 گفت‌ و او را به‌ هفت‌ سنگريزه‌ زد. ابليس‌ عقب‌رفت‌ تا به‌ موضع‌ جمره‌ ميانه‌ رسيد. ابراهيم‌u بار ديگر او را به‌ هفت‌ سنگريزه‌ زد و تكبير گفت‌ و در موضع‌ جمره‌ سوم‌ نيز چنان‌ كرد. سپس‌ جبرئيل‌(ع) دستش‌ راگرفت‌ و او را به‌ مشعرالحرام‌ برد و گفت: اين‌ مشعرالحرام‌ است‌. آن‌گاه‌ به‌ راه‌افتادند تا او را به‌ عرفات‌ برد و گفت: آيا آنچه‌ را كه‌ به‌ تو نماياندم‌ شناختي‌؟ وسه‌بار اين‌ جمله‌ را تكرار كرد. ابراهيم‌u گفت: «عرفت‌: آري‌! شناختم»‌، بدين‌جهت‌ است‌ كه‌ آن‌ را «عرفات‌» ناميدند. آن‌گاه‌ به‌ ابراهيم‌u گفت: پس‌ براي‌ حج‌ندا در ده‌. ابراهيم‌u پرسيد: چگونه‌ ندا در دهم‌؟ جبرئيل‌(ع) گفت: بگو، هان‌! اي‌ مردم‌! پروردگارتان‌ را اجابت‌ كنيد. ابراهيم‌u ندا در داد و بندگان‌ خدا(ج) چنين‌ اجابت‌ گفتند: «لبيك، اللهم‌ لبيك‌: به‌فرمان‌ حاضريم‌ پروردگارا! به‌ فرمان‌حاضريم‌». پس‌ هر كس‌ در آن‌ روز ابراهيم‌(ع) را اجابت‌ گفته‌ است، او حتما حج ‌انجام‌ مي‌دهد.
 
آيه  22
‏متن آيه : ‏
‏ هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّى إِذَا كُنتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِم بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُواْ بِهَا جَاءتْهَا رِيحٌ عَاصِفٌ وَجَاءهُمُ الْمَوْجُ مِن كُلِّ مَكَانٍ وَظَنُّواْ أَنَّهُمْ أُحِيطَ بِهِمْ دَعَوُاْ اللّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ لَئِنْ أَنجَيْتَنَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنِّ مِنَ الشَّاكِرِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«او كسي‌ است‌ كه‌ شما را در خشكي‌ و دريا مي‌گرداند» يعني: شما در خشكي‌ به‌وسيله‌ پاهايي‌ كه‌ حق‌ تعالي‌ براي‌ بهره‌گيري‌تان‌ آفريده‌ است‌ و به‌ وسيله‌ چهارپايان‌ و ديگر وسايل‌ نقليه‌اي‌ كه‌ براي‌ سواريتان‌ خلق‌ كرده‌ است‌، راه‌ مي‌پيماييد و به‌ شما فن‌ ساختن‌ كشتي‌هايي‌ را كه‌ عرض‌ و طول‌ درياها و اقيانوسها را بر آنها مي‌پيماييد، نيز الهام‌ كرد «تا وقتي‌كه‌ در كشتيها نشينيد و آنها با بادي‌ خوش‌» كه ‌كشتي‌ها را به‌ جلو مي‌راند و توفاني‌ و ناپايدار نيست‌ كه‌ كشتي‌ها را بشوراند «آنان‌را ببرند و آنان‌ بدان‌ باد موافق‌ شاد شوند، بناگاه‌ بر آنان‌ بادي‌ تند وزد» عصوف: شدت‌ وزش‌ باد است‌ «و موج‌ از هر طرف‌» يعني: از تمام‌ جهات‌ و از همه‌ اطراف‌ «بر آنان ‌تازد و يقين‌ كنند كه‌ از هر سو گرفتار شده‌اند» و در محاصره‌ امواج‌ سركش‌ افتاده‌ اند، يعني‌ هلاكت‌ و نابودي‌ بر گمانهايشان‌ غلبه‌ كند «در آن‌ حال‌ به‌ جناب‌ الله دعا كنند» و خالصانه‌ به‌سوي‌ او متوجه‌ شوند، از آن‌رو كه‌ مي‌دانند: فقط او بر نجات ‌دادنشان‌ تواناست‌ «در حالي‌كه‌ دين‌ خود را برايش‌ پاك‌ و خالص‌ كرده‌اند» يعني: در اين‌ حال‌، دعايشان‌ را به‌ هيچ‌ شائبه‌اي‌ نمي‌آلايند چنان‌كه‌ عادتشان‌ در غير چنين‌ تنگنايي‌ برآن‌ بود كه‌ بتانشان‌ را در دعا شريك‌ مي‌ساختند. و با تأكيد و سوگند مي‌گويند: «كه‌ اگر ما را از اين‌ بلا برهاني‌، قطعا از شكرگزاران‌ خواهيم‌ شد».
البته‌ برگشت‌ به‌ آستان‌ الله(ج)  در هنگام‌ سختي‌ها، خود دليل‌ بر آن‌ است‌ كه‌ نهاد خلق‌، بر بازگشت‌ به‌سوي‌ خداي‌ متعال‌ سرشته‌ شده‌ و بشر فطرتا خداپرست‌ و خداشناس‌ است‌. همچنين‌ اين‌ آيه‌ نشان‌ دهنده‌ آن‌ است‌ كه‌ دعاي‌ فرد مضطر وبيچاره‌ مستجاب‌ مي‌شود، هر چند كافر باشد.
 
