفته الهی: ﴿ فَاسْتَغْفَرُواْ اللّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُول﴾.

***

و عبارت ﴿ لَوَجَدُواْ اللّهَ تَوَّاباً رَّحِيماً ‏﴾. «بيگمان خداوند را بس توبه پذير  و مهربان می يافتند».

بدانها می گويد: اگر چنانچه می كردند و از كرده خويش پشيمان شده توبه می نمودند بيگمان كه خداوند را توبه پذير می يافتند. يعنی: خداوند آنها را از آنچه پست وزشت می پندارند بدانچه می پسندند بر می گرداند.

و او را ﴿ رَّحِيماً﴾ يعنی؛ با آنها مهربان می يافتند. كه از روی مهر خويش آنها را بر گناهانی كه از آن توبه كرده اند باز خواست نمی كرد.

* * * *

مجاهد می گويد: اين آيه اشاره دارد به آن يهودی و مسلمانی كه برای داوری پيش كعب بن اشرف رفته بودند...».
	سوره فجر آيه  19

‏متن آيه : ‏

‏ وَتَأْكُلُونَ التُّرَاثَ أَكْلاً لَّمّاً ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و مال‌ ميراث‌ را مي‌خوريد» يعني: اموال‌ ارث‌ يتيمان‌ و زنان‌ و ناتوانان‌ را «به ‌خوردني‌ بسيار» بي‌آن‌كه‌ حلال‌ و حرام‌ را از هم‌ فرق‌ كنيد. يادآور مي‌شويم‌ كه‌ مشركان‌ به‌ زنان‌ و كودكان‌ ميراث‌ نمي‌دادند و سهم‌ آنان‌ را مي‌خوردند.
 
سوره فجر آيه  20

‏متن آيه : ‏

‏ وَتُحِبُّونَ الْمَالَ حُبّاً جَمّاً ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و مال‌ را دوست‌ داريد، به‌ دوست‌داشتني‌ بسيار» همراه‌ با حرص‌ و آز و بازداشتن‌ ديگران‌ از حقوق‌ مسلمشان‌. خلاصه‌ اين‌كه: شما دنيا را بر آخرت ‌ترجيح‌ مي‌دهيد در حالي‌ كه‌ خداوند(ج) تلاش‌ براي‌ آخرت‌ را بيشتر از تلاش‌ براي‌ دنيا دوست‌ دارد و به‌ اين‌ راضي‌ نيست‌ كه‌ دوستي‌ دنيا و لذتهاي‌ آن‌ بر انسان‌ غلبه‌كند و به‌ حد افراط برسد.
 
	سوره فجر آيه  21

‏متن آيه : ‏

‏ كَلَّا إِذَا دُكَّتِ الْأَرْضُ دَكّاً دَكّاً ‏

 

‏ترجمه : ‏
«نه‌ چنان‌ است» يعني: سزاوار نيست‌ كه‌ عمل‌ شما آن‌گونه‌ باشد «آن‌گاه‌ كه ‌زمين‌، سخت‌ درهم‌ كوبيده‌ شود» دك: درهم ‌شكستن‌، فروكوبيدن‌ و هم‌ سطح‌ كردن ‌يك‌ چيز مرتفع‌ است‌. يعني: زمين‌ پشت‌ سر هم‌ چنان‌ درهم‌ كوبيده‌ شود كه‌ هر بنا و ساختماني‌ بر روي‌ آن‌ ويران‌ گردد تا بدانجا كه‌ كوهها و پشته‌ها به‌ دشت‌ و هامون ‌همواري‌ تبديل‌ گردد. دكان‌ نيز از ماده‌ «دك‌» است‌ زيرا محلي‌ است‌ هم‌ سطح‌ وهموار.
 
	سوره فجر آيه  22

‏متن آيه : ‏

‏ وَجَاء رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفّاً صَفّاً ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و بيايد پروردگارت» سبحانه‌ و تعالي‌ براي‌ فيصله‌كردن‌ و داوري‌ قاطع‌ در ميان ‌بندگانش‌ «و بيايند فرشتگان‌ صف‌ در صف» يعني: فرشتگان‌ همه‌ آسمانها فرود مي‌آيند و همه‌ صف‌ مي‌كشند.
 
	سوره فجر آيه  23

‏متن آيه : ‏

‏ وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنسَانُ وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و جهنم‌ را در آن‌ روز حاضر آورند» درحالي‌كه‌ داراي‌ مهارهايي‌ است‌ و فرشتگان‌ مهارهاي‌ آن‌ را مي‌كشند. در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ ابن‌مسعود(رض) آمده ‌است: «جهنم‌ در روز قيامت‌ حاضر آورده‌ مي‌شود درحالي‌ كه‌ داراي‌ هفتاد هزار مهار است‌ و با هر مهاري‌ هفتاد هزار فرشته‌ است‌ كه‌ آن‌ را مي‌كشند». «آن‌روز است‌ كه‌ انسان‌ پند گيرد» و از كفر و معاصي‌اي‌ كه‌ در دنيا انجام‌ داده بود، پشيمان‌ شود «ولي‌ كجا او را جاي‌ پندگرفتن‌ باشد؟» يعني: پند گرفتن‌ فقط در صورتي‌ براي‌ او سودمند بود كه‌ قبل‌ از دررسيدن‌ مرگ‌ حق‌ را به‌ياد مي‌آورد لذا توبه‌ و ندامت‌ در آخرت‌ هيچ‌ سودي‌ برايش‌ در بر ندارد.
 
