ْ وَسَيَرَى اللّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«هنگامي‌ كه‌ به‌سوي‌ آنان‌ باز گرديد، براي‌ شما عذر مي‌آورند» اين‌ جمله‌، از حال‌ منافقان‌ متخلفي‌ كه‌ در مدينه‌ باقي‌ماندند، چنين‌ خبر مي‌دهد كه‌ آنها به‌زودي‌ در هنگام‌ بازگشت‌ مؤمنان‌ از غزوه‌ تبوك‌، از عدم‌ مشاركت‌ خود در جهاد نزد آنان ‌عذر پيش‌ مي‌آورند «بگو: عذر نياوريد كه‌ هرگز سخن‌ شما را باور نمي‌كنيم» يعني‌: شما را در اين‌ عذآوريتان‌ تصديق‌ نمي‌كنيم‌.
آن‌گاه‌ سبب‌ تصديق‌ نكردن‌ آنها را بيان‌ كرده‌، مي‌فرمايد: «همانا خداوند ما را از بعضي‌ از خبرهاي‌ شما آگاه‌ گردانيده» يعني‌: عذرتان‌ را بدان‌ جهت‌ نمي‌پذيريم‌ كه‌ خداي‌ عزوجل‌ از طريق‌ وحي‌، ما را به‌ دروغ‌ بودن‌ معاذيرتان‌ آگاه‌ كرده‌ و هم‌اينك‌ ما به‌ حقيقت‌ حال‌ شما واقفيم‌ «و خدا و رسول‌ او عمل‌ شما را خواهند ديد» در آينده‌، كه‌ آيا از شر و فسادي‌ كه‌ هم‌اكنون‌ بر آن‌ هستيد، دست ‌برمي‌داريد يا خير «آن‌گاه‌ به‌سوي‌ داناي‌ نهان‌ و آشكار» كه‌ خداي‌ تبارك‌ و تعالي‌است‌ «باز گردانيده‌ مي‌شويد و شما را از آنچه‌ مي‌كرديد خبر مي‌دهد» زيرا او به‌ هر قول‌ و عمل‌ و نيتي‌ كه‌ از شما صدور يافته‌ ـ اعم‌ از آنچه‌ كه‌ نهان‌ مي‌داشتيد، يا آنچه‌ كه‌ بدان‌ تظاهر مي‌كرديد ـ داناست‌ و در نتيجه‌، شما را در قبال‌ آن‌ جزا مي‌دهد.
 
	آيه  95
‏متن آيه : ‏
‏ سَيَحْلِفُونَ بِاللّهِ لَكُمْ إِذَا انقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُواْ عَنْهُمْ فَأَعْرِضُواْ عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ جَزَاء بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«چون‌ به‌سوي‌ آنان‌ باز گرديد، به‌زودي‌ نزد شما به‌ خدا سوگند خواهند خورد» يعني‌: به‌زودي‌ عذرهاي‌ بي‌اساسي‌ را كه‌ آورده‌اند، با سوگندهاي‌ دروغ‌ مؤكد خواهند ساخت‌ «تا از آنان‌ صرف‌نظر كنيد» يعني‌: هدف‌شان‌ از آن‌ سوگندهاي‌ دروغين‌ اين ‌است‌ كه‌ شما مؤمنان‌ از آنان‌ درگذريد و صرف‌نظر كنيد و به‌ سبب‌ تخلفشان‌ از جهاد، سرزنش‌ و مؤاخذه‌شان‌ نكرده‌ و هيچ‌ بازپرسي‌ از آنان‌ ننماييد و در عوض‌، از آنان‌ اظهار رضايت‌ و خشنودي‌ كنيد «پس‌ از آنان‌ رو بگردانيد» يعني‌: ترك‌ و طردشان‌ كرده‌، از گناهشان‌ در نگذريد و از آنان‌ اعلام‌ رضايت‌ نكنيد «چراكه‌ آنان‌ پليدند» و تمام‌ اعمالشان‌ پليد و زشت‌ است‌ پس‌ به‌ اين‌ علت‌، ديگر اهليت‌ پذيرش ‌پند و ارشاد به‌سوي‌ خير و دريافت‌ هشدار در مورد پرهيز از شر را ندارند بنابراين‌، تنها برخوردي‌ كه‌ سزاوار شأن‌ آنهاست‌، واگذاشتن‌شان‌ به‌حالشان‌ مي‌باشد «و به ‌سزاي‌ آنچه‌ مي‌كردند، جايگاهشان‌ دوزخ‌ است».
 
آيه  96
‏متن آيه : ‏
‏ يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْاْ عَنْهُمْ فَإِن تَرْضَوْاْ عَنْهُمْ فَإِنَّ اللّهَ لاَ يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«براي‌ شما سوگند ياد مي‌كنند تا از آنان‌ خشنود گرديد» يعني‌: هدف‌ حقيقي‌ آنها از سوگندخوردن‌ اين‌ است‌ تا سوگندهايشان‌ شما را راضي‌ سازد و بنابراين‌، دشمني‌تان‌ به‌ دنيايشان‌ زيان‌ نرساند «پس‌ اگر شما از آنان‌ خشنود شويد» براي‌كمك‌ به‌ حال‌ و وضعشان‌ چنان‌كه‌ خواسته‌ آنان‌ نيز همين‌ است‌، بدانيد كه‌ «قطعا خدا از گروه‌ فاسقان‌ خشنود نمي‌شود».
هدف‌ باري‌ تعالي‌، نهي‌ مؤمنان‌ از خشنودي‌ و راضي‌ بودن‌ از منافقان‌ است‌ زيرا راضي‌ بودن‌ از كساني‌كه‌ خداوند(ج)  از آنان‌ راضي‌ نيست‌، كاري‌ است‌ كه‌ هرگز هيچ‌ مؤمني‌ آن‌ را انجام‌ نمي‌دهد. اين‌ تعبير بدان‌ جهت‌ به‌كار گرفته‌ شد تا چنين ‌پنداشته‌ نشود كه‌ رضاي‌ مؤمنان‌ از منافقان‌، مقتضي‌ رضاي‌ خداي‌ متعال‌ نيز هست‌.
 
