ستند . ايمانشان بر پايه مصالحشان استوار است ، و لذا ) اگر خير و خوبي بديشان برسد ، به سبب آن شاد و آسوده خاطر و ( بر دين ) استوار و ماندگار مي‌شوند ، و اگر بلا و مصيبتي بديشان برسد ،  ( به سوي كفر برمي‌گردند و ) عقب‌گرد مي‌كنند . بدين ترتيب هم ( آرامش ايمان به قضا و قدر و مدد و ياري خداوند را در ) دنيا و هم ( نعمت و سعادت ) آخرت را از دست مي‌دهند ، و مسلّماً اين زيان روشن و آشكاري است ( كه انسان هم دنيا و هم آخرتش بر باد فنا رود ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« حَرْفٍ » : لبه . كناره . « يَعْبُدُ اللهَ عَلي حَرْفٍ » : مراد متزلزل و مذبذب بودن در پذيرش فرمان يزدان و ايمان به اسلام است . انگار چنين فردي بر لبه چيزي قرار گرفته است و با تكان مختصري از مسير خارج مي‌شود ، و يا اين كه در جنگي كه درگرفته است خويشتن را به كناري مي‌كشد و در اطراف و جوانب ميدان مي‌جنگد ، تا اگر پيروزي نصيب لشكريان شد ، با ايشان بماند ، و اگر ترس شكست و احتمال بلائي در ميان بود ، فرار بكند . « إِطْمأَنَّ بِهِ » : ثابت و استوار مي‌ماند بر باور و عقيده‌اي كه ظاهراً پذيرفته است . ماندگار مي‌ماند به سبب آن . « فِتْنَةٌ‌ » : بلا و مصيبت . امتحان و آزمايش . « إِنقَلَبَ عَلي وَجْهِهِ » : بازگشت مي‌كند . از ايمان برمي‌گردد و به كفر مي‌گرايد ( نگا : بقره‌ / 143 ، آل‌عمران‌ / 144 ) .‏
 
سوره حج آيه  12
‏متن آيه : ‏
‏ يَدْعُو مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُ وَمَا لَا يَنفَعُهُ ذَلِكَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِيدُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏آنان جز خدا چيزهائي را به فرياد مي‌خوانند و مي‌پرستند كه نه زياني مي‌توانند بديشان برسانند و نه سودي را . اين ، سرگشتگي فراوان ، و گمراهي بسيار دور ( از حق و حقيقت ) است .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« يَدْعُو » : به فرياد مي‌خواند ( نگا : شعراء / 72 ) . عبادت مي‌كند ( نگا : انعام‌ / 56 ) . در رسم‌الخطّ قرآني الف زائدي به دنبال دارد . « الْبَعِيد » :  ( نگا : بقره‌ / 176 ) .‏
 
سوره حج آيه  13
‏متن آيه : ‏
‏ يَدْعُو لَمَن ضَرُّهُ أَقْرَبُ مِن نَّفْعِهِ لَبِئْسَ الْمَوْلَى وَلَبِئْسَ الْعَشِيرُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏كساني را به فرياد مي‌خوانند و مي‌پرستند كه زيانشان بيش از سودشان مي‌باشد . چه ياوران و سروران بدي ، و چه همدمان و دوستان بدي هستند !‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« لَمَنْ » : لام زائد است و براي تأكيد به اوّل مفعول افزوده شده است . مراد از ( ما ) در آيه قبلي بتها ، و مراد از ( مَنْ ) در اين آيه ، مي‌تواند طاغوتهائي چون فرعون باشد . « يَدْعُو » :  ( نگا : حجّ‌ / 12 ) . « ضَرُّهُ أَقْرَبُ مِن نَّفْعِهِ » : استعمال اسم تفضيل ( أَقْرَب ) بدان خاطر است كه طاغوتها ممكن است به پيروان خود حقوق و جوائزي در دنيا بدهند ، ليكن در برابر عذاب و عقاب آخرت بسي ناچيز است ( نگا : اعراف‌ / 113 ) . يا اين كه استعمال اسم تفضيل به معني وجود صفتي در طرفين مورد مقايسه نيست ، و چه بسا طرف ضعيف‌تر ، اصلاً فاقد آن چنان صفتي باشد . وقتي كه مي‌گوئيم :  « عذاب آتش جهان ، بهتر از عذاب دوزخ است‌ » . مفهوم سخن ، آن نيست كه عذاب جهان خوب است .‏
 
سوره حج آيه  14
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏خداوند كساني را كه ايمان بياورند و كارهاي پسنديده بكنند ، داخل باغهاي بهشت مي‌كند كه رودبارها در زير ( درختان و كاخهاي ) آنها روان است . بي‌گمان خداوند هر چه را اراده كرده و بخواهد به انجام مي‌رساند ( چه عذاب و عقاب مفسدان ، و چه جزا و سزاي مؤمنان باشد ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« يُدْخِلُ » : وارد مي‌سازد . داخل مي‌نمايد .‏
 