	سوره فجر آيه  24

‏متن آيه : ‏

‏ يَقُولُ يَا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي ‏

 

‏ترجمه : ‏
«مي‌گويد: كاش‌ براي‌ اين‌ زندگي‌ خويش‌ چيزي‌ پيش‌ فرستاده‌ بودم» در دنيا تا اكنون‌ اين‌ قدر بيچاره‌ نمي‌ بودم‌. در حديث‌ شريف‌ آمده ‌است: «اگر بنده‌اي‌ از هنگام ‌تولد تا دم‌ مرگ‌ در طاعت‌ خداي‌ عزوجل‌ بر روي‌ خود افتاده‌ باشد، بي‌گمان‌ روز قيامت‌ عمل‌ خويش‌ را ناچيز و حقير مي‌شمارد و قطعا دوست‌ دارد كه‌ به‌ سوي‌ دنيا برگردانيده‌ شود تا بر مزد و پاداش‌ خويش‌ بيفزايد».
 
سوره فجر آيه  25

‏متن آيه : ‏

‏ فَيَوْمَئِذٍ لَّا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«پس‌ در آن‌ روز هيچ‌ كس‌ چون‌ عذاب‌ كردن‌ او عذاب‌ نكند» يعني: عذاب ‌خداوند(ج) در روز قيامت‌ بر نافرمانان‌ به‌گونه‌اي‌ سخت‌ و سهمگين‌ است‌ كه‌ جز او هيچ‌ كس‌ بر چنان‌ عذابي‌ قادر نيست‌ زيرا سلطه‌ مطلق‌ در حساب‌ و جزا از آن‌ خداوند(ج) است‌ و هيچ‌ كس‌ از قبضه‌ قدرت‌ و سلطه‌ وي‌ بيرون‌ آمده‌ نمي‌تواند.
 
	سوره فجر آيه  26

‏متن آيه : ‏

‏ وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و هيچ‌ كس‌ چون‌ در بند كشيدن‌ او، دربند نكشد» يعني: هيچ‌ كس‌ چون‌ او مجرمان‌ را به‌ بند و زنجير نكشد. آري‌! اين‌ عذاب‌ مجرمان‌ است‌ اما مؤمن ‌برخوردار از روان‌ پاكيزه‌ و مطمئن‌، حال‌ و وضع‌ ديگري‌ دارد:
 
سوره فجر آيه  27‏متن آيه : ‏‏ يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ‏
آيه  28‏متن آيه : ‏‏ ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَّرْضِيَّةً ‏
 ‏ترجمه : ‏
«اي‌ نفس‌ مطمئنه» يعني: اي‌ روح‌ آرام‌ به‌ يقين‌ رسيده‌ كه‌ در ايمان‌ به‌ خداوند(ج) و باور به‌ يگانگي‌ او به‌ چنان‌ يقيني‌ رسيده‌اي‌ كه‌ هيچ‌ شكي‌ با آن ‌آميخته‌ نيست‌ و هيچ‌ ريب‌ و ريايي‌ در آن‌ سراغ‌ نمي‌شود. اي‌ روحي‌ كه‌ به‌ قضاي ‌الهي‌ راضي‌ گشته‌اي‌ و دانسته‌اي‌ كه‌ همه‌ چيز مطابق‌ مقدرات‌ اوست‌ و آنچه‌ به ‌انسان‌ بايد برسد، رسيدني‌ است‌ و از او دوري‌ ندارد و آنچه‌ كه‌ به‌ وي‌ رسيدني ‌نيست‌، از او كاملا به‌دور است‌، اي‌ روح‌ خشنود و آرام‌! «بازگرد به‌سوي‌ پروردگار خويش‌ خشنود» از او؛ با پاداشي‌ كه‌ به‌ تو بخشيده‌ است‌ «و او نيز از تو خشنود است» يعني: خداي‌ عزوجل‌ نيز از تو خشنود است‌ و تو روز قيامت‌ آرام‌ و آسوده‌ در عرصات‌ مي‌آيي‌ زيرا در هنگام‌ مرگ‌ و در هنگام‌ رستاخيز به‌ بهشت‌ مژده‌ داده‌ مي‌شوي‌.
در بيان‌ سبب‌ نزول‌ اين‌ آيا