‌ است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص در هنگام‌ نزول‌ اين‌ آيه‌ فرمودند: «همانا پروردگارتان‌ براي‌ تحريم ‌شراب‌ مقدمه‌ چيني‌ مي‌كند». علما گفته‌اند: مقدمه‌ چيني‌ اين‌ آيه‌ در اين‌ اشاره ‌ظريف‌ نهفته‌ است‌ كه‌ خداوند متعال‌ در آن‌ رزق‌ نيكو را به‌ شراب‌ عطف‌ كرده‌ و عطف‌ مقتضي‌ تغاير است‌. پس‌ اين‌ عطف‌ خود بر اين‌ امر دلالت‌ مي‌كند كه‌ شراب ‌از رزق‌ نيكو نيست‌.
 
	سوره نحل آيه  68
‏متن آيه : ‏
‏ وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتاً وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و پروردگار تو به‌ زنبور عسل‌ وحي‌ كرد» مراد از اين‌ وحي، الهام‌ غريزي‌ است‌. يعني: پروردگار تو به‌ زنبور عسل‌ الهام‌ كرد و اعمال‌ شگفت‌آسايي‌ را كه‌ عقلاي ‌بشر از آن‌ عاجزند، در طبع‌ و غريزه‌ آن‌ قرار داد زيرا زندگي‌ زنبور عسل‌ از چنان‌ نظام‌ اجتماعي‌ و تعاوني‌ دقيق‌ و حيرت‌ آوري‌ برخوردار است‌ كه‌ بشر را به‌ شگفتي ‌و اعجاب‌ واداشته‌ است‌ تا بدانجا كه‌ در اين‌ باره‌ كتابها نوشته‌ و دفترها انباشته‌اند.آري‌! به‌ زنبور عسل‌ الهام‌ كرديم‌؛ «كه‌ از كوهها و از درختان‌ و از آنچه‌ مردم‌ بنا مي‌كنند» از گل‌ و چوب‌ و غيره‌ مصنوعات‌ «براي‌ خود خانه‌ها بساز» يعني: در روزنه‌هاي‌ كوهها، در جوف‌ درختان‌ و در ساختمانهايي‌ كه‌ فرزندان‌ آدم‌ از ديوار و چوب‌ و غيره‌ مي‌سازند، خانه‌هايي‌ موافق‌ و همساز با طبع‌ خود بساز. تعبير (يعرشون‌) اكثرا در آن‌ بناهايي‌ به‌كار مي‌رود كه‌ از چوب‌ ساخته‌ مي‌شوند.
 
	سوره نحل آيه  69
‏متن آيه : ‏
‏ ثُمَّ كُلِي مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلاً يَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاء لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«سپس‌» به‌ زنبور عسل‌ الهام‌ كرديم‌ كه‌ «از همه‌ ميوه‌ها» و گل‌ها «بخور آن‌گاه ‌راههاي‌ پروردگارت‌ را برو» يعني: راههايي‌ را كه‌ پروردگارت‌ به‌ تو شناسانده‌ وآموزش‌ داده‌ است‌ در كوهها و جوف‌ درختان‌ بپوي، يا آنچه‌ را كه‌ خورده‌اي‌ در راههاي‌ پروردگارت‌ ـ يعني‌ در آن‌ مجاري‌اي‌ ـ بريز كه‌ خوردني‌هايت‌ در آن ‌مجاري‌ ـ به‌ قدرت‌ بي‌مثال‌ ما ـ از شيره‌ به‌ عسل‌ تبديل‌ مي‌شود. يا آن‌گاه‌ كه‌ در مكانهايي‌ دور ميوه‌ها را خوردي، به‌سوي‌ خانه‌ و آشيانه‌ات‌ روان‌ شو، درحالي‌كه‌ به‌ راههاي‌ پروردگارت‌ باز گشته‌ و هرگز آن‌ راهها را گم‌ نمي‌كني‌ بلكه‌ آنها را به‌طور رهبري‌ شده‌ مي‌پيمايي‌ «رام‌ شده‌» يعني: به‌ راههاي‌ پروردگارت‌ رام ‌شده‌ وفرمانبردارانه‌ برو، بي‌آن‌كه‌ رفتن‌ در آنها برايت‌ دشوار باشد.
دانشمندان‌ گفته‌اند: گاهي‌ زنبور عسل‌ براي‌ تأمين‌ غذاي‌ خود تا بيست ‌و دو كيلومتر راه‌ مي‌پيمايد، سپس‌ بي‌آن‌كه‌ راه‌ را گم‌ كند، يكراست‌ به‌ آشيانه‌ خود برمي‌گردد.
«آن‌گاه‌ از درون‌ شكم‌ آن، شرابي‌» كه‌ مراد از آن: عسل‌ است‌ «به‌ رنگهاي ‌گوناگون‌ بيرون‌ مي‌آيد» پس‌ نوعي‌ از عسل‌ سفيد است، نوعي‌ قرمز، نوعي‌ زرد ونوعي‌ آبي‌ «در آن‌ براي‌ مردم‌ شفايي‌ است‌» جمعي‌ گفته‌اند: اين‌ شفا مخصوص‌ به ‌بعضي‌ از امراض‌ است، هم‌ از اين‌ روي‌ «شفاء» به‌ صيغه‌ نكره‌ بيان‌ شد. درحديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «دو شفا را بر خود لازم‌ گيريد، عسل‌ و قرآن‌ را». اطباي ‌عصر جديد از تركيب‌ شيميايي‌ عسل‌ كه‌ مركب‌ از گلوكز، ليفيلوز و آب‌ مي‌باشد، به‌ نتايج‌ اعجاب‌آوري‌ دست‌ يافته‌اند و آن‌ را مغذي، مقوي، ضد تسمم‌ از مواد سمي، ضد تسمم‌ از امراض‌ عضوي، شفاي‌ بيماريهاي‌ قلب، احتقان‌ مخ‌ و التهابات‌ حاد كليوي‌ مي‌دانند[3] «بي‌گمان‌ در اين‌» زنبور عسل‌ و دنياي‌شگفت‌انگيز آن‌ «براي‌ مردمي‌ كه‌ تفكر مي‌كنند» و افكارشان‌ را در امر نگرش‌ درصنع‌ خداي‌ سبحان‌ و عجايب‌ مخلوقات‌ وي‌ به ‌كار مي‌اندازند «نشانه‌اي ‌است‌» زيرا زندگي‌ زنبور عسل‌ از شگفت‌ترين، حيرت‌آورترين، پيچيده‌ترين، دقيق‌ترين‌ و محكم‌ترين‌ اشكال‌ زندگي‌ مخلوقات‌ است‌ اما كساني‌ كه‌ تفكر نمي‌كنند، عادت‌ و الفت‌گرفتن‌ آنها به‌ ديدن‌ اين‌ موجودات، از ديدن‌ اين‌ نشانه ‌كورشان‌ مي‌سازد.
 