سوره حج آيه  15
‏متن آيه : ‏
‏ مَن كَانَ يَظُنُّ أَن لَّن يَنصُرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاء ثُمَّ لِيَقْطَعْ فَلْيَنظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ مَا يَغِيظُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏كسي كه ( از ميان كفّار ) گمان مي‌برد خدا پيغمبرش را در دنيا و آخرت ياري نمي‌دهد و پيروز نمي‌گرداند ،  ( بداند كه خداوند به كوري چشم او وي را در هر دو سرا پيروز مي‌گرداند . لذا از خشم بتركد و بميرد و هر كاري كه از دستش ساخته است انجام دهد ، مثلاً ) او ريسماني به سقف‌خانه بياويزد و سپس ( خويشتن را حلق‌آويز و راه نفس را ) قطع نمايد و ( تا سر حدّ مرگ پيش رود و بدين هنگام بنگرد و ) ببيند آيا اين كار خشم او را فرو مي‌نشاند ( و خودكشي پيروزي را از محمّد باز مي‌گرداند ؟ ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« لَن يَنصُرَهُ اللهُ » : خداوند پيغمبرش را هرگز پيروز نخواهد كرد . ضمير ( ه ) به پيغمبر برمي‌گردد كه از سياق كلام مفهوم مي‌شود . نظير آن ( نگا : نحل‌ / 61 ، قدر / 1 ) . « مَن كَانَ يَظُنُّ » : مراد تركيدن از خشم و خودكشي براي رهائي از آتش حسادت درون است ( نگا : آل‌عمران‌ / 119 ) . « سَبَب‌ » : ريسمان . وسيله ( نگاه : كهف‌ / 84 ) . « السَّمَآءِ » : سقف و آسمانه خانه . آسمان . « لِيَقْطَعْ » : پاره كند . بربندد . مراد قطع گردن يا جلو راه نفس كشيدن است . يادآوري : معني آيه را به گونه ديگري نيز بيان داشته‌اند : كسي كه گمان مي‌برد خداوند هرگز پيغمبرش را - نه در دنيا و نه در آخرت‌ - پيروز نمي‌گرداند ،  ( بداند به كوري چشم او خداوند وي را در هر دو جهان پيروز و رستگار مي‌گرداند ، و پيروزي را بدو مي‌رساند . براي اين كه از اين پيروزي جلوگيري شود ) او با هر وسيله‌اي كه مي‌تواند خويشتن را به آسمان برساند و ( از پيروزي ) جلوگيري كند و ببيند نيرنگ و چاره‌سازي وي چيزي را برطرف مي‌نمايد كه او را بر سر خشم آورده است ( نگا : ص‌ / 10 ) .‏
 
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:9880.txt">آيه  16</a><a class="text" href="w:text:9881.txt">آيه  17</a><a class="text" href="w:text:9882.txt">آيه  18</a><a class="text" href="w:text:9883.txt">آيه  19</a><a class="text" href="w:text:9884.txt">آيه  20</a><a class="text" href="w:text:9885.txt"> آيه  21</a><a class="text" href="w:text:9886.txt">آيه  22</a><a class="text" href="w:text:9887.txt">آيه  23</a></body></html>آيه  43
‏متن آيه : ‏
‏ فَلَوْلا إِذْ جَاءهُمْ بَأْسُنَا تَضَرَّعُواْ وَلَكِن قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پس‌ چرا وقتي‌ كه‌ عذاب‌ ما به ‌سراغشان‌ آمد، تضرع‌ نكردند» به‌ سبب‌ شدت‌ تمرد و افراط در كفر چنان‌كه‌ مي‌فرمايد: «ولي‌» حقيقت‌ اين‌ است‌ كه‌ «دلهايشان‌ قسي‌شد» يعني: سخت‌ و درشت‌ شد پس‌ از اين‌ عذاب‌ درس‌ عبرت‌ نگرفته‌ بلكه‌ بر سركشي‌شان‌ افزودند «و شيطان‌، كار و كردارشان‌ را در نظرشان‌ آراست‌» يعني: با مصمم‌ ساختن‌شان‌ بر كفر، به‌ اغوايشان‌ پرداخت‌.
 
	 سوره حج آيه  16
‏متن آيه : ‏
‏ وَكَذَلِكَ أَنزَلْنَاهُ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَأَنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَن يُرِيدُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏اين گونه روشن ، ما قرآن را به صورت آيه‌هاي كاملاً واضح و آشكار فرو فرستاده‌ايم (