رگون مي‌گرداند .‏

 









آيه  205
‏متن آيه : ‏
‏ وَاذْكُر رَّبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ وَلاَ تَكُن مِّنَ الْغَافِلِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و پروردگار خود را در دل‌ خويش‌ ياد كن» به‌طور آهسته‌ و همراه‌ با تأمل‌ و تدبر. اين‌ حكمي‌ عام‌ در همه‌ اذكار است‌؛ اعم‌ از قرائت‌ قرآن، دعا، تسبيح، تهليل‌ وغيره‌. آري‌! يادكن‌ باري‌ تعالي‌ را «به‌ زاري‌ و ترس‌ و بدون‌ بانگ ‌برداشتن» يعني‌: طوري‌ او را با ترس‌ و زاري‌ يادكن‌ كه‌ به ‌خودت‌ بشنواني‌ پس‌ صدايت‌ را در ذكر بلند نكن‌ زيرا ياد كردن‌ پنهاني، به‌ اخلاص‌ نزديكتر و به‌ انديشيدن‌ ممدتر است‌. آري‌! او را اين‌گونه‌ يادكن‌ «در بامدادان» غدو: اوقات‌ بامداد و غدوه‌: بامداد است‌ «و شامگاهان» يعني‌: در اوقات‌ شبانگاه‌. اصيل‌: بعد از عصر تا مغرب‌ است‌ «و از غافلان‌ نباش» يعني‌: از غافلان‌ ذكر و ياد خداي‌ عزوجل‌ و از غافلان‌ قرائت ‌در نماز نباش‌.
 
 سوره فجر آيه  2

‏متن آيه : ‏

‏ وَلَيَالٍ عَشْرٍ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏و به شبهاي دهگانه سوگند !‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« لَيَالٍ عَشْرٍ » : شبهاي دهگانه . برخي گفته‌اند كه مراد ده شب و روز ماه ذي‌الحجّه است كه شاهد بزرگترين و تكان دهنده‌ترين اجتماعات مسلمين جهان در سرزمين وحي است و عيد قربان در آن انجام مي‌پذيرد . بعضي هم آن را شبهاي دهگانه آخر رمضان مي‌دانند كه ليلةالقدر در آن است . گروهي هم آن را ده شبانه‌روز اوّل ماه محرم مي‌شمارند كه عاشوراء در آن است . ولي نكره بودن آن ، علاوه از بيان عظمت ، بيانگر نامعيّن و نامحدود بودن چنين شبهائي است .‏

 

سوره فجر آيه  3

‏متن آيه : ‏

‏ وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏و به جفت و تك ( هر چيزي ) سوگند !‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« الشَّفْعِ » : زوج . جفت . « الْوَتْرِ » : فرد . تك . طاق . شفع و وتر ، شامل همه كائنات مي‌گردد . برخي شفْع را مخلوقات خدا ، و وتْر را ذات خدا دانسته‌اند ( نگا : قاسمي ) .‏

 


سوره فجر آيه  4

‏متن آيه : ‏

‏ وَاللَّيْلِ إِذَا يَسْرِ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏و به شب سوگند بدان گاه كه ( به سوي روشنائي روز ) حركت مي‌كند !‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« يَسْري‌ » : رهسپار مي‌شود . مي‌رود و پايان مي‌پذيرد ( نگا : مدّثّر / 33 ) . در رسم‌الخطّ قرآني ، ياء آن حذف شده است .‏

 

سوره فجر آيه  5

‏متن آيه : ‏

‏ هَلْ فِي ذَلِكَ قَسَمٌ لِّذِي حِجْرٍ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏آيا در آنچه گفته شد ، سوگند مهمّي براي افراد خردمند ، موجود است‌ ؟‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« ذِي حِجْرٍ » : عاقل . صاحب عقل و خرد . يادآوري : جواب قسم ، آيه 14 است ، يعني : اِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَاد . يا اين كه جواب قسم محذوف است و آيات آينده كه سخن از مجازات طغيانگران مي‌گويد ، گواه بر آن است ، و در معني چنين است : قسم بدانچه گفته شد كه ما كفّار و طغيانگران را عذاب مي‌كنيم !‏

 

سوره فجر آيه  6

‏متن آيه : ‏

‏ أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏آيا ندانسته‌اي كه پروردگارت چگونه با قوم عاد رفتار كرده است ( و چه بلائي بر سر ايشان آورده است‌ ؟ ) .‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« أَلَمْ تَرَ ؟ » : آيا نديده‌اي‌ ؟ ديدن در اينجا به معني دانستن و آگاه شدن است ( نگا : بقره‌ / 243 و 246 و 258 ) . « عَادٍ » : قوم هود ( نگا : اعراف‌ / 65 و 74 ، توبه‌ / 70 ، هود / 50 ) .‏

