 هرچند كه‌ بهره‌شان‌ اندك‌ هم‌ مي‌بود، آري‌! اگر چنين‌ مي‌كردند؛ قطعا برايشان‌ بهتر بود «و» اگر «مي‌گفتند: خدا ما را بس‌ است‌، به‌زودي‌ خدا از فضلش‌ و رسول‌ او به‌ ما مي‌دهند» و اين‌ همان‌ چيزي‌ است‌ كه‌ ما توقع‌ و انتظار آن‌ را داريم‌؛ «ما به‌سوي‌ الله راغبيم» در اين‌كه‌ به‌ ما از فضل‌ خود آنچه‌ را اميدوار آن‌ هستيم ‌بدهد، آري‌! اگر چنين‌ مي‌كردند؛ قطعا رفتاري‌ اين‌گونه‌، بهتر از خشم‌ و اعتراضشان‌ بود.
اين‌ آيه‌ كريمه‌ آداب‌ بزرگي‌ را به‌ ما مي‌آموزد.
 
	آيه  60
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِّنَ اللّهِ وَاللّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
چون‌ منافقان‌ در تقسيم‌ صدقات‌ (اموال‌ زكات) بر رسول‌ خداص خرده ‌گرفتند، خداوند متعال‌ وجوه‌ مصرف‌ صدقات‌ را بيان‌ نمود تا طعن‌ و اعتراضشان‌ را دفع‌ و به‌ فتنه‌انگيزيشان‌ پايان‌ دهد: «جز اين‌ نيست‌ كه‌ صدقات‌ به‌ فقيران‌ اختصاص ‌دارد» فقير: كسي‌ است‌ كه‌ چيزي‌ ندارد. زيادبن‌حرث‌(رض)  مي‌گويد: «مردي‌ نزد رسول‌ خداص آمد و گفت‌: از اموال‌ زكات‌ به‌ من‌ بدهيد. رسول‌ خداص فرمودند: بدان‌كه‌ خداي‌ عزوجل‌ به‌ حكم‌ پيامبر يا كس‌ ديگري‌ در باب‌ صدقات ‌(اموال‌ زكات) راضي‌ نشده‌ بلكه‌ خودش‌ در باره‌ آن‌ فيصله‌ نموده‌ و آن‌ را به ‌هشت‌ قسمت‌ تقسيم‌ كرده‌ پس‌ اگر تو هم‌ از آن‌ اصناف‌ هستي‌، اينك‌ به‌ تو نيز از آن‌ مي‌دهم».
«و» اموال‌ زكات‌ «به‌ مساكين‌ اختصاص‌ دارد» در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌ كه ‌اصحاب‌ گفتند: مسكين‌ كيست‌ يا رسول‌الله؟ رسول‌ خداص فرمودند: «مسكين‌ كسي‌ است‌ كه‌ توانگري‌ را نمي‌يابد تا او را بي‌نياز كند، توانگر نيز بر احوالش‌ پي‌نمي‌برد و متوجه‌ فقر وي‌ نمي‌شود تا بر وي‌ صدقه‌ كند و او خود نيز از مردم‌ چيزي ‌درخواست‌ نمي‌كند». در نزد احناف‌ مسكين‌ كسي‌ است‌ كه‌ وضع‌ اقتصاديش‌ از فقير بدتر باشد. همچنين‌ در نزد احناف‌، كسي‌كه‌ مالك‌ بيست‌ دينار يا دويست ‌درهم‌ شرعي‌، يعني‌ نصاب‌ زكات‌ است‌، نبايد زكات‌ بگيرد و كسي‌كه‌ منزل‌ و خادمي‌ دارد، به‌ اجماع‌ علما از زكات‌ بي‌نياز پنداشته‌ نمي‌شود.
«و» اموال‌ زكات‌ «به ‌كارگزاران‌ جمع‌آوري‌ آن‌ اختصاص‌ دارد» يعني‌: كساني‌ كه‌ حاكم‌ مسلمانان‌ آنها را براي‌ جمع‌ آوري‌ اموال‌ زكات‌ مي‌فرستد، آنان‌ نيز يكي‌ ازاصناف‌ هشت‌گانه‌ مستحق‌ اموال‌ زكات‌ به‌شمار مي‌روند.
«و» اموال‌ زكات‌ «به‌ مؤلفه‌القلوب‌ اختصاص‌ دارد» آنان‌ زعماي‌ قبايلي‌ بودند كه ‌رسول‌ خداص دلهايشان‌ را به‌دست‌ مي‌آوردند تا مسلمان‌ شوند، يا بر اسلام‌ پايداري‌ نمايند. نسفي‌ مي‌گويد: «مؤلفه‌القلوب‌ سه‌ دسته‌اند: دسته‌اي‌ كه ‌رسول‌ خداص با دادودهش‌، آنها را به‌ اسلام‌ علاقه‌مند مي‌ساختند تا مسلمان‌ شوند، دسته‌ دوم‌ كساني‌ بودند كه‌ اسلام‌ آورده‌ بودند ولي‌ همراه‌ با ضعف‌ و دسته‌ سوم‌ كساني‌ بودند كه‌ شرشان‌ از مؤمنان‌ به‌ وسيله‌ مال‌ دفع‌ مي‌شد». احناف‌ ومالكي‌ها مي‌گويند: با انتشار اسلام‌ و قدرتمند شدن‌ آن‌، سهم‌ مؤلفه‌القلوب‌ ساقط شده‌ است‌ لذا اكنون‌ مستحقان‌ زكات‌ فقط هفت‌ دسته‌اند. شيخ‌ سعيد حوي‌ درتفسير «الاساس» مي‌گويد: «شكي‌ نيست‌ كه‌ اگر بار ديگر اسلام‌ به‌ غربت‌ خويش ‌بازگشت‌ و مسلمانان‌ ضعيف‌ شدند، حاكم‌ مسلمان‌ مي‌تواند سهم‌ مؤلفه‌ القلوب‌ را احيا كند».