	آيه  97
‏متن آيه : ‏
‏ الأَعْرَابُ أَشَدُّ كُفْراً وَنِفَاقاً وَأَجْدَرُ أَلاَّ يَعْلَمُواْ حُدُودَ مَا أَنزَلَ اللّهُ عَلَى رَسُولِهِ وَاللّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«باديه‌نشينان‌ عرب‌، در كفر و نفاق‌ سخت‌ترند» از ديگران‌ زيرا آنان‌ دلهايي ‌سخت‌تر، طبيعت‌هايي‌ درشت‌تر و زبانهايي‌ خشن‌تر دارند بنابراين‌، آنها باالطبع‌ از پذيرش‌ كتابهاي‌ الهي‌ و پيامهاي‌ پيامبران‌ وي‌ دورترند. چنان‌كه‌ احاديثي‌ روايت ‌شده‌ است‌ كه‌ مشعر بر اين‌ حقيقت‌ است‌، از جمله‌ حديث‌ شريف‌ وارده‌ به‌ روايت‌ عائشه‌ رضي‌الله عنها كه‌ فرمود: گروهي‌ از باديه‌نشينان‌ عرب‌ نزد رسول‌ خداص آمده‌ بودند، آنها از ياران‌ رسول‌ خداص پرسيدند: آيا شما كودكانتان‌ را مي‌بوسيد؟ ياران‌ فرمودند: آري‌! گفتند: ولي‌ سوگند به‌ خدا كه‌ ما كودكانمان‌ را نمي‌بوسيم‌! در اين‌ اثنا رسول‌ خداص فرمودند: «وقتي‌ خداي‌ عزوجل‌ رحمت‌ و مهر را از دلهايتان‌ برداشته‌ است‌، من‌ چه‌ مي‌توانم‌ بكنم‌!». اعراب‌: ساكنان‌ باديه‌ ازقوم‌ عربند. پس‌ كساني‌ از قوم‌ عرب‌ كه‌ ساكن‌ شهرهايند، «عربي» و كساني‌ از آنان‌كه‌ در باديه‌ و صحرا سكونت‌ دارند، «اعرابي» ناميده‌ مي‌شوند.
«و» باديه‌نشينان‌ عرب‌ «سزاوارترند به‌ اين‌كه‌ حدود شريعتي‌ را كه‌ خدا بر پيامبرش ‌نازل‌ كرده‌، ندانند» به‌ سبب‌ دوريشان‌ از اماكن‌ انبيا(ع)  و از ديار نزول‌ وحي‌ «و خدا داناي‌ حكيم‌ است» داناست‌ به‌ احوالشان‌، صاحب‌ حكمت‌ است‌ در امهال‌ و فرصت‌ دادن‌ به‌ آنان‌.
ابن‌كثير مي‌گويد: «به‌سبب‌ درشت‌خويي‌ و سنگدلي‌ باديه‌نشينان‌ بود كه‌ خداوند(ج)  از آنان‌ پيامبري‌ برنينگيخت‌ بلكه‌ پيامبران‌(ع)  را از مردم‌ شهرها برانگيخت».
 
آيه  98
‏متن آيه : ‏
‏ وَمِنَ الأَعْرَابِ مَن يَتَّخِذُ مَا يُنفِقُ مَغْرَماً وَيَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوَائِرَ عَلَيْهِمْ دَآئِرَةُ السَّوْءِ وَاللّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و از اعراب» يعني‌: از باديه‌نشينان‌ «كساني‌ هستند كه‌ آنچه‌ را انفاق‌ مي‌كنند» در راه‌ خدا(ج)  «تاوان‌ مي‌شمارند» براي‌ خود و بر اين‌ باور اند كه‌ اين‌ خسارتي ‌برايشان‌ است‌ پس‌ فقط از روي‌ ريا و تقيه‌ انفاق‌ مي‌كنند «و براي‌ شما دوائر را انتظار مي‌برند» دائره‌: پيش‌آمد مصيبت‌بار و تقلب‌ روزگار است‌ كه‌ در آن‌ نعمت‌ به‌ بلا دگرگون‌ مي‌شود. آري‌! اينان‌ براي‌ شما انتظار چنين‌ روزي‌ را مي‌كشند تا غلبه‌ شما از ميان‌ برود و آن‌ وقت‌، زكات‌ اموال‌ خود را نپردازند.
شايان‌ ذكر است‌ كه‌ بعد از درگذشت‌ رسول‌ خداص مصداق‌ اين‌ خبر قرآني‌ به‌ تحقق‌ پيوست‌ پس‌ اين‌ آيه‌، معجزه‌اي‌ از معجزات‌ غيبي‌ قرآن‌ ك