َّا جَاء أَمْرُ رَبِّكَ وَمَا زَادُوهُمْ غَيْرَ تَتْبِيبٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و ما به‌ آنان‌ ستم‌ نكرديم‌» با نابود كردنشان‌ به‌ وسيله‌ عذاب‌ «ولي‌ آنان‌ خود بر خويشتن‌ ستم‌ كردند» با كفر و معاصي‌اي‌ كه‌ سبب‌ نابودي‌ است‌ لذا اين‌ خود آنان ‌بودند كه‌ نابودي‌ را براي‌ خود خريدند «پس‌ چون‌ فرمان‌ پروردگارت‌» يعني‌: عذاب ‌وي‌ «آمد، معبوداتشان‌ كه‌ آنها را بجز خدا مي‌خواندند، هيچ‌ دفع‌ نكردند از آنان‌» عذاب‌ را «و جز بر هلاكت‌ آنان‌ نيفزودند» يعني‌: بتاني‌ كه‌ آنها عبادت ‌مي‌كردند، جز هلاكت‌ و زيان‌ بر آنها نيفزودند در حالي‌كه‌ آنها بر اين‌ باور بودند كه‌ بتان‌ در به‌چنگ‌ آوردن‌ منافع‌، ياريشان‌ مي‌رسانند.
 
آيه  102
‏متن آيه : ‏
‏ وَكَذَلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِيَ ظَالِمَةٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و گرفتن‌ پروردگارت‌ اين‌گونه‌ است‌؛ وقتي‌ كه‌ شهرها را» يعني‌: مردم‌ شهرها را «در حالي‌كه‌ ستمگر باشند فرومي‌گيرد» يعني‌: حق‌ تعالي‌ در حالي‌ اهالي‌ آن‌ شهرها را فرومي‌گيرد كه‌ ستمگر باشند «بي‌گمان‌ گرفتن‌ او» يعني‌: مجازات‌ و عذاب‌ او «دردناك‌ و سخت‌» و سهمگين‌ و سنگين‌ «است‌» اين‌ هشداري‌ است‌ به‌ هر ستمگري‌ كه‌ نبايد به‌ مهلت‌ خداي‌ عزوجل‌ مغرور شود. چنان‌كه‌ بخاري‌ و مسلم‌ از ابوموسي‌ اشعري‌(رض)  روايت‌ كرده‌اند كه‌ رسول‌ خداص در حديث‌ شريف‌ فرمودند: «همانا خداي‌ سبحان‌ به‌ ظالم‌ مهلت‌ مي‌دهد تا اين‌كه‌ چون‌ او را گرفت‌، ديگر رهايش‌ نمي‌كند»، سپس‌ اين‌ آيه‌ را تلاوت‌ كردند: ﴿‏ وَكَذَلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِيَ ظَالِمَةٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ﴾  
آيه  103
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّمَنْ خَافَ عَذَابَ الآخِرَةِ ذَلِكَ يَوْمٌ مَّجْمُوعٌ لَّهُ النَّاسُ وَذَلِكَ يَوْمٌ مَّشْهُودٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«قطعا در اين‌» يادآوري‌ها و در اين‌ داستانها «آيتي‌ است‌» يعني‌: عبرت‌ و اندرزي‌ است‌ «براي‌ كسي‌ كه‌ از عذاب‌ آخرت‌ مي‌ترسد» زيرا فقط آنانند كه‌ از عبرتها درس‌ گرفته‌ و از موعظه‌ها پند مي‌گيرند «آن‌ روز، روزي‌ است‌ كه‌ مردم‌ درآن‌ گردآورده‌مي‌شوند» همگي‌ از اول‌ تا آخر، براي‌ محاسبه‌ و دريافت‌ پاداش‌ يا مجازاتشان‌ «وآن‌ روز، روزي‌ است‌ كه‌ جملگي‌ درآن‌ حاضر كرده‌ مي‌شوند» يعني‌: اهل‌ محشر جملگي ‌اعم‌ از فرشتگان‌، پيامبران‌ و خلايق‌ ـ انس‌، جن‌، پرندگان‌، جانوران‌ و جنبندگان‌ ـ در آن‌ احضار مي‌شوند.آيه  104
‏متن آيه : ‏
‏ وَمَا نُؤَخِّرُهُ إِلاَّ لِأَجَلٍ مَّعْدُودٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و ما آن‌ را» يعني‌: روز قيامت‌ را «جز تا زمان‌ معيني‌» كه‌ به‌ شمار و عدد معلوم ‌است‌ «به‌ تأخير نمي‌افگنيم‌» و بعد از آن‌ مدت‌، ويراني‌ دنيا و تحقق‌ جزا را مقدر كرده‌ ايم‌.
 
	آيه  105
‏متن آيه : ‏
‏ يَوْمَ يَأْتِ لاَ تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«روزي‌ است‌» روز قيامت‌ «كه‌ چون‌ فرا رسد، هيچ‌كس‌ سخن‌ نگويد» در باب‌ حجت‌ يا شفاعتي‌ «جز به‌ اذن‌ وي‌» در سخن‌ گفتن‌ به‌ اين‌ حجت‌ يا شفاعت‌ زيرا كار در آن‌ روز تنها از آن‌ خداي‌ تبارك‌ و تعالي‌ است‌ و هيچ‌ شفاعتگري‌ نيست‌ مگر بعد از اذن‌ وي‌ «آن‌گاه‌ بعضي‌ از آنان‌ تيره‌بخت‌ و بعضي‌ نيكبخت‌ هستند» يعني‌: آن‌ وقت‌ مردم‌ به‌ دو گروه‌ تقسيم‌ مي‌شوند: اصحاب‌ دوزخ‌ كه‌ شقي‌ و نگونبخت‌اند و اصحاب‌ بهشت‌ كه‌ سعيد و نيكبخت‌ اند.
 