[3] علامه‌ سعيد حوي‌ درباره‌ عسل‌، زنبور آن‌ و فوايد اين‌ ماده‌ حياتي‌، در (16) صفحه‌ بحثي‌ شافي‌وكافي‌ دارد. نگاه‌؛ تفسير الاساس‌ 2967/6، طبع‌ سوم‌، دارالسلام‌ ـ قاهره‌.سوره نحل آيه  70
‏متن آيه : ‏
‏ وَاللّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْ لاَ يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئاً إِنَّ اللّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و خدا شما را آفريد» پس‌ اين‌ نعمت‌ را بر خود به‌ياد آوريد «باز شما را مي‌ميراند» پس‌ او را به‌ وصف‌ زنده‌ كننده‌ ميراننده‌ بشناسيد «و بعضي‌ از شما تا خوارترين‌ دوره‌ عمر بازگردانده‌ مي‌شود» و آن‌ هنگامي‌ است‌ كه‌ انسان‌ از اثر كبر سن‌به‌ فرتوتي‌ و خرفتي‌ مي‌رسد و به‌منزله‌ كودكي‌ بي‌تميز مي‌گردد. عكرمه‌ مي‌گويد: «هر كس‌ قرآن‌ بخواند، كارش‌ به‌ اينجا نمي‌رسد». گفتني‌ است‌ كه‌ سن‌ خرفتي، در همه‌ حالات‌ امري‌ يكسان‌ و يكنواخت‌ نيست‌ و نظر به‌ شرايط اجتماعي، اقتصادي‌ و غيره‌ فرق‌ مي‌كند، هرچند از علي‌(رض)  روايت‌ شده‌ است‌ كه‌ فرمود: «خوارترين‌ عمر، سن‌ هفتاد و پنج‌ سالگي‌ است‌». «چندان‌ كه‌ پس‌ از دانستن‌» بسياري‌ چيزها كه‌ برايش‌ در زندگي‌ روي‌ داده‌ بود، ديگر «چيزي ‌نمي‌داند» نه‌ بسيار و نه‌ كم، از اين‌ جهت‌ در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ بخاري‌ از انس‌(رض)  آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص چنين‌ دعا مي‌كردند: «أعوذ بك من البخل والكسل والهرم وأرذل العمر وعذاب القبر وفتنة الدجال وفتنة المحيا والممات: خدايا! به‌ تو پناه‌ مي‌برم‌ از بخل، تنبلي، فرتوتي‌ و خوارترين‌ عمر، عذاب‌ قبر، فتنه‌ دجال ‌و فتنه‌ زندگي‌ و مرگ‌». «قطعا خدا داناي‌ تواناست‌» داناست‌ به‌ حكمت‌هاي ‌برگرداندن‌ انسان‌ از كاملترين‌ حال‌ به‌ خوارترين‌ مال، يا از حال‌ زندگي‌ به‌ حال‌ فنا، تواناست‌ بر تبديل‌ آنچه‌ كه‌ بخواهد، آن‌ گونه‌ كه‌ بخواهد.
	سوره نحل آيه  71
‏متن آيه : ‏
‏ وَاللّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ فِي الْرِّزْقِ فَمَا الَّذِينَ فُضِّلُواْ بِرَآدِّي رِزْقِهِمْ عَلَى مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَهُمْ فِيهِ سَوَاء أَفَبِنِعْمَةِ اللّهِ يَجْحَدُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و خدا بعضي‌ از شما را در روزي‌ بر بعضي‌ ديگر برتري‌ داده‌ است‌» 