دار و بيماران‌ مزمن، پس‌ بر اينان‌ «فديه‌اي‌ است‌ كه‌ عبارت‌ از خوراك‌دادن‌ به‌ يك‌ بينواست‌» به‌ جاي‌ خوردن‌ هر روز از ايام‌ روزه، و اين‌ خوراك‌ بايد از ميانه‌ آن‌ چيزي‌ باشد كه‌ شخص‌، خانواده‌ خويش‌را با آن‌ اطعام‌ مي‌كند. مقدار آن‌ در نزد حنفي‌ها، نصف‌ صاع‌ (دومد) از گندم، ياصاعي‌ از غير آن‌ - چون‌ خرما يا جو - براي‌ هر روزي‌ است‌ كه‌ مي‌خورد و ياغذايي‌ آماده‌ است‌ كه‌ كفايت‌ يك‌روزه‌ مسكين‌ را بنمايد. و مقدار آن‌ در نزدجمهور، يك‌ مد از خوراك‌ غالب‌ مورداستفاده‌ آن‌ منطقه‌ است‌[4]. «و هر كس‌ به‌دلخواه‌ خود خيري‌» بيشتر «انجام‌ دهد» يعني: بر اندازه‌ خوراك‌ مقرر در فديه ‌بيفزايد، يا به‌ علاوه‌ يك‌ مسكين، مسكين‌ ديگري‌ را نيز غذا بدهد «پس‌ آن‌ براي‌ او بهتر است‌ و اگر بدانيد روزه ‌گرفتن‌ براي‌ شما بهتر است‌» يعني: براي‌ اين‌ گروه‌معذور، روزه‌گرفتن‌ بهتر از روزه‌خوردن‌ همراه‌ با پرداخت‌ كفاره‌ است‌.
بيشتر ائمه‌ (مالك، ابوحنيفه‌ و شافعي) بر آنند كه‌ روزه‌گرفتن‌ مسافر – چنانچه ‌بر او دشوار نبود - برايش‌ بهتر از روزه‌خوردن‌ است، ولي‌ امام‌ احمد بر آن‌ است‌كه‌ براي‌ مسافر خوردن‌ روزه‌ بهتر از روزه‌گرفتن‌ مي‌باشد. و در نزد جمهور، پي‌درپي‌ گرفتن‌ روزه‌ قضايي‌ مستحب‌ است‌ نه‌ واجب‌. و اگر چنان‌ شد كه‌ اداي ‌روزه‌ از شخصي‌ فوت‌ شد و رمضان‌ ديگري‌ آمد و او آن‌ را قضا نكرده‌ بود، درنزد جمهور بر وي‌ كفاره‌ لازم‌ است‌ و كفاره‌ او اين‌ است‌ كه‌ براي‌ هر روز، يك‌ نفرمسكين‌ را خوراك‌ دهد. اما امام‌ ابوحنيفه‌ بر آن‌ است‌ كه‌ كفاره‌اي‌ بر وي‌ نيست‌.
در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آيه‌ كريمه‌ از مجاهد روايت‌ شده‌ است‌ كه‌ گفت: اين‌ بخش‌ ازآيه‌: ﴿وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ...﴾ درباره‌ مولايم‌ قيس‌بن‌ سايب‌ نازل‌ شد كه‌ توان‌ روزه‌ گرفتن‌ را نداشت‌ و با نزول‌ آن‌ او روزه‌ را خورد و براي‌ هر روز، يك‌ نفر مسكين ‌را اطعام‌ مي‌كرد.
 
[4] مد (675) گرم است و صاع در نزد حنفی ها (3900) گرم و در نزد جمهور (2751) گرم است.سوره نحل آيه  64
‏متن آيه : ‏
‏ وَمَا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ إِلاَّ لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُواْ فِيهِ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و ما اين‌ كتاب‌ را بر تو نازل‌ نكرديم‌  مگر براي‌ اين‌كه‌ بيان‌ كني‌ براي‌ آنان‌ آنچه‌ را در آن‌ اختلاف‌ كرده‌اند» از توحيد، معاد و ساير عقايد و احكام‌ شرعي‌ «و آن‌ كتاب‌ براي ‌قومي‌ كه‌ ايمان‌ مي‌آورند» به‌ خداي‌ سبحان‌ لذا پيامهاي‌ پيامبران‡ و مضامين‌ كتابهاي‌ آسماني‌ را تصديق‌ مي‌كنند «رهنمود و رحمتي‌ است‌».
	<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:2282.txt">آيه  65</a><a class="text" href="w:text:2283.txt"> آيه  66</a><a class="text" href="w:text:2284.txt">آيه  67</a><a class="text" href="w:text:2285.txt">آيه  68</a><a class="text" href="w:text:2286.txt">آيه  69</a><a class="text" href="w:text:2287.txt"> آيه  70</a><a class="text" href="w:text:2288.txt">آيه  71</a><a class="text" href="w:text:2289.txt">آيه  72</a></body></html>سوره نحل آيه  65
‏متن آيه : ‏
‏ وَاللّهُ أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَحْيَا بِهِ الأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّقَوْمٍ يَسْمَعُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و خدا از آسمان‌ آبي‌ فروفرستاد و با آن، زمين‌ را پس‌ از مرگ‌ آن‌ زنده‌ ساخت‌» يعني: زمين‌ را بعد از آن‌كه‌ خشك‌ و بي‌جان‌ بود، با روياندن‌ گياهان‌ زنده ‌ساخت‌ «هرآينه‌ در اين‌» فرود آوردن‌ و زنده‌ساختن‌ «نشانه‌اي‌ است‌» روشن‌ بر وحدانيت‌ خداوند(ج)  و قدرت‌ وي‌ بر برانگيختن‌ خلق‌ و بر مجازاتشان‌ «براي ‌گروهي‌ كه‌ مي‌شنوند» كلام‌ خدا(ج)  را و مي‌فهمند عبرت‌ها و اندرزهايي‌ را كه‌ كلام‌ الهي‌ متضمن‌ آن‌ است‌.
 
