ايشان ترسان و هراسان است ( از اين كه نكند صدقات و حسنات آنان پذيرفته نگردد ) و به علّت اين كه به سوي خدايشان ( براي حساب و كتاب ) برمي‌گردند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« يُؤْتُونَ مَآ ءَاتَوْا » : مي‌دهند و عطاء مي‌كنند آنچه را كه عطاء كرده و در توان دارند . مراد دادن زكات و صدقات و اداي حقوق مردم و حق پروردگار است . « وَجِلَةٌ » : ترسان و هراسان ( نگا : حجر / 52 و 53 ) .‏
 
سوره مؤمنون آيه  61
‏متن آيه : ‏
‏ أُوْلَئِكَ يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَهُمْ لَهَا سَابِقُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏چنين كساني ( كه صفات چهارگانه ايشان گذشت ) در خيرات و حسنات ( با ديگران ) مسابقه سرعت مي‌دهند و در انجام آنها ( بر سايرين ) پيشي مي‌گيرند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« يُسَارِعُونَ » : بر همديگر سرعت و سبقت مي‌گيرند . « وَ هُمْ لَهَا سَابِقُونَ » : از ديگران زودتر حسنات و خيرات انجام مي‌دهند و جلوتر بدان مي‌رسند . بلي ! مسابقه مؤمنان در انجام خوبيها و نيكيها است و مسابقه بي‌دينان در انجام بديها و زشتيها .‏
 
سوره مؤمنون آيه  62
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَا نُكَلِّفُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَهَا وَلَدَيْنَا كِتَابٌ يَنطِقُ بِالْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏ما براي هيچ كسي جز به اندازه تاب و توانش ( وظائف و تكاليف تعيين و ) تحميل نمي‌كنيم ( و از افراد مخلص پيشين نيز جز به اندازه توانشان چيزي خواسته نشده است ، و جملگي تكاليف آسماني در توان انسان است ، و همه اعمال بندگان ثبت و ضبط در ) كتابي است كه در پيش ما است و به حق سخن مي‌گويد و ( گوياي حقائق بوده و ذرّه‌اي از اعمال و اقوال آدمي به دست فراموشي سپرده نمي‌شود و به همين دليل ) هيچ ظلم و ستمي بديشان نمي‌گردد .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« لا نُكَلِّفُ . . . » :  ( نگا : انعام‌ / 152 ، اعراف‌ / 42 ) . « كِتَابٌ » : مراد نامه و پرونده اعمال است ( نگا : كهف‌ / 49 ، جاثيه‌ / 29 ) . « يَنطِقُ بِالْحَقِّ » : نطق كتاب جنبه مجازي دارد و مراد اين است كه گوياي حقيقت است و آئينه تمام نماي كارهاي آدمي است .‏
 
سوره مؤمنون آيه  63
‏متن آيه : ‏
‏ بَلْ قُلُوبُهُمْ فِي غَمْرَةٍ مِّنْ هَذَا وَلَهُمْ أَعْمَالٌ مِن دُونِ ذَلِكَ هُمْ لَهَا عَامِلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏اصلاً ( برنامه كافران با برنامه مؤمنان به كلّي از هم جدا است ، چرا كه ) دلهاي ( كافران به سبب عناد و تعصّب ) ايشان غافل از اين ( گونه اعمال خير و انجام وظيفه در حدّ توان و دقّت در حساب ) است ، و آنان كارهائي جدا ( از كار مؤمنان ) دارند و به انجام آنها مشغول مي‌باشند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« غَمْرَةٍ » : ضلالت و حيرت و غفلت و جهالت ( نگا : مؤمنون‌ / 54 ) . « هذا » : اين كارهاي نيكي كه مؤمنانِ متّصف به اوصاف اربعه پيشين ، انجام مي‌دادند . « مِن دُونِ ذلكَ » : جداي از آن و مخالف با آن .‏
 
سوره مؤمنون آيه  64
‏متن آيه : ‏
‏ حَتَّى إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِم بِالْعَذَابِ إِذَا هُمْ يَجْأَرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏( كافران به كارهاي پلشت خود ادامه مي‌دهند ) و هنگامي كه ( در روز قيامت ) سران خوشگذران ايشان را گرفتار عذاب مي‌كنيم ، ناگهان فرياد مي‌كشند و لابه سر مي‌دهند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« حَتّي‌ » : ابتدائيّه است . « أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِم بِالْعَذَابِ » : ذكر خاصّ افراد متنعّم و خوشگذران بدان خاطر است كه ديگران پيروان بشمارند و همراه اين سردمدارانند . « يَجْأَرُونَ » : بسان گاو بانگ سر مي‌دهند و فرياد مي‌كشند . از مصدر ( جُوار ) به معني صداي گاو ، مراد ناله سر دادن و لابه كردن است .‏
 
