لشان‌ نيكو گشته‌، آماده‌ نموده است‌ «و اينان‌ نيك‌ رفيقاني‌» يعني‌: همرهان ‌و همدماني‌ «هستند». ابن‌كثير مي‌گويد: «معناي‌ اين‌ حديث‌ شريف‌ كه‌ آن‌حضرت‌ص به‌ هنگام‌ رحلتشان‌ فرمودند، نيز همين‌ است‌: اللهم الرفيق الأعلى‌: بارخدايا! رفيق‌ والاتر و برتر را انتخاب‌ مي‌كنم». همان‌گونه‌ كه‌ از احاديث‌ ديگر نيز بر مي‌آيد؛ هيچ‌ پيامبري‌ نيست‌، جز اين‌ كه‌ در بيماري‌ وفات‌ خويش‌، ميان‌ دنيا وآخرت‌ مخير ساخته‌ شده‌ است‌.
از عائشه‌ رضي‌الله عنها در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آيه‌ كريمه‌ روايت‌ شده‌است‌ كه‌ فرمود:مردي‌ نزد رسول‌ اكرمص آمد و گفت‌: يا رسول‌ا ! يقينا شما نزد من‌ از خودم‌ محبوبتريد و يقينا شما نزد من‌ از فرزندم‌ محبوبتريد و من‌ چون‌ در خانه‌ خويش ‌هستم‌ و به‌ياد شما مي‌افتم‌، نمي‌توانم‌ بر فراق‌ شما شكيبايي‌ كنم‌، پس‌ از جا برمي‌خيزم‌ و نزد شما مي‌آيم‌ و چون‌ به‌سوي‌ شما مي‌نگرم‌ (دلم‌ آرام‌ مي‌گيرد)، اما هنگامي‌ كه‌ مرگ‌ خود و شما را در پيش‌ نظر مي‌آورم‌، مي‌دانم‌ كه‌ شما چون‌ به‌بهشت‌ درآييد، به‌ مقام‌ و جايگاه‌ والاي‌ خويش‌ همراه‌ انبيا: بالا برده‌ مي‌شويد، ولي‌ اگر من‌ به‌ بهشت‌ درآيم‌، از آن‌ بيم‌ دارم‌ كه‌ شما را نبينم‌! رسول‌ خداص درپاسخ‌ وي‌ چيزي‌ نگفتند تا اين‌ كه‌ جبرئيل‌(ع) فرود آمد و اين‌ آيه‌ را آورد: ﴿‏ وَمَن يُطِعِ اللّهَ وَالرَّسُولَ فَأُوْلَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللّهُ عَلَيْهِم... ﴾. لذا اين‌ آيه‌ براي‌ تسلي‌ او و امثالش‌ از مؤمنان‌ نازل‌ شد.
 
سوره ليل آيه  9

‏متن آيه : ‏

‏ وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و وعده‌ نيك‌ را دروغ‌ انگاشت» يعني: اين‌ وعده‌ را كه‌ خداوند(ج) در عوض ‌انفاقش‌ به‌ او در آخرت‌ پاداش‌ نيكوتري‌ مي‌بخشد، يا اسلام‌، يا بهشت‌ را دروغ‌ انگاشت‌؛
 
سوره ليل آيه  10

‏متن آيه : ‏

‏ فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«به‌ زودي‌ راهش‌ را به‌سوي‌ شر و دشواري‌ هموار كنيم» يعني: او را براي‌ خصلت ‌دشواري‌ آماده‌ كرده‌ و راه‌ آن‌ را بر رويش‌ هموار مي‌كنيم‌، به‌ اين‌ ترتيب‌ كه‌ اسباب ‌خير و صلاح‌ بر او دشوار شده‌ و از انجام ‌دادن‌ آنها سست‌ و ناتوان‌ مي‌گردد و خود اين‌ امر، او را به‌ دوزخ‌ كه‌ سراي‌ دشواري‌ است‌، مي‌كشاند. در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ بخاري‌ و مسلم‌ از علي‌بن‌ابي‌طالب‌(رض) آمده‌است‌ كه‌ گفت: بارسول‌ خدا ص در تشييع‌ جنازه‌اي‌ حضور داشتيم‌ پس‌ فرمودند: «هيچ‌ كس‌ از شما نيست‌ مگر اين‌ كه‌ قطعا جايگاهش‌ از بهشت‌ و جايگاهش‌ از دوزخ‌ نوشته‌ شده‌ است‌. اصحاب‌ گفتند: يا رسول‌الله! «حالا كه‌ همه ‌چيز نوشته‌ شده‌ است» آيا ما بر آن‌ تكيه‌ نكنيم‌ (و از عمل‌ دست‌ نكشيم)؟ فرمودند: خير! عمل‌ كنيد زيرا هركس‌ براي‌ همان‌ چيزي‌ آماده‌ ساخته‌ شده‌ كه‌ براي‌ آن‌ آفريده‌ شده ‌است‌ پس‌ هر كس‌ از اهل‌ سعادت‌ باشد، براي‌ عمل‌ اهل‌ سعادت‌ آماده‌ ساخته‌ مي‌شود و هر كس‌از اهل‌ شقاوت‌ باشد، براي‌ عمل‌ اهل‌ شقاوت‌ آماده‌ ساخته‌ مي‌شود». سپس‌ اين‌ آيات‌ را تلاوت‌ نمودند: (‏ فَأَمَّا مَن أَعْطَى وَاتَّقَى ‏‏5 وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى ‏)تا(‏ فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى ‏).
ابن‌عباس‌ در بيان‌ سبب‌ نزول‌ مي‌گويد: اين‌ آيات‌ درباره‌ اميه ‌بن‌ خلف‌ نازل‌ شد.
 