«و» اموال‌ زكات‌ «در راه‌ آزادي‌ بردگان‌ اختصاص‌ دارد» به‌ اين‌ ترتيب‌ كه‌ بردگاني ‌مكاتب‌ شده‌[2] را خريداري‌ كرده‌ و آزادشان‌ كنند و اين‌ مذهب‌ شافعي‌ها وحنفي‌هاست‌. اما مالكي‌ها و حنبلي‌ها مي‌گويند: خريدن‌ برده‌ و سپس‌ آزاد كردن ‌بالاستقلال‌ آن‌ نيز شامل‌ اين‌ معني‌ است‌.
«و» اموال‌ زكات‌ «به‌ وام‌داران‌ اختصاص‌ دارد» مراد از آنها: كساني‌اند كه‌ زير بار قرض‌ بوده‌ و توان ‌بازپرداخت‌ آن‌ را ندارند، اما كسي‌ كه‌ به‌ سبب‌ تصرفات‌ ناموجه ‌و اسراف‌ آميز خود مقروض‌ شده‌ باشد، وامش‌ از وجوه‌ زكات‌ يا غير آن‌ پرداخت ‌نمي‌شود، مگر مشروط به‌ آن‌كه‌ از تكرار اين‌ شيوه‌ در معاملات‌ مالي‌اش‌ توبه‌ كند. رسول‌اكرم‌ص خود، كساني‌ را كه‌ زير بار قرض‌ بودند از وجوه‌ زكات‌ ياري‌ كردند و همين‌ طور به‌ ياري‌كردنشان‌ از بابت‌ اين‌ وجوه‌، ارشاد نمودند. احناف ‌مي‌گويند: «غارم» كسي‌ است‌ كه‌ وامي‌ بر گردن‌ وي‌ است‌ و مالك‌ نصابي‌ كه‌ از وامش‌ افزون‌ باشد، نيست‌.
«و» اموال‌ زكات‌ «در راه‌ خدا اختصاص‌ دارد» اين‌ صنف‌ عبارت‌اند از: مجاهدان ‌و مرزداراني‌[3] كه‌ در سنگرها و مرزهاي‌ كشور اسلامي‌ آماده‌ رويارويي‌ با هر خطر احتمالي‌ مي‌باشند، كه‌ به‌ منظور تأمين‌ هزينه‌هاي‌ جهاد و تقويت‌ استحكامات ‌دفاعي‌، از وجوه‌ زكات‌ به‌ ايشان‌ پرداخت‌ مي‌شود، هرچند توانگر هم‌ باشند. ولي ‌احناف‌ فقير بودن‌ آنها را براي‌ دريافت‌ زكات‌، شرط كرده‌اند. همچنين‌ حجاجي‌كه‌ از مال‌ و ثروت‌ خويش‌ جدا افتاده‌اند، شامل‌ اين‌ دسته‌ مي‌شوند، هرچند توانگر هم‌ باشند.
«و» اموال‌ زكات‌ «به‌ ابن‌ السبيل‌ اختصاص‌ دارد» ابن‌السبيل‌: مسافري‌ است‌ كه ‌توشه‌ رسيدن‌ وي‌ به‌ خانه‌ و ديارش‌ در سفر تمام‌ شده‌، يا به‌ هر دليلي‌ از دسترس ‌وي‌ خارج‌ است‌ و در راه‌ بازمانده‌ پس‌ بر چنين‌ كسي‌، از اموال‌ زكات‌ پرداخت ‌مي‌شود، هرچند در محل‌ بودوباش‌ و زندگي‌ خود، از اغنيا هم‌ باشد «اين ‌فريضه‌اي‌ از جانب‌ خداست» يعني‌: محدود بودن‌ صرف‌ اموال‌ زكات‌ در اصناف‌ يادشده‌؛ حكمي‌ ثابت‌ و لازم‌ است‌ كه‌ حق‌ تعالي‌ آن‌ را بر بندگانش‌ فرض‌ نموده‌ و ايشان‌ را از تجاوز از آن‌ نهي‌ كرده‌ است‌ «و خدا دانا» است‌ به‌ مصلحت‌ بندگانش‌ و به‌ آنچه‌ كه‌ در توان‌ آنهاست‌ و بر ايشان‌ دشوار نيست‌ «حكيم‌ است» در تعيين ‌فريضه‌ زكات‌، در چگونگي‌ توزيع‌ آن‌ و در همه‌ چيز.
در اينجا اين‌ سؤال‌ مطرح‌ مي‌شود كه‌ آيا زكات‌ ناگزير بايد بر همه‌ هشت‌ صنف ‌ياد شده‌ صرف‌ شود، يا اگر به‌ بعضي‌ از آن‌ اصناف‌ هم‌ داده‌ شد، كافي‌ است‌؟ فقها در اين‌ باره‌ بر دو قول‌اند: حنفي‌ها و مالكي‌ها صرف‌ آن‌ را به‌ برخي‌ از اصناف‌ يادشده‌ جايز و شافعي‌ها آن‌ را ناجايز مي‌دانند.
 [2] مكاتب‌ : برده‌اي‌ است‌ كه‌ با مولاي‌ خود عقد مي‌بندد بر اين‌كه‌ آزادي‌ خود را در برابر بهايي‌ بازخ