	سوره نحل آيه  66
‏متن آيه : ‏
‏ وَإِنَّ لَكُمْ فِي الأَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُّسْقِيكُم مِّمَّا فِي بُطُونِهِ مِن بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَّبَناً خَالِصاً سَآئِغاً لِلشَّارِبِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و قطعا در انعام‌ براي‌ شما عبرتي‌ است‌» انعام: شتر و گاو و گوسفند است‌. عبرت‌ موجود در چهارپايان، رام‌ كردن‌ آنها براي‌ صاحبانشان‌ و اطاعتشان‌ از آنهاست‌. همچنان‌ اين‌ عبرت‌ در مضموني ‌است‌ كه‌ اين‌ فرموده‌ حق‌ تعالي‌ متضمن‌ آن‌ است: «به‌ شما از آنچه‌ در شكمهايشان‌ است، از ميان‌ سرگين‌ و خون، شيري‌ ناب‌ مي‌نوشانيم‌ كه‌ براي‌ نوشندگان‌ گواراست‌» و لذيذ زيرا در هنگام‌ نوشيدن‌ گلوگير آنان‌ نمي‌شود بلكه‌ سهل‌ و گوارا فرو مي‌رود و هضم‌ آن‌ آسان‌ بوده‌ و نوشنده‌ از آن ‌بهره‌مند مي‌شود. فرث: فضله‌اي‌ است‌ كه‌ به‌ شكمبه‌ فرود مي‌آيد و چون‌ از شكمبه ‌بيرون‌ رود به‌ آن‌ فرث‌ نمي‌گويند. يعني‌ در زير شير نابي‌ كه‌ شما مي‌نوشيد، سرگين ‌و بر بالاي‌ آن‌ خون‌ قراردارد و شير ناب‌ تصفيه‌ شده‌ از سرخي‌ خون‌ و پليدي‌سرگين‌ در ميان‌ اين‌ دو مجري‌ جاري‌ است‌ بعد از آن‌كه‌ خون‌ و شير و سرگين‌ همه‌ در يك‌جا به‌ هم‌ آميخته‌ بوده‌اند.
در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «هرگاه‌ يكي‌ از شما غذايي‌ خورد، بايد بگويد: «اللهم بارك لنا فيه وأطعمنا خيرا منه: بارخدايا! براي‌ ما در آن‌ بركت‌ بنه‌ و ما را به ‌غذايي‌ بهتر از آن‌ اطعام‌ كن‌. اما چون‌ شير مي‌نوشد، بايد بگويد: اللهم بارك لنا فيه وزدنا منه: بارخدايا! براي‌ ما در آن‌ بركت‌ بنه‌ و ما را از آن‌ فزونتر بخش‌ زيرا هيچ‌ چيز ديگري‌ جز شير، هم‌ جاي‌ غذا و هم‌ جاي‌ نوشيدني‌ را نمي‌گيرد».
در اين‌ آيه‌ كريمه‌ معجزه‌ بزرگ‌ علمي‌ نهفته‌ است‌ زيرا اين‌ آيه‌ از چگونگي ‌عمليه‌ تشكيل‌ شير در پستان‌ حيوانات‌ با چنان‌ دقت‌ علمي‌اي‌ سخن‌ مي‌گويد كه‌ بشر بعد از گذشت‌ چند قرن‌ از نزول‌ قرآن‌ به‌ شناخت‌ آن‌ توفيق‌ يافته‌ است‌.
 
سوره نحل آيه  67
‏متن آيه : ‏
‏ وَمِن ثَمَرَاتِ النَّخِيلِ وَالأَعْنَابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَراً وَرِزْقاً حَسَناً إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و» نيز «از ميوه‌هاي‌ درختان‌ خرما و درختان‌ انگور شرابي‌ مستي‌آور براي‌ خود مي‌گيريد» سكر: شرابي‌ است‌ كه‌ مستي‌ مي‌آورد «و از آن‌ روزي‌ نيكو مي‌گيريد» روزي‌ نيكو؛ تمام‌ چيزهايي‌ است‌ كه‌ از اين‌ دو درخت‌ بر مي‌آيد؛ مانند خرما، شيره، كشمش، سركه‌ و ديگر فرآورده‌ها «قطعا در اين‌ براي‌ مردمي‌ كه‌ تعقل ‌مي‌كنند» در آيات‌ تكويني‌ پروردگار «نشانه‌اي‌ است‌» روشن‌ بر وجود و يگانگي ‌وي‌.
يادآور مي‌شويم‌ كه‌ نزول‌ اين‌ آيه‌ قبل‌ از تحريم‌ شراب‌ بود و اين‌ اولين‌ آيه‌اي‌ است‌ كه‌ از مستي‌آور بودن‌ شراب‌ ياد مي‌كند. در حديث‌ شريف‌ آمد