بب‌ نزول: ﴿ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضاً﴾ از كعب‌ بن‌ عجره‌(رض) روايت‌مي‌كند كه‌ فرمود: «در ايام‌ مناسك‌، آن‌ قدر بي‌حال‌ گرديدم‌ كه‌ مرا بر دوش‌ خود نزد رسول‌ خداص بردند، در حالي‌ كه‌ شپش‌ها بر سر و صورتم‌ مي‌دويدند. رسول‌ خداص كه‌ مرا بر اين‌ حال‌ ديدند، فرمودند: فكر نمي‌كردم‌ كه‌ تا بدين‌ حد به‌زحمت‌ افتاده‌ باشي، آيا گوسفندي‌ را مي‌تواني‌ بيابي‌؟ گفتم: نه‌! فرمودند: پس‌ سه‌ روز روزه‌ بگير، يا شش‌ نفر مسكين‌ را اطعام‌ كن، به‌ هر نفر مسكين‌ نيم‌ صاع‌ ازطعام‌ و آن‌گاه‌ سرت‌ را بتراش‌. همان‌ بود كه‌ درباره‌ من‌ نازل‌ شد: ﴿فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضاً﴾، لذا اين‌ بخش‌ از آيه‌ كريمه‌ درباره‌ من‌ نازل‌ شده‌ است، ولي‌ اي‌مسلمين‌! حكم‌ آن‌ در باره‌ شما نيز عام‌ است‌». «پس‌ چون‌ ايمني‌ يافتيد» يعني: چون‌ از بيم‌ دشمن‌ ايمن‌ شديد، يا از بيماري‌ شفا يافتيد، لذا به‌ علت‌ بيماري، يا بيم‌از دشمن، يا به‌ علت‌ احصار[9]، از به‌اتمام‌رساندن‌ مناسك‌ باز داشته‌ نشديد؛ «پس‌هر كس‌ با عمره‌ به‌ سوي‌ حج‌ بهره‌ بگيرد» يعني: هر كس‌ به‌ سبب‌ فراغت‌ از عمره، ازمحظورات‌ احرام‌ بهره‌ بگيرد، سپس‌ مجددا در ماههاي‌ حج‌ براي‌ حج‌ احرامي ‌دوباره‌ ببندد - كه‌ اين‌ را اصطلاحا حج‌ تمتع‌ مي‌نامند - «بر اوست‌» يعني: برحاجي‌ متمتع‌ است‌ «كه‌ هرآنچه‌ ميسر باشد، قرباني‌ كند» در مكه‌ بعد از احرام‌بستن‌براي‌ حج‌ تا نقصي‌ كه‌ به‌ سبب‌ بهره‌گيري‌ و تمتع‌ وي‌ از محظورات‌ احرام‌ به‌ وجودآمده، جبران‌ شود. و بهتر اين‌ است‌ كه‌ اين‌ قرباني‌ را در روز نحر (عيد قربان) ذبح‌نمايد «پس‌ كسي‌ كه‌ قرباني‌اي‌ نيافت‌» به‌سبب‌ نداشتن‌ مال، يا به‌دليل‌ نبودن‌ حيوان‌قرباني‌ «بايد در هنگام‌ حج‌ سه‌ روز، روزه‌ بدارد» يعني: در ايام‌ حج‌، از هنگامي‌ كه ‌براي‌ حج‌ احرام‌ مي‌بندد تا يوم‌النحر (روز دهم‌ ذي‌الحجه) سه‌ روز، روزه ‌بدارد و بهتر اين‌ است‌ كه‌ قبل‌ از روز ششم‌ ذي‌الحجه‌، روزه‌گرفتن‌ را آغاز كند، چرا كه‌ روزه‌ گرفتن‌ روز عرفه‌ مكروه‌ است‌ و روزه ‌گرفتن‌ در ايام‌ تشريق‌ نيز - درقول‌ صحيح‌تر منقول‌ از امام‌ شافعي‌ - جايز نيست‌ «و هفت‌ روز پس‌ از بازگشتتان‌» به‌ وطن‌ و سرزمين‌ خود بايد روزه‌ بگيريد «اين‌ ده‌ روز كامل‌ است‌». تأكيد بر روي‌ عدد ده‌ روز، براي‌ دفع‌ اين‌ توهم‌ است‌ كه‌ حاجي‌ نپندارد؛ ميان‌ گرفتن‌ سه‌ روز روزه‌ در ايام‌ حج، يا هفت‌ روز در هنگام‌ بازگشت‌ به‌ خانه‌ خود، مخير خواهد بود، نه‌! او مخير نيست‌ و اين‌ ده‌ روز كامل‌ را بايد روزه‌ بدارد و از آن‌ هيچ‌ كم‌نمي‌شود. پس‌ مراد از تمتع‌، اين‌ است‌ كه‌ شخص‌ در ماههاي‌ حج‌ براي‌ انجام‌ عمره‌ احرام‌ ببندد و سپس‌ خود را حلال‌ ساخته‌ در مكه‌ مقيم‌ گردد تا فرارسيدن‌ ايام‌ حج‌ كه‌ باز براي‌ حج‌ احرامي‌ دوباره‌ مي‌بندد. بدين‌ ترتيب‌ است‌ كه‌ حاجي‌ در مقطع ‌موجود ميان‌ دو احرام‌؛ از آن‌ امور مباحي‌ تمتع‌ مي‌گيرد كه‌ بهره‌گرفتن‌ از آنها براي ‌وي‌ در حال‌ احرام‌ حلال‌ نيست‌. «اين‌» حج‌ تمتع‌ «براي‌ كسي‌ است‌ كه‌ اهل‌مسجدالحرام‌ نباشد» يعني: از اهل‌ مكه‌ و اطراف‌ آن‌ تا محلات‌ ميقات‌ نباشد - درنزد حنفي‌ها - و تا دو منزلي‌ حرم‌ ساكن‌ نباشد - در نزد شافعي‌ - بنابراين، اهل‌مكه‌ فقط مي‌توانند حاجي‌ «مفرد» باشند، نه‌ حاجي‌ «تمتع‌» و نه‌ حاجي‌ «قران‌» زيرا تمتع، در واقع‌ تسهيل‌ و تخفيفي‌ براي‌ حجاج‌ آفاقي‌ يعني‌ غريباني‌ است‌ كه‌ نيازبه‌ اين‌ رخصت‌ دارند، چرا كه‌ مشقتهاي‌ سفر را تحمل‌ كرده‌اند، در حالي‌ كه‌ اهل‌حرم‌ به‌ اين‌ رخصت‌ نيازي‌ ندارند «و از خدا بترسيد» با رعايت‌ دقيق ‌اوامرش‌ و بازداشتن‌ خود از نواهي‌اش‌ و بترسيد از اين‌ كه‌ تجاوزي‌ از شما سر زند «و بدانيد كه‌ خدا سخت‌كيفر است‌» براي‌ آنان‌ كه‌ از حدودش‌ تجاوز مي‌كنند.
