هِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْ وَكَانُواْ مِن قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُواْ فَلَمَّا جَاءهُم مَّا عَرَفُواْ كَفَرُواْ بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّه عَلَى الْكَافِرِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و هنگامي‌ كه‌ براي‌ آنان‌» يعني: براي‌ يهوديان‌ «كتابي‌» چون‌ قرآن‌ «از جانب‌خداوند آمد كه‌ مؤيد آن‌ چيزي‌ است‌ كه‌ نزدشان‌ است‌» يعني: قرآن‌ مؤيد تورات‌ وانجيل‌ است‌ زيرا قرآن‌ از آنچه‌ در كتابهايشان‌ است‌ خبر مي‌دهد و تأييد كننده ‌آنهاست‌ نه‌ مخالف‌ باآنها، «با آن‌ كه‌ پيش‌ از آن‌ در برابر كافران‌ پيروزي‌ مي‌جستند» با بعثت‌ پيامبر آخرالزمان‌ و از خداوند (ج)بر دشمنان‌ خود به‌ حق‌ نبي‌ مبعوث‌ درآخرالزمان‌، طلب‌ نصرت‌ مي‌كردند همان‌ نبيي‌ كه‌ اوصافش‌ را در تورات‌ مي‌يافتند، «ولي‌ همين‌ كه‌ آنچه‌ را مي‌شناختند» يعني: پيامبر خاتم‌ ص «به‌ نزدشان‌ آمد، انكارش‌كردند».
ابن‌اسحاق‌ از چند تن‌ از بزرگان‌ انصار در باره‌ سبب‌ نزول‌ اين‌ آيه‌ روايت‌ كرده‌است‌ كه‌ فرمودند: «هيچ‌ طايفه‌اي‌ از اعراب‌ در مورد بعثت‌ رسول‌ خدا ص چون‌طايفه‌ ما آگاهي‌ نداشتند زيرا يهوديان‌ در جوار ما در مدينه‌ زندگي‌ مي‌كردند و آنان‌ اهل‌ كتاب‌ بودند و ما بت‌پرست، و چون‌ از سوي‌ ما به‌ آنان‌ بدي‌ و آزاري‌مي‌رسيد، مي‌گفتند: قطعا در اين‌ روزگار نزديك‌ پيامبري‌ برانگيخته‌ مي‌شود وزمان‌ بعثتش‌ نزديك‌ است، در آن‌ هنگام‌ ما از او پيروي‌ كرده‌ و همراه‌ با او، شما را چون‌ كشتار عاد و ارم، يك‌سره‌ مي‌كشيم‌ و از ميان‌ برمي‌داريم‌! اما چون‌رسول‌ خداص به‌ رسالت‌ مبعوث‌ شدند، ما (انصار) از ايشان‌ پيروي‌ كرديم، ولي‌آنان‌ (يهود) به‌ آن‌ حضرت‌ ص كفر ورزيدند». «پس‌ لعنت‌ خدا بر كافران‌» يعني: بر يهوديان‌ «باد».

آيه  53
‏متن آيه : ‏
‏ هَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِن قَبْلُ قَدْ جَاءتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ فَهَل لَّنَا مِن شُفَعَاء فَيَشْفَعُواْ لَنَا أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُواْ أَنفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آيا آنان‌ جز در انتظار تأويل‌ آنند؟» يعني‌: كفار جز عذابي‌ را كه‌ در قرآن‌ به‌ آنان‌ وعده‌ داده‌ شده‌ است، انتظار نمي‌كشند، عذابي‌ كه‌ سرانجام، كارشان‌ بدان‌ منتهي‌ خواهد شد. ربيع‌ در تفسير آن‌ مي‌گويد: «پيوسته‌ از تأويل‌ قرآن‌ مسائلي‌ نو به‌ميان ‌مي‌آيد تا آن‌ كه‌ روز حساب‌ فرارسد و در آن‌ روز است‌ كه‌ تأويل‌ آن‌ به‌ اتمام ‌مي‌رسد». «روزي‌ كه‌ تأويل‌ آن‌ فرارسد» كه‌ همانا روز قيامت‌ است‌ «كساني‌ كه‌ آن‌را پيش‌ از آن‌ فراموش‌ كرده‌ بودند» يعني‌: كساني‌ كه‌ قرآن‌ را قبل‌ از آن‌ كه‌ مصداق ‌وعده‌هاي‌ آن‌ فرارسد و فرجام‌ مورد بحث‌ در آن، تحقق‌ يابد، ترك‌ كرده‌ بودند؛ «مي‌گويند: بي‌شك‌ فرستادگان‌ پروردگار ما حق‌ و حقيقت‌ را آورده‌ بودند» بدين‌گونه، در جايي‌ به‌ اين‌ حقيقت‌ اقرار و اعتراف‌ مي‌كنند كه‌ اين‌ اعتراف‌ در آنجا هيچ ‌سودي‌ به‌ حالشان‌ ندارد «پس‌ آيا امروز ما را شفاعتگراني‌ هست‌؟» اين‌ جمله‌ به‌ معناي‌ تمناست‌. يعني‌: اي‌ كاش‌ براي‌ ما شفاعتگراني‌ مي‌بود «تا براي‌ ما شفاعت‌كنند» در نزد پروردگار ما تا ما را از عذاب‌ دوزخ‌ معاف‌ گرداند «يا بازگردانيده‌ شويم» يا براي‌ ما شفاعت‌ كنند كه‌ خداي‌ سبحان‌ ما را به‌سوي‌ دنيا بازگرداند «آن‌گاه‌ عمل‌ كنيم» اگر بازگشت‌ داده‌ شويم‌ «غير آنچه‌ مي‌كرديم» از معاصي‌ واعمال‌ شرك‌آلود «به‌راستي‌ كه‌ به‌ خود زيان‌ زدند» يعني‌: آنان‌ از زندگي‌ و توانمنديهاي‌ خود در جهت‌ صلاح‌ و فلاح‌ خويش‌ هيچ‌ بهره‌اي‌ نگرفتند پس‌ زندگي‌ آنان‌ بر آنان‌ بلا و محنت‌ گرديد، گويي‌ هستي‌ خود را باخته‌اند، همانند تاجري‌ كه ‌رأس‌المال‌ خود را مي‌بازد «و گم‌ شد از آنان‌ آنچه‌ افترا مي‌كردند» يعني‌: دروغ‌بافي‌هايشان‌ كه‌ در دنيا برمي‌ساختند، تباه‌ و نابود شد، يا معبودهايي‌ كه‌ در دنيا شريك‌ خداي‌ سبحان‌ قرار مي‌دادند، از نزدشان‌ ناپديد شد و هيچ‌ سودي‌ به ‌آنان‌ نرسانيد.
 
