
 
سوره نجم آيه  11
‏متن آيه : ‏
‏ مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏دل ( محمد ) تكذيب نكرد چيزي را كه او ( با چشم سر ) ديده بود .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« الْفُؤَادُ » : دل پيغمبر ( . « مَا » : مراد شكل و قيافه جبرئيل است . « رَأي » : محمد ديد .‏
 
سوره نجم آيه  12
‏متن آيه : ‏
‏ أَفَتُمَارُونَهُ عَلَى مَا يَرَى ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏آيا با او درباره چيزي كه ديده است ، ستيزه مي‌كنيد ؟‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« تُمَارُونَهُ » : با او مجادله و ستيزه‌گري مي‌كنيد ( نگا : كهف‌ / 22 ، شوري‌ / 18 ) .‏
 
سوره نجم آيه  13
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏او كه بار ديگر ( در شب معراج ) وي را ديده است .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« نَزْلَةً » : دفعه . يك بار . مراد شب معراج است .‏
 
سوره نجم آيه  14
‏متن آيه : ‏
‏ عِندَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏نزد سدرةالمنتهي .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« سِدْرَةِ الْمُنتَهي‌ » : مكاني است در آسمانها .‏
 
سوره نجم آيه  15
‏متن آيه : ‏
‏ عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏بهشت كه منزل ( و مأواي متقيان ) است در كنار آن است .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« جَنَّةُ الْمَأْوي‌ » : اضافه موصوف به صفت خود است ، همچون مسجد الجامع ، و يا اين كه اضافه بيانيه است ( نگا : آلوسي ) .‏
 
سوره نجم آيه  16
‏متن آيه : ‏
‏ إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏در آن هنگام ، چيزهائي سدره را فرا گرفته بود كه فرا گرفته بود ( و چنان عجائب و غرائبي ، قابل توصيف و بيان ، با الفباي زبان انسان نيست ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« يَغْشي‌ » : مي‌پوشاند . فرا مي‌گيرد . احاطه مي‌كند . « مَا » : چيزهائي كه . مراد آفريده‌هائي است كه تنها خدا بدانها آشنا است . برخي هم گفته‌اند : منظور انوار تجلي الهي ، و زيبائيهاي غيرقابل توصيف است . « مَا يَغْشي‌ » : مراد تعظيم و تفخيم و تكثير شي‌ء يا اشيائي است كه سدره را در آن وقت در بر گرفته بود .‏
 
سوره نجم آيه  17
‏متن آيه : ‏
‏ مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغَى ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏چشم ( محمد در ديدن خود به چپ و راست ) منحرف نشد و به خطا نرفت ، و سركشي نكرد و ( تنها به همان چيزي نگريست كه مي‌بايست ببيند و بنگرد ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« مَا زَاغَ » : منحرف نشد . به چپ و راست نگرائيد . به خطا نرفت . « مَا طَغي‌ » : فراتر نرفت . جز به چيزي ننگريست كه مي‌بايست بنگرد و ببيند . يعني درست به چيزي نگاه كرد كه مي‌بايست نگاه بكند ، و آنچه ديد عين واقعيت بود و حقيقت داشت .‏
 
سوره نجم آيه  18
‏متن آيه : ‏
‏ لَقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏او بخشي از نشانه‌هاي بزرگ ( و عجائب ملكوت ) پروردگارش را ( در آنجا ) مشاهده كرد ( از جمله ، سدرةالمنتهي ، بيت‌المعمور ، بهشت ، دوزخ ، و جبرئيل را با قيافه فرشتگي خود ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« مِنْ ءَايَاتِ . . . » : برخي از عجائب و غرائب شگفت ملكوت . قسمتي از نشانه‌هاي بزرگ ساختار آفريدگار . حرف ( مِنْ ) تبعيضيه است . « الْكُبْري‌ » : بزرگ . صفت ( ءَايَاتِ ) است . « لَقَدْ رَأي مِنْ ءَايَاتِ رَبِّهِ الْكُبْري‌ » : سه نكته در اين آيه است : الف - حضرت محمد در شب معراج برخي از عجائب و غرائب ملكوت ، يا به عبارت ديگر چندي از آسمانها را ديده است‌ ؛ نه همه آسمانها را ( نگا : اسراء / 1 ) . ب - او آيات عظمت و نشانه‌هاي بزرگ آفرينش را ديده است نه خود آفريدگار را ، چرا كه خدا از تجلي خود چيزي نفرموده است و بحث از معراج را با رؤيت آيات كوني پايان داده است ( نگا : صفوة‌التفاسير ) . ج - آنچه را كه ملاحظه فرموده است واقعيت داشته است و در عالم بيداري بوده نه در عالم خواب و خيال .‏
 