	آيه  106
‏متن آيه : ‏
‏ فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُواْ فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اما آنان‌ كه‌ تيره‌بخت‌ شده‌اند» از كفار و گنهكاران‌. يعني‌: در سرنوشت‌شان‌ به‌سبب‌ كفر و فساد اعمالشان‌، شقاوت‌ و تيره‌بختي‌ نوشته‌ شده‌ است‌ «پس‌ در آتش ‌باشند، براي‌ آنان‌ در آنجا فرياد و عربده‌اي‌ است‌» زفير: بيرون‌ آوردن‌ نفس‌ همراه‌ با آواز و ناله‌ سخت‌ از اثر شدت‌ درد سينه‌هايشان‌ است‌. زفير در اصل‌، همان‌ مقدمه ‌عرعر خر است‌. شهيق‌: دم‌ فروبردن‌، يعني‌ ضد زفير است‌.
 
	آيه  107
‏متن آيه : ‏
‏ خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ إِلاَّ مَا شَاء رَبُّكَ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيدُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«تا آسمانها و زمين‌ برجاست‌، در آن‌ ماندگارند» يعني‌: آنان‌ در دوزخ‌ به‌ طور ابدي‌ ماندگارند كه‌ اين‌ امر هيچ‌ انقطاع‌ و انتهايي‌ ندارد. مراد از آسمانها و زمين‌، آسمانها و زمين‌ آخرت‌ است‌. به‌ قولي‌: مراد جاودانگي‌ كفار در دوزخ‌ بر سبيل ‌تمثيل‌ است‌ چنان‌كه‌ اعراب‌ مي‌گويند: «چنين‌ و چنان‌... نمي‌كنم‌ تا كبوتر آواز بخواند، ستاره‌ بدرخشد و تا آسمان‌ و زمين‌ پابرجا باشند». «مگر آنچه‌ پروردگارت ‌بخواهد» از واپس‌ افگندن‌ گروهي‌ از آنان‌ از همراهي‌ با اين‌ قافله‌ ابدي‌؛ به‌ سبب ‌وجود چيزي‌ از ايمان‌ در دلهايشان‌. به‌ قولي‌: مراد از اين‌ استثنا، گنهكاران ‌مؤمن‌اند كه‌ از دوزخ‌ بيرون‌ آورده‌ مي‌شوند «زيرا پروردگار تو همان‌ كند» در دنيا وآخرت‌ «كه‌ خواهد».
همان‌ طوري‌ كه‌ از نقل‌ دو قول‌ ياد شده‌ نيز بر مي‌آيد، مفسران‌ در اين‌ امر كه ‌مراد از اين‌ استثنا كيست‌، بر چندين‌ قول‌ اختلاف‌ نظر دارند؛ ابن‌جرير طبري‌ بسياري‌ از اين‌ اقوال‌ را نقل‌ كرده‌ و سپس‌ از ميان‌ آنها اين‌ قول‌ را انتخاب‌ نموده‌است‌: «استثنا، به‌ گنهكاراني‌ از اهل‌ توحيد بر مي‌گردد كه‌ خداي‌ ارحم‌الراحمين‌ آنها را به‌سبب‌ شفاعت‌ شفاعتگران‌ از دوزخ‌ بيرون‌ مي‌آورد، سپس‌ «رحمت‌» وي ‌در مي‌رسد و كساني‌ را كه‌ هرگز عمل‌ خيري‌ انجام‌ نداده‌ اما روزي‌ از روزگاران‌، كلمه‌ (لا إله‌ إلا الله) را بر زبانشان‌ جاري‌ كرده‌اند، از دوزخ‌ بيرون‌ مي‌آورد چنان‌كه ‌احاديث‌ صحيح‌ از رسول‌ گرامي‌ اسلام‌ص مبين‌ اين‌ امر است‌ و بعد از آن‌، در دوزخ‌ جز كسي‌كه‌ جاودانه‌ بودن‌ در آن‌ بر وي‌ ثابت‌ و مؤكد شده‌ است‌، باقي‌نمي‌ماند». و اين‌ قولي‌ است‌ كه‌ بسياري‌ از علماي‌ متقدم‌ و متأخر برآنند. از عمر(رض)  روايت‌ شده‌ است‌ كه‌ فرمود: «اگر اهل‌ دوزخ‌ به‌ اندازه‌ ريگهاي‌ بيابان‌ هم‌در دوزخ‌ بمانند، قطعا برايشان‌ روزي‌ خواهد بود كه‌ در آن‌ از دوزخ‌ بيرون‌ آورده‌مي‌شوند». والله اعلم‌.
 
آيه  146
‏متن آيه : ‏
‏ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءهُمْ وَإِنَّ فَرِيقاً مِّنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ‏
 
‏ترجم