سوره دخان آيه  22
‏متن آيه : ‏
‏ فَدَعَا رَبَّهُ أَنَّ هَؤُلَاء قَوْمٌ مُّجْرِمُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏موسي ( وقتي كه از ايمان آوردن فرعون و فرعونيان و ساير كفّار و مشركان مأيوس گرديد ، رو به درگاه خدا كرد و ) پروردگار خود را به فرياد خواند و گفت : اينان مردم گنهكار ( و كفرپيشه ) هستند ( و اميدي به هدايتشان باقي نمانده است . تو خود داني كه در حق ايشان چه مي‌كني ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« دَعَا » : به فرياد خواند . ندا داد . « مُجْرِمُونَ » : گناهكاران . در اينجا مراد كافران است . « أَنَّ هؤُلآءِ » : حرف ( ب ) محذوف و اصل آن : بِأَنَّ هؤُلآءِ است .‏
 
سوره دخان آيه  23
‏متن آيه : ‏
‏ فَأَسْرِ بِعِبَادِي لَيْلاً إِنَّكُم مُّتَّبَعُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏( از سوي خدا بدو دستور داده شد : حال كه چنين است ) پس بندگان مرا شبانه كوچ بده ( تا فرعون و فرعونيان دستشان به شما نرسد ) چرا كه تعقيب مي‌گرديد ( و فرعون و لشكريانش دنبالتان مي‌نمايند ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« أَسْرِ بِعِبَادِي‌ » : بندگانم را در شب كوچ حركت بده .  ( نگا : هود / 81 ، حجر / 65 ، طه‌ / 77 ، شعراء / 52 ) . « لَيْلاً » : ذكر اين واژه براي تأكيد است . « مُتَّبَعُونَ » : تعقيب‌شوندگان .‏
 
سوره دخان آيه  24
‏متن آيه : ‏
‏ وَاتْرُكْ الْبَحْرَ رَهْواً إِنَّهُمْ جُندٌ مُّغْرَقُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏و دريا را ( بعد از عبور از آن ) گشوده واگذار .  ( تا آنان بدان وارد شوند ) . ايشان گروهي هستند كه قطعاً غرق مي‌گردند ( و هلاك مي‌شوند ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« رَهْواً » : مصدر است و در معني اسم فاعل ، ساكن و آرام . گشاده . جدا شده . « أُتْرُكِ الْبَحْرَ رَهْواً » : دريا را باز و گشاده به حال خود بگذار . از دريا با آرامش خاطر عبور كن و بدون دغدغه آن را به حال خود رها ساز ( نگا : معجم الفاظ القرآن الكريم ) . دريا را آرام بگذار و مجدّدا بدان عصا مزن و فرمان متّصل شدن مده .  ( رَهْواً ) حال ( الْبَحْرَ ) يا حال ضمير مستتر در ( أُتْرُكْ ) است .‏
 
سوره دخان آيه  25
‏متن آيه : ‏
‏ كَمْ تَرَكُوا مِن جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏چه باغها و چشمه‌سارهاي زيادي از خود به جاي گذاشتند !‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« كَمْ » : چه زياد ! بسيار فراوان .‏
 
سوره دخان آيه  26
‏متن آيه : ‏
‏ وَزُرُوعٍ وَمَقَامٍ كَرِيمٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏و كشتزارها و اقامتگاههاي جالب و گرانبهائي را .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« مَقَامٍ » : اقامتگاه . جايگاه . مراد كاخها و قصرها و ويلاها و منزلها است . 