ويارويي‌ را نداشتند، همين‌گونه‌، فضل‌ و منت‌ وي‌ بر ايشان‌ با امداد رساندنشان‌ به‌ وسيله‌ فرشتگان‌ تا غيراين‌ از احسانهاي‌ ديگري‌ كه‌ اين‌ سوره‌ به‌ بيان‌ آنها مي‌پردازد.
در اينجا مختصر اشاراتي‌ به‌ واقعه‌ بدر لازم‌ است‌. ابن‌كثير روايت‌ مي‌كند: «چون‌ رسول‌ خداص شنيدند كه‌ ابوسفيان‌ با كاروان‌ تجارتي‌ قريش‌ از شام‌ عازم ‌مكه‌ است‌، خطاب‌ به‌ اصحاب‌شان‌ فرمودند: اين‌ قافله‌ قريش‌ با اموال‌ آنهاست‌، به‌سوي‌ آن‌ بيرون‌ آييد، شايد خداي‌ منان‌ از فضل‌ خود آن‌ را بهره‌ شما گرداند. پس‌، برخي‌ از مردم‌ سبكبال‌ برخاستند و با پيامبر(رض)  به‌ راه‌ افتادند، اما برخي ‌ديگر، سنگيني‌ نمودند و نرفتند چراكه‌ رسول‌ خداص براي‌ اين‌ كار داوطلب ‌خواسته‌ بودند و بيرون‌ رفتن‌ اجباري‌ نبود. از سوي‌ ديگر، اصحاب‌ در اين‌ انديشه‌ نبودند كه‌ با قريش‌ جنگي‌ در ميان‌ خواهد آمد.
از آن‌ طرف‌، ابوسفيان‌ وقتي‌ نزديك‌ حجاز رسيد، از بيم‌ مسلمانان‌ دل‌نگران‌ و جوياي‌ اخبار بود و چون‌ از حركت‌ ايشان‌ به‌ قصد كاروان‌ خويش‌ آگاه‌ شد، بي‌درنگ‌ پيكي‌ به‌ مكه‌ فرستاد و قريش‌ را به‌ جنگ‌ برانگيخت‌ لذا آنان‌ با همه‌ ساز و برگ‌ خويش‌ چابك‌ به‌ سوي‌ مدينه‌ حركت‌ كردند. در اين‌ ميان‌، رسول‌ خداص با اصحاب‌شان‌ به‌ قصد قافله‌ ابوسفيان‌ در حركت‌ بودند كه‌ در جايي‌ به‌نام‌ «ذفران» از خبر حركت‌ قريش‌ آگاه‌ شدند، در اينجا بود كه‌ با اصحاب‌ خويش‌ به‌ مشورت ‌پرداختند، اصحاب‌ از مهاجر و انصار يك‌صدا اعلام‌ كردند كه‌ به‌ جنگ‌ آماده‌اند. همان‌ بود كه‌ غزوه‌ بدر روي‌ داد، غزوه‌اي‌ كه‌ اهم‌ وقايع‌ آن‌ را در اين‌ سوره‌ مرور خواهيم‌ كرد.
 
	سوره ضحى آيه  2

‏متن آيه : ‏

‏ وَاللَّيْلِ إِذَا سَجَى ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏و سوگند به شب در آن هنگام كه مي‌آرامد ( و تاريك مي‌شود و همه‌جا را فرا مي‌گيرد ) !‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« سَجَيا » : آرميد . آرام يافت . آرميدن شب ، در حقيقت آرميدن ساكنان آن است ( نگا : المصحف الميسّر ) . تاريك گرديد . پوشاند . فرا گرفت ( نگا : فرهنگ لغات قرآن . نمونه . تفهيم القرآن ) .‏

 

سوره ضحى آيه  3

‏متن آيه : ‏

‏ مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَمَا قَلَى ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏پروردگارت تو را رها نكرده است و دشمن نداشته است و مورد خشم قرار نداده است .‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« مَا وَدَّعَكَ » : تو را ترك و رها نكرده است . به ترك تو نگفته است . « مَا قَلَيا » : خشم نگرفته است و دشمن نداشته است .‏

 

سوره ضحى آيه  4

‏متن آيه : ‏

‏ وَلَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَّكَ مِنَ الْأُولَى ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏و فرجام ( كار و زندگي ) براي تو ، بهتر از آغاز ( آنها ) است .‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« الآخِرَةُ » : پايان كار . اواخر زندگي . « الأُولَيا » : آغاز كار . اوائل زندگي .‏

 
سوره ضحى آيه  5

‏متن آيه : ‏

‏ وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏و پروردگارت به تو ( بهروزي و پيروزي و نعمت و قدرت ) عطاء خواهد كرد ، و تو خوشنود خواهي شد .‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« لَسَوْفَ يُعْطِيكَ » : مراد نزول وحي ، ظهور دين ، تنفيذ فرمان ، خوشبختي و پيروزي بر ملّتهاي ديگر است .‏

 


