كننده‌ كتابهاي‌ پيشين» يعني‌: كتابهايي‌ است‌ كه‌ حق‌ تعالي‌ بر انبياي‌ پيشين‌ نازل‌ كرده‌ «است» زيرا قرآن‌ دربرگيرنده‌ دعوت‌ به‌سوي‌ الله(جل جلاله)، امر به‌ خير و نهي‌ از شر است‌ چنان‌كه‌ كتابهاي‌ پيشين‌ مشتمل‌ بر اينهاست‌ «و» به‌ علاوه‌ آن‌، قرآن‌ «بر آنها مهيمن‌ است» يعني‌: قرآن‌ شاهد صحت‌ و درستي‌ كتابهاي‌ نازل‌ شده‌ پيشين‌ و تثبيت‌كننده‌ آن‌ بخش‌ از آيات‌ و احكام‌ آنهاست‌ كه‌ منسوخ‌ نگرديده‌اند و ناسخ ‌آن‌ بخش‌ است‌ كه‌ مخالف‌ آيات‌ آن‌ مي‌باشد. پس‌ با توجه‌ به‌ معناي‌ (هيمنه‌)، بايد گفت‌ كه‌:
1 ـ قرآن‌ بر كتب‌ پيشين‌ مراقب‌ و ناظر است‌.
2 ـ قرآن‌ نگهبان‌ اصول‌ قوانين‌ و برنامه‌هاي‌ ديني‌ آنهاست‌.
3 ـ قرآن‌ بر آنها حاكم‌ و غالب‌ است‌ زيرا قرآن‌ تنها مرجع‌ شناخت‌ محكم‌ و منسوخ‌ آنها مي‌باشد.
4 ـ قرآن‌ بر آنها امين‌ و مؤتمن‌ است‌ زيرا مشتمل‌ بر احكام‌ و آياتي‌ از كتب‌ پيشين ‌است‌ كه‌ مورد عمل‌ قرار مي‌گيرند، يا منسوخ‌ و متروك‌ گرديده‌اند.
5 ـ و نهايتا اين‌ كه‌ قرآن‌ بيان‌كننده‌ بسياري‌ از امور و احكامي‌است‌ كه‌ علماي‌ يهود و نصاري‌ آنها را تحريف‌ كرده‌ و در آنها دست‌ برده‌اند. و لفظ (مهيمن‌) در آيه‌ كريمه‌، شامل‌ همه‌ اين‌ معاني‌ است‌.
«پس‌ در ميان‌ آنان‌ بر وفق‌ آنچه‌ خدا نازل‌ كرده» در قرآن‌ «حكم‌ كن». جمهور علما بر آنند كه‌ اين‌ آيه‌، مخير گذاشتن‌ پيامبرص در امر حكم‌ كردن‌ يا حكم ‌نكردن ‌ميان‌ اهل‌ كتاب‌ را كه‌ در آيه‌ «مائده/‌43» آمده ‌است‌، منسوخ‌ مي‌كند. «و از هواهايشان» يعني‌: از هوس‌ها و خواهش‌هاي‌ امت‌هاي‌ پيشين‌ «پيروي‌ نكن‌، با دور شدن‌ از حقي‌ كه‌ به‌سوي‌ تو آمده» يعني‌: با دورشدن‌ از حقي‌ كه‌ خدا(ج) بر تو نازل‌ كرده‌ زيرا پيروان‌ هر دين‌ و آييني‌ در اين‌ انديشه‌ هستند كه‌ كار بر وفق‌ مراد آنان‌ و مطابق‌ با اعتقادات‌ و احكام‌ و قوانيني‌ باشد كه‌ از پيشينيان‌ خود دريافت ‌كرده‌اند، هرچند آن‌ قوانين‌، باطل‌ و منسوخ‌ گشته‌ يا از حكم‌ حقيقي‌اي‌ كه‌ خداوند بر انبيا‡ نازل‌ كرده‌، با دست‌بردها و تحريفات‌ بشري‌ فاصله‌ گرفته‌ باشد. چنان‌كه ‌يهود احكامي‌ چون‌ سنگسار (رجم‌) زناكار و نظاير آن‌ را در تورات‌ تحريف ‌نمودند پس‌ تو اي‌ محمدص! با پيروي‌ از هوس‌هايشان‌، از راه‌ حق‌ عدول‌ يا انحراف‌ نكن‌ «براي‌ هريك‌ از شما» امت‌ها «شريعت‌ و راه‌ روشني‌ قرارداده‌ايم» يعني‌: تورات‌، انجيل‌ و قرآن‌ را براي‌ پيروانشان‌، شريعت‌ و برنامه ‌روشني‌ قرار داده‌ايم‌. گفتني‌ است‌ كه‌ اين‌ حكم‌ قبل‌ از منسوخ ‌شدن‌ شريعت‌هاي ‌پيشين‌ به‌وسيله‌ قرآن‌ بود اما بعد از آن‌، ديگر جز آنچه‌ حضرت‌ محمدص با خود آورده‌اند، هيچ‌ شريعت‌ و راه‌ حقي‌ در ميان‌ نيست‌ «و اگر خدا مي‌خواست‌ شما را يك ‌امت‌ مي‌گردانيد» با داشتن‌ يك‌ شريعت‌، يك‌ كتاب‌ و يك‌ پيامبر «ولي‌ چنين‌ نكرد تا شما را در آنچه‌ به‌ شما بخشيده‌ است» يعني‌: از شريعتهاي‌ مختلف‌ برشما نازل ‌كرده ‌است‌ «بيازمايد» با اختلاف‌ شريعت‌ها؛ تا ميزان‌ متابعت‌ و فرمانبرداري‌ هر امت‌ از شريعت‌ آن‌، در عمل‌ نمايان‌ گردد كه‌ آيا بدان‌ پايبند هست‌ و بدان‌ اذعان‌ و باور دارد، يا اين‌ كه‌ آن‌ را ترك‌ كرده‌ و به‌ هواها و هوسهايش‌ متمايل‌ گشته‌ و خريدار گمراهي‌ در برابر هدايت‌ گرديده‌ است‌.