سوره ليل آيه  11

‏متن آيه : ‏

‏ وَمَا يُغْنِي عَنْهُ مَالُهُ إِذَا تَرَدَّى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و آن‌گاه‌ كه‌ نگونسار افتد» يعني: هلاك‌ گردد و در جهنم‌ فروافتد «ديگر مال ‌او» كه‌ بدان‌ بخل‌ ورزيده ‌است‌ «به‌ كارش‌ نمي‌آيد» زيرا او در مالي‌ كه‌ پشت‌ سر خود به‌جا مي‌گذارد، هيچ‌ مزد و بهره‌اي‌ ندارد مگر اين‌كه‌ آن‌ مال‌ را براي‌ فرزندان ‌نيازمند خود باقي‌ گذاشته ‌باشد. پس‌ آنچه‌ كه‌ در روز قيامت‌ به‌ او نفع‌ مي‌رساند، همان‌ مالي‌ است‌ كه‌ با انفاقش‌ در راه‌ خير، آن‌ را براي‌ خود پيش‌ فرستاده ‌است‌.
 
	سوره ليل آيه  12

‏متن آيه : ‏

‏ إِنَّ عَلَيْنَا لَلْهُدَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«بي‌گمان‌ هدايت» و نمايان‌ ساختن‌ راه‌ آن‌ «بر ماست» فراء مي‌گويد: «هركس‌ به‌ راه‌ هدايت‌ روان‌ شد، راهنمايي‌ او بر خداست‌ پس‌ هر كس‌ خدا(ج) را بجويد، او بر راه‌ است‌ و هر كس‌ او را بخواهد، به‌سويش‌ راه‌ مي‌يابد». آري‌! مثلي ‌است‌ معروف‌ كه‌ جوينده‌، يابنده‌ بود.
 
	سوره ليل آيه  13

‏متن آيه : ‏

‏ وَإِنَّ لَنَا لَلْآخِرَةَ وَالْأُولَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و بي‌گمان‌ آخرت‌ و دنيا از آن‌ ما است» يعني: هر چه‌ در آخرت‌ و هر چه‌ در دنياست‌ از آن‌ ما است‌ پس‌ هر گونه‌ كه‌ بخواهيم‌، با آن‌ تصرف‌ مي‌كنيم‌.
	سوره ليل آيه  14

‏متن آيه : ‏

‏ فَأَنذَرْتُكُمْ نَاراً تَلَظَّى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«پس‌ شما را از آتشي‌ كه‌ زبانه‌ مي‌كشد» يعني: از آتش‌ دوزخ‌ «هشدار دادم».
 
	‏‏سوره ليل آيه  15

‏متن آيه : ‏

‏ لَا يَصْلَاهَا إِلَّا الْأَشْقَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«جز شقاوت‌پيشه‌ترين‌ مردم‌ در آن» به‌ طور جاودان‌ «درنيايد» و او كافر است‌ كه‌ جاودان‌ در شعله‌هاي‌ سركش‌ آن‌ مي‌سوزد، مانند ابوجهل‌ و اميه‌بن‌ خلف‌. ابن‌كثير در تفسير آن‌ مي‌گويد: «در دوزخ‌ جز كسي‌ كه‌ شقاوت ‌پيشه‌ترين‌ است‌ به‌درآمدني‌ كه‌ از تمام‌ جوانب‌ بر وي‌ احاطه‌ كند، در نيايد». در حديث‌ شريف‌ به ‌روايت‌ احمد از ابوهريره‌(رض) آمده‌است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص فرمودند: «لا يدخل ‌النار إلا شقي‌، قيل: و من‌ الشقي‌؟ قال: الذي‌ لا يعمل‌ بطاعة‌ ولا يترك‌ لله‌ معصية: در دوزخ‌ وارد نمي‌شود جز شقيي‌. كسي‌ پرسيد: شقي‌ كيست‌؟ فرمودند: كسي‌ كه‌ به‌ طاعتي‌ عمل‌ نمي‌كند و هيچ‌ معصيتي‌ را براي‌ رضاي‌ خدا فرو نمي‌گذارد». گفتني‌ است‌ كه‌ هر يك‌ از «اتقي‌» و «اشقي‌» دو قسم‌ را شامل‌ مي‌شود. پس‌ اتقي‌ هم ‌شامل‌ مؤمن‌ نيكوكردار پاكرفتاري‌ مي‌شود كه‌ از همه زشتي‌ها دوري‌ گزيده ‌است‌ وهم‌ شامل‌ مؤمني‌ كه‌ گاه‌ و بي‌گاه‌ مرتكب‌ گناهي‌ مي‌شود و سپس‌ توبه‌ كرده‌ و پشيمان‌مي‌گردد لذا پاداش‌ هر دوي‌ آنها بهشت‌ است‌. اشقي‌ نيز: هم‌ شامل‌ كافري‌ مي‌شودكه‌ منكر خداي‌ عزوجل‌ و پيامبران‌ و كتابهاي‌ وي‌ است‌ و هم‌ شامل‌ مسلماني‌ كه‌ در دلش‌ به‌ خدا(ج) و رسول‌ وي‌ ايمان‌ دارد ولي‌ بر برخي‌ از گناهان‌ و بديها پاي‌ فشرده ‌و از آنها توبه‌ نمي‌كند كه‌ اين‌ خود، دليل‌ كمي‌ باور و تصديق‌ وي‌ است‌، به ‌دليل ‌حديث‌ شريف‌ رسول‌ خدا ص: «زناكار در هنگام‌ زنا، مرتكب‌ زنا نمي‌شود درحالي‌كه‌ مؤمن‌ باشد و سارق‌ در هنگام‌ دزدي‌، سرقت‌ نمي‌كند درحالي‌كه‌ مؤمن 