سوره ضحى آيه  6

‏متن آيه : ‏

‏ أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوَى ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏آيا خدا تو را يتيم نيافت و پناهت داد ؟‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« يَتِيماً » : پيغمبر هنوز طفل شش ماهه‌اي در شكم مادر بود كه پدرش از دنيا رفت . در عمر شش سالگي مادرش آمنه هم وفات كرد . در هشت سالگي پدر بزرگش عبدالمطّلب كه سرپرستي او را به عهده داشت دار فاني را وداع گفت . از آن به بعد تحت سرپرستي عمويش ابوطالب قرار گرفت . « ءَاوَيا » : منزل و مأوي داد . پناه داد .‏

 
سوره ضحى آيه  7

‏متن آيه : ‏

‏ وَوَجَدَكَ ضَالّاً فَهَدَى ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏و تو را سرگشته و حيران ( در ميان شركِ بت‌پرستان و يهوديان و مسيحيان ، كفر كافران ، فسق و فجور فاسقان و فاجران ، ظلم و زور قلدران ، كشت و كشتار قبائل به فرمان جاهلان ، و خرافه‌پرستي اينان و آنان ) نيافت و ( در پرتوِ وحي آسماني به يكتاپرستي يزداني ) رهنمودت كرد ؟‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« ضَآلاًّ » : گمراه و سرگشته . پيغمبر قبل از نبوّت ، درياي موّاج كفر و شرك و ظلم و فسق و جهل و خرافات محيط را مي‌ديد و غرق‌شدگان در آن را نظاره مي‌كرد ، امّا راه به جائي نمي‌برد . نمي‌دانست چگونه خالق جهان را بپرستد و بدو نزديك بشود ، و از بارگاه يزدان نجات مردمان را بطلبد . به غار حراء پناه مي‌برد و شبها و شبها با خود خلوت مي‌كرد و سرگشته در تفكّرات و حيرت‌زده از مشاهده اوضاع به دنبال نجات مي‌گشت ، تا در دل غار حراء نور وحي پرتو افكند و او را به حق رهنمود كرد ( نگا : شوري‌ / 52 ، يوسف‌ / 3 ) .‏

 


‏‏سوره ضحى آيه  8

‏متن آيه : ‏

‏ وَوَجَدَكَ عَائِلاً فَأَغْنَى ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏و تو را فقير و بي‌چيز نيافت و ثروتمند و دارايت كرد ؟‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« عَآئِلاً » : فقير و بي‌چيز ( نگا : توبه‌ / 28 ) . چيزهائي كه پيغمبر از پدر به ارث برد ، شتر ماده‌اي و كنيزكي بود ( نگا : جزء عمّ شيخ محمّد عبده ) . خدا او را با سود تجارت ، و ثروت خديجه ، و غنائم جنگي دارا و بي‌نياز كرد . آيات گذشته ، بيانگر الطاف و عنايات خاصّ الهي در حق پيغمبر است .‏

 

سوره ضحى آيه  9

‏متن آيه : ‏

‏ فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏حال كه چنين است ، يتيم را زبون مدار ( و اموال و دارائي ايشان را با قهر و زور مگير و تصرّف مكن ) .‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« لا تَقْهَرْ » : خوار و زبون مدار . اموال و دارائيشان را با زور مگير و تصرّف مكن .‏

 


سوره ضحى آيه  10

‏متن آيه : ‏

‏ وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏و گدا را با خشونت مران .‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« لا تَنْهَرْ » : با خشونت مران . برخي سائل را خواهان دانش و پرسش كننده از مسائل علمي شمرده‌اند .‏

 

سوره ضحى آيه  11

‏متن آيه : ‏

‏ وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ ‏

 

‏ترجمه : ‏

‏بلكه نعمتهاي پروردگارت را بازگو كن ( و از آنها صحبت بدار ، و شكر آنها را با بذل و بخشش بگزار ) .‏

 

‏توضيحات : ‏

‏« حَدِّثْ » : صحبت بدار . بازگو كن . بازگو كردن نعمت ، شكرگزاري از آن با قول و فعل ، امكان‌پذير است . سپاس با زبان ، و بذل و بخشش از آن . ذكر ثروت و قدرت براي تفاخر ، مراد نيست .‏

 

 آيه  6
‏متن آيه : ‏
‏ يُجَادِلُونَكَ فِي الْحَقِّ بَعْدَ مَا تَبَيَّنَ كَأَنَّمَا يُسَاقُونَ إِلَى الْمَوْتِ وَهُمْ يَنظُرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«با تو درباره‌ حق‌ ـ بعد از آن‌كه‌ روشن‌ گرديد ـ مجادله‌ مي‌كردند» مجادله‌ اصحاب‌ با رسول‌ خداص از آنجا ناشي‌ مي‌شد كه‌ آن‌ حضرتص ايشان‌ را به‌قصد كاروان‌ تجارتي‌ از مدينه‌ بيرون‌ برده‌ بودند ولي‌ قافله‌ تجارتي‌ از دست‌ رفت‌ چرا