آيه  89
‏متن آيه : ‏
‏ قَدِ افْتَرَيْنَا عَلَى اللّهِ كَذِباً إِنْ عُدْنَا فِي مِلَّتِكُم بَعْدَ إِذْ نَجَّانَا اللّهُ مِنْهَا وَمَا يَكُونُ لَنَا أَن نَّعُودَ فِيهَا إِلاَّ أَن يَشَاءَ اللّهُ رَبُّنَا وَسِعَ رَبُّنَا كُلَّ شَيْءٍ عِلْماً عَلَى اللّهِ تَوَكَّلْنَا رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَأَنتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«در حقيقت، اگر بعد از آن‌كه‌ خدا ما را از آن‌ نجات‌ بخشيد، به‌ دين‌ شما» كه‌ شرك ‌است‌ «برگرديم، به‌ خدا دروغ‌ بسته‌ايم» زيرا شرك، دروغ‌بستن‌ به‌ خداي‌ سبحان ‌است، ازآن‌رو كه‌ كائنات‌ جز آفريدگار، مدبر و معبودي‌ يگانه‌ كه‌ همانا الله(ج)  است، آفريدگار ديگري‌ ندارد پس‌ هر كس‌ به‌ خداي‌ سبحان‌ شريك‌ قايل ‌شود، بي‌گمان‌ به‌ او دروغ‌ بسته‌ و مدعي‌ نقص ‌الوهيت‌ و ربوبيت‌ وي‌ شده‌ است‌. جمله‌: (بعد از آن‌كه‌ خدا ما را از آن‌ نجات‌ بخشيد) مفيد اين‌ معني‌ است‌ كه‌ جرم ‌بازگشت‌ مؤمن‌ به‌ كفر، بزرگتر از جرم‌ كسي‌ است‌ كه‌ حق‌ براي‌ وي‌ روشن‌ نشده‌ و در اصل‌ كافر بوده‌ است‌ زيرا كسي‌كه‌ بعد از ايمان‌ مرتد مي‌شود، در كفري‌ بزرگتر و الحادي‌ سخت‌تر از كفر كساني‌ فرورفته‌ كه‌ در اصل‌ كافر بوده‌اند «و هرگز ما را نسزد» يعني‌: هرگز براي‌ ما درست‌ نيست‌ و نه‌ هم‌ اصولي‌ و قاعده‌مند است‌ «كه‌ به‌آن‌ بازگرديم» به‌ هيچ‌ حالي‌ از احوال، بعد از آن‌كه‌ خداوند(ج)  ما را از آن‌ نجات ‌بخشيد «مگر آن‌كه‌ الله، پروردگار ما بخواهد» يعني‌: مگر آن‌كه‌ در مشيت‌ خداوند(ج)  چنين‌ رفته‌ باشد كه‌ ما به‌ كفر برمي‌گرديم‌ زيرا امور كائنات‌ همه‌ ـ اعم ‌از خير و شر ـ به‌ مشيت‌ او وابسته‌ است‌ «پرورگار ما از روي‌ دانش‌ بر هر چيزي‌ احاطه ‌دارد» يعني‌: علم‌ وي‌ به‌ همه‌ موجودات‌ احاطه‌ دارد پس‌ او مي‌داند كه‌ چه‌ دگرگوني‌هايي‌ بر احوال‌ بندگانش‌ روي‌ مي‌دهد «بر خدا توكل‌ كرده‌ايم» فقط بر او تكيه‌ و اعتماد كرده‌ايم‌ در اين‌كه‌ ما را بر ايمان‌ پايدار و ثابت‌قدم‌ بدارد، ميان‌ ما و كفر و اهل‌ آن‌ مانع‌ و حائل‌ ايجاد كند، نعمت‌ خويش‌ را بر ما تمام‌ گرداند و ما را از عذاب‌ خود در پناه‌ عصمت‌ خويش‌ نگه‌دارد «پروردگارا! ميان‌ ما و ميان‌ قوم‌ ما به‌راستي‌ فيصله‌ كن، كه‌ تو بهترين‌ فيصله‌كنندگاني» يعني‌: ميان‌ ما و ميان‌ قوم‌ ما به‌حق‌ و راستي‌ حكم‌ و داوري‌ كن، با پيروز ساختن‌ اهل‌ حق‌ بر اهل‌ باطل‌. گويي ‌ايشان‌ خواستار فرود آمدن‌ عذاب‌ بر كافران‌ شدند.
 
سوره نجم آيه  19
‏متن آيه : ‏
‏ أَفَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزَّى ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏آيا چنين مي‌بينيد ( و اين گونه معتقديد ) كه لات و عزي .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« اللاّتَ » : نام صخره سنگ سفيد و منقشي در طائف بوده كه بارگاه و پرده‌داراني براي آن ترتيب داده بودند و آن را مي‌پرستيدند . « الْعُزّي‌ » : نام درختي در سرزمين نخله ، ميان مكه و طائف بوده كه بارگاه و پرده‌داراني داشته است ( نگا : قاسمي ) .‏
 
سوره نجم آيه  20
‏متن آيه : ‏
‏ وَمَنَاةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرَ