 أَمَرَ اللّهُ بِهِ أَن يُوصَلَ وَيَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَيَخَافُونَ سُوءَ الحِسَابِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
دومين‌ وصف‌ اهل‌ حق‌ اين‌ است‌: «و آنان‌ كه‌ آنچه‌ را خدا به‌ پيوستنش‌ فرمان ‌داده‌، مي‌پيوندند» همچون‌ صله‌ رحم‌. در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ انس‌(رض)  آمده‌ است‌كه‌ رسول‌ خدا ص فرمودند: «كسي‌ كه‌ دوست‌ دارد تا در رزقش‌ توسعه‌ داده‌ شودو باقي‌مانده‌ عمرش‌ طولاني‌ شود، بايد رحم‌ خود را بپيوندد».
سومين‌ وصف‌ اهل‌ حق‌ اين‌ است‌: «و از پروردگار خويش‌ مي‌ترسند» ترسي‌ كه ‌آنان‌ را بر انجام‌ تكاليفشان‌ و اجتناب‌ از محرمات‌ وامي‌دارد. خشيه‌: ترسي‌ است ‌كه‌ با شناخت‌ كسي‌ كه‌ انسان‌ از او مي‌ترسد، همراه‌ باشد.
چهارمين‌ وصف‌ اهل‌ حق‌ اين‌ است‌: «و از سختي‌ حساب‌ مي‌ترسند» حساب‌ سخت‌: حسابي‌ است‌ همراه‌ با بررسي‌ و دقت‌ و تجسس‌ در همه‌ جوانب‌ و اطراف ‌قضيه‌ و مناقشه‌ و پي‌جويي‌ در آن‌ لذا كسي‌ كه‌ در حساب‌ مورد پي‌جويي‌ و كاوش ‌قرار گيرد، نمي‌تواند از پس‌ آن‌ برآيد و لذا به‌ كيفر روبرو مي‌شود. بنابراين‌، يكي‌ از اوصاف‌ اهل‌ حق‌ اين‌ است‌ كه‌ قبل‌ از آن‌ كه‌ مورد چنين‌ محاسبه‌اي‌ قرار گيرند، با خود محاسبه‌ مي‌كنند.
 
	آيه  22
‏متن آيه : ‏
‏ وَالَّذِينَ صَبَرُواْ ابْتِغَاء وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُواْ الصَّلاَةَ وَأَنفَقُواْ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرّاً وَعَلاَنِيَةً وَيَدْرَؤُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُوْلَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
پنجمين‌ وصف‌ اهل‌ حق‌ اين‌ است‌: «و كساني‌ كه‌ براي‌ طلب‌ خشنودي ‌پروردگارشان‌ شكيبايي‌ كردند» مراد: شكيبايي‌ بر طاعت‌ خدا(ج) ، شكيبايي‌ از محرمات‌ وي‌ و شكيبايي‌ بر مقدرات‌ دردآور و المناك‌ وي‌ است‌.
ششمين‌ وصف‌ اهل‌ حق‌ اين‌ است‌: «و نماز را برپا داشتند» يعني‌: آن‌ را در اوقات‌ مخصوص‌ آن‌ بر وفق‌ آداب‌ و اركاني‌ كه‌ خداوند(ج)  آن‌ را مشروع‌ كرده‌، همراه‌ با خشوع‌ و اخلاص‌ ادا مي‌كنند.
هفتمين‌ وصف‌ اهل‌ حق‌ اين‌ است‌: «و از آنچه‌ روزيشان‌ داديم‌، انفاق‌ كردند» لذا زكات‌ اموالشان‌ را ادا كرده‌ و در جايي‌ كه‌ واجب‌ يا مستحب‌ است‌، بذل‌ و انفاق ‌كرده‌اند «در نهان‌» به‌طور خفيه‌ و پنهاني‌ «و آشكارا» به‌طور علني‌ تا ديگران‌ نيز به‌ ايشان‌ اقتدا كنند. پنهان‌ دادن‌ صدقه‌ در صدقات‌ نفل‌ افضل‌ است‌ و آشكار دادن‌ آن ‌در زكات‌ فرض‌.
هشتمين‌ وصف‌ اهل‌ حق‌ اين‌ است‌: «و بدي‌ را با نيكي‌ دفع‌ مي‌كنند» يعني‌: بدي‌ كسي‌ را كه‌ به‌ ايشان‌ بد كرده‌ است‌، با احسان‌ و نيكي‌ به‌ وي‌ دفع‌ مي‌كنند، يا عمل ‌بد را با عمل‌ صالح‌ پاسخ‌ مي‌دهند، يا گناه‌ را با توبه‌ دفع‌ مي‌كنند «آن ‌گروه‌» موصوف‌ به‌ صفات‌ ياد شده‌ «ايشان‌ راست‌ فرجام‌ خوش‌ آن‌ سراي‌» يعني‌: ايشان‌ راست‌ نيك‌سرانجامي‌ سراي‌ آخرت‌ و دربرگرفتن‌ بهشت‌ و نيز فرجام‌ نيك ‌سراي‌ دنيا و به‌ ميراث‌ بردن‌ زمين‌.
 