آيه  55
‏متن آيه : ‏
‏ وَكَذَلِكَ نفَصِّلُ الآيَاتِ وَلِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ الْمُجْرِمِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و بدين‌سان‌ آيات‌ خود را به‌ روشني‌ بيان‌ مي‌داريم‌» در امر دين‌ و حكم‌ هر گروهي‌ را با نسبتي‌ كه‌ به‌ دين‌ دارند، به‌ تفصيل‌ و توضيح‌ تمام‌ روشن‌ مي‌سازيم‌ «تا راه‌ و رسم‌ مجرمان‌ آشكار گردد» يعني: تا اي‌ پيامبرص! راه‌ و روش‌ كافران‌ و معانداني‌ كه‌ تو را به‌ راندن‌ مستضعفان‌ امر مي‌كنند، از راه‌ و روش‌ مؤمنان‌، بر تو متمايز گردد.
	سوره مؤمنون آيه  65
‏متن آيه : ‏
‏ لَا تَجْأَرُوا الْيَوْمَ إِنَّكُم مِّنَّا لَا تُنصَرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏( بديشان خواهيم گفت : ) امروز فرياد و واويلا سر ندهيد و تضرّع و لابه نكنيد ، شما از سوي ما ياري و كمك نمي‌شويد ( و با داد و بيداد از عذاب آتش رهايتان نمي‌كنيم ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« مِنَّا لا تُنصَرُونَ » : از سوي ما ياري نمي‌شويد .‏
 
سوره مؤمنون آيه  66
‏متن آيه : ‏
‏ قَدْ كَانَتْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَكُنتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ تَنكِصُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏آيات من ( در دنيا ) بر شما خوانده مي‌شد و شما بر پاشنه‌هاي خود چرخي مي‌زديد ( و بدانها پشت مي‌كرديد و از پذيرش احكام و دستور آنها سر باز مي‌زديد ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« أَعْقَاب‌ » : جمع عَقِب ، پاشنه . « تَنكِصُونَ » : به عقب برمي‌گشتيد . اعراض مي‌نموديد . از مصدر ( نُكُوص ) به معني رجوع عقب عقب . عقب عقب برگشتن .‏
 
سوره مؤمنون آيه  67
‏متن آيه : ‏
‏ مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً تَهْجُرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏از اين عقب‌گرد و روي‌گرداني ، به خود مي باليديد و ( آيات ما را ) در گفتگوهاي شبانه خود به باد استهزاء مي‌گرفتيد و ( از آنها ) بدگوئي مي‌كرديد .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« مُسْتَكْبِرِينَ » : به خود بالندگان . متكبّران . « بِهِ » : ضمير ( ه ) به نكوص ، مصدر ( تَنكِصُونَ ) برمي‌گردد . برخي مرجع آن را قرآن كه از آيات فراهم مي‌آيد ، نزول آيات ، پيغمبر ، بيت‌الحرام دانسته‌اند . « مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ » : به اين اعراض افتخار مي‌كردند . پيغمبر و قرآن و نزول آيات را متكبّرانه تكذيب مي‌كردند . با توجّه بدين معني ، مستكبرين را به معني مكذبين گرفته‌اند . از اين كه پرده‌داران كعبه و خادمان بيت‌الحرام بودند ، به خود مي‌باليدند . در معني اخير ، مرجع ضمير به سبب شهرت قريشيان به نازش و افتخار به بيت‌الحرام حذف شده است . « سَامِراً » : گفتگوهاي شبانه . قصّه‌گويان شب . واژه ( سامِر ) را مصدري همچون عاقبة و عافية و قائم ( نگا : تفسير قاسمي ) ، يا اسمِ جمعي همچون جامِل و باقِر و حاجّ و حاضِر ، به معني شتران و گاوان و حاجيان و حاضران دانسته‌اند . « تَهْجُرُونَ » : هذيان و پريشان‌گوئي مي‌كردند . بدگوئي و ياوه‌سرائي مي‌نمودند . ترك مي‌كردند . با توجّه به معني اخير ( تَهْجُرُونَ ) مفهوم چنين مي‌گردد : آيات مرا ترك مي‌كردند و از پذيرش سر باز مي‌زدند . واژه‌هاي ( مُسْتَكْبِرِينَ ، سَامِر ، تَهْجُرُونَ ) حال مي‌باشند .‏
 
سوره مؤمنون آيه  68
‏متن آيه : ‏
‏ أَفَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ أَمْ جَاءهُم مَّا لَمْ يَأْتِ آبَاءهُمُ الْأَوَّلِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏آيا آنان سخنان را نمي‌سنجند ( و درباره اين آيات الهي نمي‌انديشند ، تا اعجاز قرآن را با چشم سر و چشم دل