 دوزخيان در دوزخ ) بهشتيان دوزخيان را صدا مي‌زنند كه ما آنچه را پروردگارمان ( توسّط پيغمبران ) به ما وعده داده بود همه را حق يافته‌ايم ( و به نعمت و كرامت خداي خود رسيده‌ايم ) ، آيا شما هم آنچه را پروردگارتان به شما وعده داده بود حق يافته‌ايد ( و به عقاب و عذاب خدا گرفتار آمده‌ايد ؟ ) . مي‌گويند : بلي !  ( همه را عين حقيقت ديده‌ايم و به عقاب هولناك و عذاب دردناكي دچار آمده‌ايم . دريغا و فسوسا ! در اين هنگام ، ميان بهشت و دوزخ ) ندادهنده‌اي در ميانشان ندا درمي‌دهد كه نفرين خدا بر ستمگران باد !‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« حَقّاً » : حال يا مفعول دوم است . « أَذَّنَ » : صدا زد . ندا در داد . « مُوَذِّنٌ » : ندا دهنده . اين ندا دهنده شايد فرشته‌اي يا انساني باشد .‏
 
آيه  45
‏متن آيه : ‏
‏ الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجاً وَهُم بِالآخِرَةِ كَافِرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏آن ستمگراني كه ( مردمان را ) از راه خدا باز مي‌داشتند ، و ( بر راستاي خداشناسي سدها و مانعها ايجاد مي‌كردند ، و در دلهاي مردمان شكّها و گمانها مي‌انداختند تا آنان را منحرف سازند و بديشان ) راه خدا را كج و نادرست نشان دهند ، و آناني كه به آخرت كفر مي‌ورزيدند ( و به جهان ديگر ايمان نداشتند ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« أَلَّذِينَ » : صفت ( الظَّالِمِينَ ) است . « يَبْغُونَهَا عِوَجاً » : آن را كج مي‌خواهند . يعني هميشه در صدد آن هستند كه جاده مستقيم الهي را كج نشان دهند و نادرست جلوه بنمايند .‏
 
آيه  46
‏متن آيه : ‏
‏ وَبَيْنَهُمَا حِجَابٌ وَعَلَى الأَعْرَافِ رِجَالٌ يَعْرِفُونَ كُلاًّ بِسِيمَاهُمْ وَنَادَوْاْ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَن سَلاَمٌ عَلَيْكُمْ لَمْ يَدْخُلُوهَا وَهُمْ يَطْمَعُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏در ميان بهشتيان و دوزخيان مانعي وجود دارد ( اَعراف نام ) و بالاي اعراف مرداني ( از بهترينِ مؤمنان و برگزيده‌ترينِ ايشان ) قرار دارند و ( از آنجا همه مردمان را مي‌نگرند و نيكان و بدان ) جملگي را از روي سيماي ( سعادت يا شقاوتِ ) ايشان مي‌شناسند . بهشتيان را بدان گاه كه هنوز وارد بهشت نشده‌اند و مي‌خواهند بدان داخل شوند فرياد مي‌دارند كه درودتان باد !  ( مژده باد كه شما را كه خوفي و هراسي نداريد و جاودانه در بهشت ماندگاريد ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« حِجَابٌ » : سِتر . مانع . مراد ديواري است كه دروازه‌اي دارد و عرض و طول و چگونگي آن بر ما مجهول است ( نگا : حديد / 13 ) . « الأعْرَافِ » : جمع عُرْف ، بلنديها ، در اينجا مراد بلنديهاي ( سُور ) مذكور در ( حديد / 13 ) است . « رِجالٌ » : مرداني كه بر اعراف قرار دارند كه برخي آنان را از زبدگان مؤمنان مي‌دانند ، و برخي ايشان را كساني مي‌دانند كه حسنات و سيّئات ايشان مساوي است و هنوز تكليفشان روشن نگشته است ، ولي اميدوارند كه به بهشت روند . « لَمْ يَدْخُلُوهَا . . . » : مرجع ضمير ( و ) مي‌تواند واژه ( رِجالٌ ) يا ( أَصْحاب ) باشد .‏
 