 
[8] صاع: چهار مد است که نزد حنفی ها (2900) گرم و نزد جمهور (2751) گرم می باشد. مد: (675) گرم است.
[9] علامه رشید احمد گنگوهی در کتاب «زبدة المناسک» می گوید: محرمی که به سبب خوف دشمن یا درنده یا به علت غلبه بیماری در راه بماند، در اصطلاح او را «محصر» می نامند، اگر این فرد محصر مفرد است یا معتمر پس باید یک دم یا قیمت آن را به کسی داده آن را به مکه بفرستد تا جانور را در حرم ذبح کنند، و تاریخ وقت ذبح باید از قبل معین باشد تا محرم بعد از ذبح بتواند حلال شود. برای این ذبح ایام نحر ضروری نیست و اگر برای کسی این دم یا قیمتش میسر نباشد، پس تا زمانی که در حرم حیوانی ذبح کرده  نشود و یا خودش رفته طواف و سعی و حلق نکند، نمی تواند حلال شود و محصری که قارن باشد دو دم بفرستد و اگر یکی بفرستد از هیچ احرامی نمی تواند خارج شود. و اگر محصر نتواند دم بفرستد بلکه محصور بماند تا وقتی که مانع زائل شود و سپس خود او برود، این کار هم درست است. آنجا رفته زمان حج را دریابد چه بهتر و الا افعال عمره را ادا کرده حلال شود. و کسی که محصر می شود، فقط با ذبح حلال می شود، چه حلق بکند یا نکند. اگر پیش از ذبح حلال شد، یا مطلع شد که ذبح در حرم واقع نشده بلکه در سرزمین حل واقع شده است، پس بر وی کفاره جنایت واجب است، اگر جنایت تکرار شود، باید کفاره هم مکرر بدهدسوره إسراء آيه  60
‏متن آيه : ‏
‏ وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلاَّ فِتْنَةً لِّلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي القُرْآنِ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلاَّ طُغْيَاناً كَبِيراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و ياد كن‌ هنگامي‌ را كه‌ به‌تو گفتيم‌: به‌ راستي‌ پروردگارت‌ همه‌ مردم‌ را احاطه‌ كرده ‌است‌» يعني‌: مردم‌ همه‌ در قبضه‌ وي‌ و تحت‌ قدرت‌ وي‌اند پس‌ بي‌اعتنا از روگرداني‌ آنان‌ به‌ راه‌ دعوت‌ خويش‌ ادامه‌ بده‌. به‌قولي‌: مراد از مردم‌، مردم‌ مكه‌اند و معني‌ اين‌ است‌: خداوند متعال‌ بر آنان‌ تواناست‌ و به‌زودي‌ تو را بر آنان ‌مسلط خواهد كرد پس‌ بر عذاب‌كردنشان‌ شتاب‌ مكن‌ «و آن‌ رؤيايي‌ را كه‌ به‌ تو نمايانديم‌، جز براي‌ آزمايش‌ مردم‌ قرار نداديم‌» مراد از آن‌ رؤيا: چشمديد عيني‌رسول‌ خداص در سفر شبانه‌ «اسراء» بود كه‌ در ابتداي‌ سوره‌ ذكر شد وخداوند(ج)  آن‌ را «رؤيا» ناميد زيرا در شب‌ روي‌ داد. مراد از آزمايش‌ (فتنه‌): ارتداد گروهي‌ بود كه‌ قبلا اسلام‌ آورده‌ بودند ولي‌ هنگامي‌ كه‌ رسول‌ خداص آنهارا از سفر اسراي‌ خويش‌ خبر دادند، آنها در اين‌ آزمايش‌ ناكام‌ شده‌ و به‌ ارتداد گراييدند. به‌قولي‌ ديگر: خداي‌ سبحان‌ كشتار قريش‌ در بدر را به‌ آن‌ حضرت‌ص در 