سمان و بدن آن شيطان ) به دنبال او روان مي‌گردد ( و وي را مي‌سوزاند و نابودش مي‌گرداند ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« إِلاّ مَنْ . . . » : استثناء از ضمير ( و ) در ( لا يَسَّمَّعُونَ ) و ( مَنْ ) بدل از آن و يا منصوب و مستثني است . « خَطِفَ » : ربود . با سرعت برگرفت . معني مجازي خَطِفَ ، استماع خبر و استراق سمع است . « أَتْبَعَ » : به معني ( تَبِعَ ) ، يعني دنبال كرد . تعقيب كرد . « شِهَابٌ » : آذرخش آسمان . « ثَاقِبٌ » : سوراخ كننده . مراد سوزاننده است . يعني شهابي كه دل فضاي ظلماني و بدن شيطان متمرّد را سوراخ سوراخ مي‌كند . يا اين كه جوّ را مي‌سوزاند و شيطان متمرّد را آتش مي‌زند . يادآوري : آيات پيشين بر اعتقاد جمعي از مشركان قلم بطلان مي‌كشد كه شياطين و اجنّه را مطّلع از غيب مي‌دانستند و معبود خويش قرار مي‌دادند ( نگا : جنّ‌ / 6 ) .‏
 
سوره صافات آيه  11
‏متن آيه : ‏
‏ فَاسْتَفْتِهِمْ أَهُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَم مَّنْ خَلَقْنَا إِنَّا خَلَقْنَاهُم مِّن طِينٍ لَّازِبٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏( به منكران بعث و قيامت بگو و ) از ايشان پرس و جو كن كه آيا آفرينش ( دوباره ) ايشان سخت‌تر و دشوارتر است يا آفرينش ( آسمانها و زمين و فرشتگان و ساير ) چيزهائي كه آفريده‌ايم‌ ؟ ما كه ايشان را از گِل چسبنده ناچيزي ( در آغاز خلقت انسان ) آفريده‌ايم ( و بر آفرينش آنان توانا بوده‌ايم . لذا سهل و ساده ايشان را بازآفريني مي‌كنيم و مشكلي در اين امر نمي‌بينيم ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« فَاسْتَفْتِهِمْ » : از ايشان نظر بخواه . مراد از استفتاء در اينجا تنها اطّلاع از ديدگاه ايشان است و بس . والاّ رأي آنان فاقد ارزش است . « أَهُمْ أَشَدُّ خَلْقاً » :  ( نگا : شوري‌ / 29 ، احقاف‌ / 33 ) . « مَنْ » : كساني كه . چيزهائي كه . استعمال ( مَنْ ) بدان خاطر است كه با اجرام سماوي ذوي‌العقول همچون فرشتگان و پريان وجود دارد و تغليب است . « أَهُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمْ مَنْ . . . » : مراد از ( مَنْ ) شايد گذشتگان باشد كه بسي از اينها قوي‌تر بوده‌اند ( نگا : توبه‌ / 69 ، قصص‌ / 78 ، روم‌ / 9 ، فاطر / 44 ، غافر / 21 و 82 ، محمّد / 13 ، ِ / 36 ) . « لازِبٍ » : چسبنده .‏
 
سوره صافات آيه  12
‏متن آيه : ‏
‏ بَلْ عَجِبْتَ وَيَسْخَرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏امّا تو ( آن قدر مسأله معاد را مسلّم و واضح مي‌بيني كه از ناباوري ايشان ) تعجّب مي‌كني ، و ايشان ( آن قدر مسأله معاد را محال و ناممكن مي‌دانند كه هم تو و هم معاد را ) مسخره مي‌كنند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« عَجِبْتَ وَ يَسْخَرُونَ » : تو در پرتو دلائل بيشمار ، بر قدرت خداي متعال براي ايجاد معاد ، در شگفتي ، و ايشان معاد را مسخره مي‌دانند و صحبت تو درباره معاد و شگفت تو از كارشان را به تمسخر مي‌گيرند .‏
 
سوره صافات آيه  13
‏متن آيه : ‏
‏ وَإِذَا ذُكِّرُوا لَا يَذْكُرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏و هنگامي كه بدانان ( قدرت خدا و ادلّه قيامت ) تذكّر داده شود ، متذكّر و پندپذير نمي‌گردند .  ( و به كفر و شرك و زشتكاريهاي خود ادامه مي‌دهند ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« ذُكِّرُوا » : پند داده شدند ( كهف‌ / 57 ، مائده‌ / 13 ، فرقان‌ / 73 ) . « لا يَذْكُرُونَ » : يادآور نمي‌گردند . متذكّر و منتفع نمي‌شوند .‏
 
سوره صافات آيه  14
‏متن آيه : ‏
‏ وَإِذَا رَأَوْا آيَةً يَسْتَسْخِرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏و هر گاه معجزه‌اي ( از معجزات ) يا دليلي ( از دلائل دالّ بر قدرت خدا ) را ببينند ،  ( نه تنها خود به تمسخر مي‌پردازند ، بلكه ) ديگران را به مسخره كردن فرا مي‌خوانند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« ءَايَةً » : دليل و برهان . معجزه . « يَسْتَسْخِرُونَ » : ديگران را به مسخره كردن دعوت مي‌كنند . در سخريّه مبالغه و زياده‌روي مي‌كنند .‏
 
سوره صافات آيه  15
‏متن آيه : ‏
‏ وَقَالُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُّبِينٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏و خواهند گفت : اين ( چيزي كه ما مي‌بينيم ) جز جادوي آشكار و روشني نيست .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« إِنْ هذا . . . » :  ( نگا : مائده‌ / 110 ، انعام‌ / 7 ، يونس‌ / 76 ، هود / 7 ، نمل‌ / 13 ، سبأ / 43 ) .‏
 
سوره صافات آيه  16
‏متن آيه : ‏
‏ أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَاباً وَعِظَاماً أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏آيا هنگامي كه مرديم و خاك و استخوان گشتيم ، ما زنده گردانده مي‌شويم‌ ؟ !‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« أَإِذَا مِتْنَا . . . » :  ( نگا : مؤمنون‌ / 35 و 82 ) .‏
 
سوره صافات آيه  17
‏متن آيه : ‏
‏ أَوَآبَاؤُنَا الْأَوَّلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏آيا پدران و نياكان گذشته ما نيز ( زنده مي‌گردند كه ساليان سال است مرده‌اند و ذرّات وجودشان در پهنه زمين پراكنده و نابود شده است‌ ؟ ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« ءَابَاؤُنَا الأوَّلُونَ » :  ( نگا : مؤمنون‌ / 24 و 68 ، شعراء / 26 ، قصص‌ / 36 ) .‏
 
سوره صافات آيه  18
‏متن آيه : ‏
‏ قُلْ نَعَمْ وَأَنتُمْ دَاخِرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏بگو : بلي !  ( همه شما زنده مي‌شويد ) در حالي كه خوار و پست خواهيد بود .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« دَاخِرُونَ » : جمع داخر ، خوار و پست . ذليل و فرمانبردار ( نگا : نحل‌ / 48 ، نمل‌ / 87 ، غافر / 60 ) .‏
 
آيه  158
‏متن آيه : ‏
‏ هَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ أَن تَأْتِيهُمُ الْمَلآئِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ لاَ يَنفَعُ نَفْساً إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِن قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْراً قُلِ انتَظِرُواْ إِنَّا مُنتَظِرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آيا جز اين‌ انتظار دارند» يعني: ما حجت‌ را بر وحدانيت‌ و ثبوت‌ رسالت‌ پيامبر خويش‌ برپاداشته‌ و باورهاي‌ نادرست‌شان‌ را ابطال‌ كرده‌ايم‌ لذا بعد از اين‌، جز اين ‌انتظاري‌ ندارند؛ «كه‌ فرشتگان‌ به‌سويشان‌ بيايند» يعني: فرشتگان‌ مرگ‌ براي‌ قبض ‌ارواحشان‌ بيايند «يا پروردگار تو بيايد» در روز قيامت‌ براي‌ داوري‌ نهايي‌ ميانشان ‌«يا بعضي‌ از نشانه‌هاي‌ پروردگار تو بيايد» يعني: نشانه‌ها و علائمي‌ كه‌ بر فرارسيدن ‌قيامت‌ دلالت‌ مي‌كند «روزي‌ كه‌ بعضي‌ از نشانه‌هاي‌ پروردگار تو بيايد» يعني: همان ‌نشانه‌هايي‌ كه‌ آنان‌ پيشنهاد كرده‌اند و عبارت‌ از نشانه‌هايي‌ است‌ كه‌ آنان‌ را به ‌ايمان ‌آوردن‌ مجبور مي‌كند؛ چون‌ طلوع‌ خورشيد از مغرب‌ و خروج‌ «دابه‌ الارض» ‌كه‌ با آنها سخن‌ مي‌گويد؛ در آن‌ روز: «نفعي‌ نمي‌بخشد هيچ‌ كسي‌ را ايمان‌آوردن ‌آن‌» به‌سبب‌ اين‌ كه‌ در آن‌ روز تكليف‌ ايمان ‌آوردن‌ برداشته‌ مي‌شود زيرا آن‌روز، روزي‌ است‌ كه‌ همگان‌ حق‌ را به‌ رأي‌العين‌ مي‌بينند و همه‌ باالاجبار به‌ آن ‌ايمان‌ مي‌آورند بنابراين‌، ايمان‌ آوردن‌ در آن‌ به‌ كسي‌ سودي‌ نمي‌رساند، چرا «كه‌ ايمان‌ نياورده‌ بود پيش‌ ازاين‌» يعني: پيش‌ از آمدن‌ بعضي‌ از آن‌ نشانه‌ها «يا در ايمان ‌آوردن‌ خود خيري‌ به‌دست‌ نياورده‌ بود» با عمل‌ صالحي‌ كه‌ تقديم‌ كرده‌