اين‌ آيه‌ دليل‌ بر آن‌ است‌ كه‌ يكي‌ از حكمت‌هاي‌ اختلاف‌ شريعت‌ها، به‌ علاوه ‌رعايت‌ مصالح‌ بندگان‌ كه‌ با اختلاف‌ زمانها و اشخاص‌ مختلف‌ مي‌شود، ابتلا و آزمايش‌ امت‌هاست‌ «پس‌ در انجام‌ كارهاي‌ نيك‌ سبقت‌ بگيريد» يعني‌: اي ‌مسلمانان‌! بر غيرخود از اصحاب‌ شريعت‌هايي‌ كه‌ بر اساس‌ شريعت‌ خودشان ‌به‌سوي‌ طاعت‌ الله(ج) شتافته‌اند، سبقت‌ گرفته‌ و براساس‌ شريعت‌ خود، به‌ طاعت ‌الله(ج) عمل‌ كنيد «بازگشت‌ همه‌ شما يكجا به‌سوي‌ خداست‌، سپس‌ درباره‌ آنچه‌ كه‌ درآن‌ اختلاف‌ مي‌كرديد، شما را آگاه‌ خواهد ساخت» با جزادادنتان‌ به‌ آنچه‌ كه‌ مناسب‌ حال‌ شماست‌، امري‌ كه‌ ميان‌ اهل‌ حق‌ و اهل‌ باطل‌ از شما جدايي‌ افگنده‌ و اين‌ دو گروه‌ را از يك‌ديگر متمايز مي‌گرداند. اين‌ جمله‌ علت‌ سفارش‌ به‌ سبقت ‌گرفتن‌ دركارهاي‌ نيك‌ را بيان‌ مي‌كند.
	آيه  54
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَوْ أَنَّ لِكُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ مَا فِي الأَرْضِ لاَفْتَدَتْ بِهِ وَأَسَرُّواْ النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُاْ الْعَذَابَ وَقُضِيَ بَيْنَهُم بِالْقِسْطِ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏اگر آنچه در زمين است ، متعلّق به كسي باشد كه ( با كفر و شرك ، به خود و ديگران ) ستم كرده است ، و آن را براي بازخريد ( و نجات خويشتن از عذاب دوزخ ) بپردازد ،  ( از او پذيرفته نمي‌گردد . او و ديگر كافران ) هنگام روياروئي با عذاب ( دوزخ سخت به هراس مي‌افتند و بغض مي‌كنند و ) آهسته ( ناله سر مي‌دهند و ) اظهار پشيماني مي‌نمايند . در ميانشان دادگرانه داوري مي‌گردد و بديشان ستمي نمي‌شود .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« لاَفْتَدَتْ بِهِ‌ » : آن را فديه دهد و براي بازخريد خود از آتش بپردازد . خبر محذوف است كه ( لَن يُقْبَلَ ) است ( نگا : آل‌عمران / 91 ) . « اَسَرُّوا النَّدَامَةَ » : آهسته و پنهاني اظهار ندامت مي‌كنند . اظهار ندامت كافران به دليل آيات ديگر ثابت است ( نگا : نساء / 73 ، كهف / 42 ، فرقان / 27 ، فجر / 24 ) . يا اين كه كافران پس از مشاهده عذاب دوزخ حيرت‌زده مي‌گردند و قدرت نطق و بيان از دست مي‌دهند واين است كه پشيماني آنان در سينه‌هاحبس مي‌گردد و هرچند بخواهند قادر به اداي ندامت نخواهند بود ( نگا : سبأ / 33 )‏
 
آيه  55
‏متن آيه : ‏
‏ أَلا إِنَّ لِلّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ أَلاَ إِنَّ وَعْدَ اللّهِ حَقٌّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لاَ يَعْلَمُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏آگاه باشيد كه هرچه در آسمانها و زمين است از آن خدا است . آگاه باشيد كه وعده خدا ( به عذاب و عقاب كافران ) راست است ، وليكن بيشتر مردمان ( به سبب بي‌خردي و يا غلبه غفلت بر آنان ، كار و بار آخرت را فراموش كرده‌اند و معني تهديد خدا را ) نمي‌دانند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« وَعْدَ اللهِ » : وعده خدا بر زبان انبياء .‏
 
آيه  56
‏متن آيه : ‏
‏ هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏خدا است كه مي‌ميراند و زنده مي‌گرداند ، و ( پس از زنده‌گرداندن براي حساب و كتاب ) به سوي او برگردانده‌ مي‌شويد .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« تُرْجَعُونَ » : باب افعال و از مصدر ارجاع است .‏
 
آيه  57
‏متن آيه : ‏
‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءتْكُم مَّوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَشِفَاء لِّمَا فِي الصُّدُورِ و