	آيه  23
‏متن آيه : ‏
‏ جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَالمَلاَئِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِم مِّن كُلِّ بَابٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«همان‌ بهشتهاي‌ عدن‌ كه‌ درآن‌ وارد مي‌شوند» بهشتهايي‌ كه‌ اهل‌ آن‌ در آن ‌اقامت‌ هميشگي‌ داشته‌ و از آن‌ اصلا كوچانده‌ نمي‌شوند. عدن‌: لغتا به‌ معناي ‌اقامت‌ است‌. در تفسير كشف‌الاسرار، «جنات‌ عدن» به‌ «بهشتهاي‌ پايندگي» معني ‌شده‌ است‌ «و» وارد مي‌شود در آن‌ «هر كه‌ از پدرانشان‌ كه‌ نيكوكار باشد» پدران ‌از باب‌ تغليب‌ ذكر شده‌اند و اين‌ عبارت‌ شامل‌ مادران‌ نيز مي‌شود «و زنانشان‌ و فرزندانشان‌» يعني‌: هم‌ خودشان‌ به‌ بهشتهاي‌ عدن‌ وارد مي‌شوند و هم‌ براي‌ گراميداشت‌ آنان‌، پدران‌ و مادران‌ و زنان‌ و فرزندانشان‌ به‌ ايشان‌ ملحق‌ ساخته ‌مي‌شوند تا با ديدار دوستان‌ و عزيزان‌، انس‌ و آرامش‌ تمام‌ يافته‌ و از كمال‌ آسايش ‌برخوردار گردند.
اين‌ آيه‌ دليل‌ بر آن‌ است‌ كه‌ با شفاعت‌ و نزديكي‌ نيكان‌، درجه‌ انسان‌ علو و برتري‌ مي‌يابد چنان‌كه‌ جمله‌: (هركه‌ نيكوكار باشد از پدران‌ و...) دليل‌ بر آن ‌است‌ كه‌ از نزديكان‌ اين‌ گروه‌، فقط كساني‌ وارد بهشت‌ مي‌شوند كه‌ نيكوكار باشند و صرف‌ اين‌كه‌ شخص‌، پدر يا زن‌ يا فرزند كسي‌ از آن‌ گروه‌ باشد ـ بي‌آنكه‌ خود صالح‌ باشد ـ كافي‌ نيست‌ بلكه‌ همراه‌ با نزديك‌ بودن‌ به‌ ايشان‌، شرط صلاح‌ نيز شرطي‌ الزامي‌ است‌. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص در بيماري وفاتشان‌ به‌ فاطمه‌ رضي‌الله عنها فرمودند: «اي‌ فاطمه‌ دختر محمد! از مال‌ من‌ هرچه‌ مي‌خواهي‌ درخواست‌ كن‌ زيرا من‌ نمي‌توانم‌ هيچ‌ چيز از جانب‌ خدا(ج)  را از تو دفع‌ كنم». «و فرشتگان‌ از هر دري‌ برآنان‌ وارد مي‌شوند» يعني‌: فرشتگان‌ از تمام‌ درهاي‌ منازلي‌ كه‌ اين‌ گروه‌ بهشتي‌ در آنها سكونت‌ مي‌گزينند، وارد بهشت‌ شده ‌آن‌گاه‌ به‌ رسم‌ شادباش‌ به‌ ايشان‌ مي‌گويند: 
 
آيه  24
‏متن آيه : ‏
‏ سَلاَمٌ عَلَيْكُم بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«سلام‌ بر شما» يعني‌: از تمام‌ آفات‌ به‌ سلامت‌ مانيد «به ‌پاداش‌ آنچه‌ صبر كرديد» يعني‌: اين‌ پاداش‌ به‌ سبب‌ صبر شما بر تقواي‌ الهي‌ و رعايت‌ اوامر وي‌ است‌ «راستي‌ چه‌ نيكوست‌ فرجام‌ آن‌ سراي‌!» يعني‌: فرجام‌ سراي‌ بهشت‌. اين‌ مدح‌ و ستايشي‌ است‌ برآنچه‌ كه‌ خداي‌ عزوجل‌ به‌ ايشان‌ از نيك‌فرجامي‌ عنايت‌ كرده ‌است‌.
در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص فرمودند: «آيا مي‌دانيد اولين‌ كساني‌ از خلق‌ خدا(ج)  كه‌ وارد بهشت‌ مي‌شوند كيستند؟ ياران‌ گفتند: خدا(ج)  و رسولش‌ داناترند. فرمودند: اولين‌ كساني‌ از خلق‌ خدا(ج)  كه‌ وارد بهشت‌ مي‌شوند، فقراي‌ مهاجراني‌ هستند كه‌ مرزها به‌ وسيله‌ ايشان‌ نگهباني‌ مي‌شود، سيل‌ ناملايمات‌ و تهاجمات‌ به‌ وسيله‌ ايشان‌ سد مي‌گردد و يكي‌ از ايشان‌ مي‌ميرد در حالي‌ كه‌نيازش‌ در سينه‌اش‌ باقي‌ مانده‌ و توانايي‌ برآوردن‌ آن‌ را در زندگي‌اش‌ نداشته‌ است‌. پس‌ خداوند(ج)  به‌ كساني‌ از فرشتگانش‌ كه‌ بخواهد مي‌گويد: نزد آنان‌ برويد و بر آنان‌ درود و شادباش‌ بگوييد. فرشتگان‌ مي‌گويند: ما ساكنان‌ آسمانت‌ و برگزيدگان‌ از ميان‌ خلقت‌ هستيم‌، آيا ما را مي‌فرمايي‌ كه‌ نزد آنان‌ رفته‌ و بر آنان ‌درود وسلام‌ بگوييم‌؟ پروردگار عزوجل‌ مي‌فرمايد: ايشان‌ بندگاني‌ براي‌ من‌ بودند كه‌ فقط مرا پرستيده‌ و چيزي‌ را با