 سوره فجر آيه  7

‏متن آيه : ‏

‏ إِرَمَ ذَاتِ الْعِمَادِ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏قوم اِرَم كه صاحب قامتهاي بلند ستون مانند ، و ( كاخها و خيمه‌هاي ) ستوندار بودند .‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« إِرَمَ » : نام ديگر قوم عاد است . بدل عادٍ و مجرور است . « ذَاتِ الْعِمَادِ » : داراي قد و قامت بلند ستون مانند . تنومند و بلند بالا . داراي كاخها و خيمه‌هاي پرستون . مراد بيان قدرت مادي و قوّت بدني قوم عاد است .‏

 
سوره فجر آيه  8

‏متن آيه : ‏

‏ الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُهَا فِي الْبِلَادِ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏كساني كه همسان ايشان ( از نظر پيكر تنومند و كاخهاي بلند ) باشد در شهرها و كشورها ، آفريده و پيدا نشده است .‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« الْبِلادِ » : جمع بَلَد ، شهرها . كشورها .‏

 



سوره فجر آيه  9

‏متن آيه : ‏

‏ وَثَمُودَ الَّذِينَ جَابُوا الصَّخْرَ بِالْوَادِ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏و ( آيا ندانسته‌اي كه پروردگارت ) با قوم ثمود چه كرده است‌ ؟ همان قومي كه صخره‌هاي عظيم را در وادي القري ( ميان مدينه و شام ) مي‌بريدند و مي‌تراشيدند ( و در دل كوهها خانه‌ها و كاخها مي‌ساختند ) .‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« ثَمُودَ » : قوم صالح است ( نگا : اعراف‌ / 73 ، هود / 61 ، نمل‌ / 45 ) . « جَابُوا » : بريدند . نقب زدند ( نگا : حجر / 82 ، شعراء / 149 ) . « الْوَادِي‌ » : وادي‌القري ، مكاني است به نام حجر ، ميان مدينه منوّره و شام . ياء آن براي تخفيف و سجع آخر آيات حذف شده است . « الصَّخْرَ » : مفرد آن صَخْرَة ، سنگهاي بزرگ سخت ( نگا : كهف‌ / 63 ، لقمان‌ / 16 ) .‏

 



سوره فجر آيه  10

‏متن آيه : ‏

‏ وَفِرْعَوْنَ ذِي الْأَوْتَادِ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏و ( آيا خبر نداري كه پروردگارت ) با فرعون چه كرده است‌ ؟ فرعوني كه داراي ( ساختمانهاي محكم و استواري به شكل ) ميخها ( ي وارونه همچون هِرَم ) بود .‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« فِرْعَوْنَ » : مراد فرعون زمان موسي ( ع ) بالاخصّ ، و فرعونها و فرعونيان بالعموم است . « ذِي‌الأوْتَادِ » : داراي ميخها ( نگا : ص‌ / 12 ) . مراد ابنيه و عمارات عظيمي همچون كوه است كه نماي آنها به شكل ميخهاي وارونه جلوه‌گر بود . اهرام ثلاثه مصر نمونه‌اي از آنها است ( نگا : جزء عمّ شيخ محمّد عبده ، في ظلال القرآن ، التفسير القرآني للقرآن ) .‏

 

سوره فجر آيه  11

‏متن آيه : ‏

‏ الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلَادِ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏اقوامي كه در شهرها و كشورها طغيان و سركشي كردند .‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« الَّذِينَ » : اقوام سه‌گانه مذكور ، يعني عاد ، و ثمود ، و فرعون و فرعونيان .‏

 
آيه  206
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ الَّذِينَ عِندَ رَبِّكَ لاَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيُسَبِّحُونَهُ وَلَهُ يَسْجُدُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«به‌ يقين، كساني‌ كه‌ نزد پروردگار تو هستند» مراد فرشتگانند «از عبادت‌ او گردنكشي‌ نمي‌كنند و او را تسبيح‌ مي‌گويند» يعني‌: خداوند متعال‌ را به‌ بزرگي ‌مي‌ستايند و او را از هر عيب‌ و نقصي‌ به‌ پاكي‌ ياد مي‌كنند «و فقط براي‌ او سجده ‌مي‌كنند» يعني‌: او را به‌ عبادت‌ سجده‌ كه‌ شريف‌ترين‌ عبادات‌ است، مخصوص‌ مي‌گردانند.
اين‌ اولين‌ سجده‌ تلاوتي‌ در قرآن‌ كريم‌ است‌ كه‌ بر خواننده‌ و شنونده‌ آن‌ ـ اجماعا ـ سجده‌ واجب‌ مي‌شود.
سوره فجر آيه  12

‏متن آيه : ‏

‏ فَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسَادَ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏و در آنجاها خيلي فساد و تباهي به راه انداختند .‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« الْفَ