سوره مائدة آيه  8
‏متن آيه : ‏
‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُونُواْ قَوَّامِينَ لِلّهِ شُهَدَاء بِالْقِسْطِ وَلاَ يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلاَّ تَعْدِلُواْ اعْدِلُواْ هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُواْ اللّهَ إِنَّ اللّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اي‌ مؤمنان‌! به‌ داد برخيزيد براي‌ خدا» يعني‌: به‌ برپاداشتن‌ حق‌ الله(ج) متعهد باشيد و برآن‌ بپاخيزيد؛ به‌ منظور كسب‌ رضا و تعظيم‌ امر وي‌ و به‌ انگيزه‌ طمع‌ در ثواب‌ و بيم‌ از عقاب‌ وي‌، نه‌ براي‌ رضاي‌ مردم‌ و كسب‌ نام‌ نيك‌ در ميان‌ آنان‌.تفسير نظير آن‌ در سوره‌ نساء (آيه/‌135) نيز گذشت‌. تعبير (قوامين‌) به‌ صيغه‌ مبالغه‌، مفيد آن‌ است‌ كه‌ مؤمنان‌ مأمورند تا به‌ بهترين‌ شكل‌ به‌ برپاداشتن‌ حق‌ الهي ‌بپاخيزند «گواهي‌دهندگان‌ به‌ قسط باشيد» نه‌ به‌ ستم‌. قسط: عدل‌ است‌ «و دشمني ‌قومي‌، شما را بر ترك‌ عدالت‌ واندارد» در حق‌ آنان‌ تا گواهي‌اي‌ را كه‌ به‌ نفع‌ آنان ‌است‌، پنهان‌ كنيد «عدالت‌ كنيد كه‌ آن» يعني‌ عدالت‌ «به‌ تقوا نزديكتر است» همان‌ تقوايي‌ كه‌ نه‌ يك‌بار بلكه‌ هميشه‌ به‌ آن‌ مأمور شده‌ايد. يا عدالت‌ كنيد كه‌ عدالت‌ به‌ پرهيزنمودنتان‌ از آتش‌ دوزخ‌ نزديكتر است‌ «و از خدا پروا داريد» در اوامر ونواهي‌ وي‌ «كه‌ خدا به‌ آنچه‌ مي‌كنيد، آگاه‌ است» اين‌ جمله‌ نيز، هم‌ وعده‌ و هم‌ وعيد است‌. رعايت‌ مساوات‌ ميان‌ فرزندان‌ و عدم‌ تبعيض‌ ميان‌ آنها نيز، از عدالت ‌مي‌باشد.
 
	آيه  47
‏متن آيه : ‏
‏ وَإِذَا صُرِفَتْ أَبْصَارُهُمْ تِلْقَاء أَصْحَابِ النَّارِ قَالُواْ رَبَّنَا لاَ تَجْعَلْنَا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏هنگامي كه چشمان ( مؤمنان مستقرّ در اعراف ) متوجّه دوزخيان مي‌شود ،  ( آنچه ناديدني است آن بينند ، و از هراس آتش دوزخ ) مي‌گويند : پروردگارا ! ما را با ( اين ) گروه ستمگر همراه مگردان .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« صُرِفَتْ » : متوجّه گردانده شد . « تِلْقَآءَ » : جهت . سو . مصدر ( لَقِيَ ) است .‏
 
آيه  48
‏متن آيه : ‏
‏ وَنَادَى أَصْحَابُ الأَعْرَافِ رِجَالاً يَعْرِفُونَهُمْ بِسِيمَاهُمْ قَالُواْ مَا أَغْنَى عَنكُمْ جَمْعُكُمْ وَمَا كُنتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏و آنان كه بر اعراف جايگزينند ، مرداني ( از دوزخيان ) را كه از سيمايشان آنان را مي‌شناسند ، صدا مي‌زنند و مي‌گويند : آيا گردآوري ( مال و ثروت و سپاه و حشم ) شما ، و چيزهائي كه ( مي‌پرستيديد و ) بدانها مي‌نازيديد و بزرگ مي‌داشتيد ، چه سودي به حالتان داشت‌ ؟‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« مَآ أَغْنَيا عَنكُمْ » : چه سودي به حالتان داشت‌ ؟ چه سودي برايتان نداشت . « جَمْعُكُمْ » : گردآوري مال و ثروت و سپاه و غيره . جمعيّت . تعداد افراد . « مَا كُنتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ » : چيزهائي كه بزرگشان مي‌داشتيد و بتاني كه مي‌پرستيد . چيزي كه هميشه بدان تكبّر مي‌كرديد . خود را بزرگتر از آن مي‌ديديد كه حق را بپذيريد .‏
 
آيه  49
‏متن آيه : ‏
‏ أَهَؤُلاء الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لاَ يَنَالُهُمُ اللّهُ بِرَحْمَةٍ ادْخُلُواْ الْجَنَّةَ لاَ خَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلاَ أَنتُمْ تَحْزَنُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏آيا اينان ( كه هم اكنون به بهشت مي‌روند و غرق نعمت جاويد يزدان مي‌شوند ) همان كساني نيستند كه ( در دنيا ) سوگند مي‌خورديد : ممكن نيست خداوند رحمي بديشان كند ( و آنان را به بهشت نائل گرداند ؟ اي مؤمنان ! به كوري چشم كافران ) به بهشت درآئيد . نه ترسي متوجّه شما مي‌گردد و نه به غم و اندوهي گرفتار مي‌آئيد .  ( چرا كه بهشت جاي سعادت و سرور و شادماني و نعمت جاويدان يزداني است ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« أَقْسَمْتُمْ » : سوگند خورديد . « أُدْخُلُوا الْجَنَّةَ . . . » : اين عبارت مي‌تواند فرموده خدا خطاب به اصحاب اعراف يا سائر