آيه  23
‏متن آيه : ‏
‏ فَلَمَّا أَنجَاهُمْ إِذَا هُمْ يَبْغُونَ فِي الأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَغْيُكُمْ عَلَى أَنفُسِكُم مَّتَاعَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ إِلَينَا مَرْجِعُكُمْ فَنُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پس‌ چون‌ نجاتشان‌ داد» خداوند(ج)  از اين‌ محنت‌ و دعايشان‌ را اجابت‌ كرد «ناگهان‌ در زمين‌ به‌ ناحق‌ سركشي‌ مي‌كنند» و بي‌آن‌كه‌ شبهه‌اي‌ داشته‌ باشند، فقط از روي‌ تمرد و عناد، در زمين‌ فساد ورزيده‌ و به‌ بيراهه‌ مي‌روند و آن‌ دعاها و سوگندها و پيمانها و عهدهايي‌ را كه‌ با خداوند(ج)  بسته‌ بودند، فراموش‌ مي‌كنند «اي‌ مردم‌! جز اين‌ نيست‌ كه‌ سركشي‌ شما فقط به‌ زيان‌ خود شماست‌» پس‌ سركشي‌ و تجاوز انسان‌ به‌ ديگران‌، در واقع‌ تجاوز و سركشي‌ بر خود وي‌ است‌، به‌ اعتبار اين‌كه‌ فرجام‌ و پيامد آن‌ تجاوز ـ كه‌ چيزي‌ جز مجازات‌ و انتقام‌ نيست‌ ـ به‌ خود وي‌ برمي‌گردد چنان‌كه‌ در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «هيچ‌ گناهي‌ چون‌ تجاوز و قطع‌ پيوند رحم‌ سزاوارتر به‌ آن‌ نيست‌ كه‌ خداوند عقوبت‌ آن‌ را در دنيا زود برساند، به‌ همراه‌ آنچه‌ كه‌ براي‌ صاحبش‌ در آخرت‌ از عذاب‌ ذخيره‌ مي‌كند». «بهره‌ زندگاني‌ دنياست‌» يعني: بهره‌مندي‌ شما از سركشي‌، فقط محدود به‌ زمان ‌تنگ‌ زندگاني‌ دنياست‌ «سپس‌ بازگشتتان‌ به‌سوي‌ ماست‌» بعد از اين‌ زندگي‌ گذرا و بهره‌مندي‌ چند روزه‌ دنيا «آن‌گاه‌ شما را از آنچه‌ مي‌كرديد» در دنيا از خير و شر «باخبر خواهيم‌ كرد» و شما را در برابر آن‌ جزا خواهيم‌ داد بنابراين‌، هر كس‌ خيري ‌مي‌بيند؛ بايد خدا(ج)  را سپاس‌ گويد و هر كس‌ شري‌ مي‌بيند؛ بايد جز خودش‌ كسي ‌ديگر را سرزنش‌ نكند.
مكحول‌ با استناد به‌ حديث‌ شريف‌ مي‌گويد: «سه‌ خصلت‌ است‌ كه‌ هر كس‌ آنها را داشته‌ باشد، آن‌ سه‌ خصلت‌ عليه‌ خود وي‌اند: نيرنگ‌، تجاوز و پيمان‌شكني‌».
 
آيه  24
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاء أَنزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالأَنْعَامُ حَتَّىَ إِذَا أَخَذَتِ الأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلاً أَوْ نَهَاراً فَجَعَلْنَاهَا حَصِيداً كَأَن لَّمْ تَغْنَ بِالأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
بعد از آن‌كه‌ خداي‌ متعال‌ از بهره‌ دنيا ياد كرد، اكنون‌ جمله‌ مستأنفه‌ و مستقلي‌ را مي‌آورد كه‌ متضمن‌ بيان‌ حال‌ دنيا و سرعت‌ انقضاي‌ آن‌ است: «جز اين‌ نيست‌ كه ‌مثل‌ زندگاني‌ دنيا مانند آبي‌ است‌ كه‌ آن‌ را از آسمان‌ فرو ريختيم‌» يعني: مثل‌ زندگاني ‌دنيا در سرعت‌ زوال‌ خود، همانند وصف‌ گياهان‌ روي‌ زمين‌ در سرعت‌ زوال ‌بهجت‌ و شادابي‌ و خرمي‌ آن‌ است‌ «پس‌ با آن‌» آب‌ «رستنيهاي‌ زمين‌ درهم ‌آميخت‌» و براثر آن‌، رستني‌ها به‌ حد كمال‌ خود رسيد «از آنچه‌ مردم‌ و چهارپايان ‌مي‌خورند» از دانه‌ها و ميوه‌ها و علوفه‌ «تا آن‌گاه‌ كه‌ چون‌ زمين‌ پيرايه‌ خود را بر گرفت ‌و آراسته‌ گرديد» يعن