خواب‌ نشان‌ داد. «و» نيز «آن‌ درخت‌ لعنت‌شده‌ در قرآن‌ را» جز آزمايشي‌ براي‌ مردم‌ قرار نداديم‌، اين‌ درخت‌ كه‌ در دورترين‌ مكان‌ از رحمت‌ حق‌ تعالي‌، يعني‌در قعر دوزخ‌ قرار دارد عبارت‌ است‌ از: درخت ‌«زقوم‌»، و آزمايش‌ در آن‌ از اين‌ قرار است‌ كه‌ ابوجهل‌ و غير وي‌ به‌ مسلمانان‌ گفتند: «رفيق‌ شما به‌ اين‌ پنداراست‌ كه‌ آتش‌ جهنم‌ سنگ‌ را مي‌سوزاند اما در عين‌ حال‌ مي‌گويد: در جهنم ‌درخت‌ مي‌رويد، آخر چگونه‌ چنين‌ چيزي‌ ممكن‌ است‌؟». همچنين‌ روايت‌ شده ‌است‌ كه‌ چون‌ خداي‌ سبحان‌ از وجود درخت‌ زقوم‌ در جهنم‌ خبر داد و نازل ‌فرمود: (‏‏ إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِّلظَّالِمِينَ ‏ إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ ‏)  «صافات‌ / 64 ـ 63»، قريش‌ از آن‌ سخت‌ هراسان‌ شدند پس‌ ابوجهل‌ دختركي‌ را دستور داد تا مقداري ‌خرما و خامه‌ (قيماق‌) را در هم‌ آميخته‌ پيش‌ او بياورد آن‌گاه‌ به‌ يارانش‌ گفت‌: زقوم‌ بخوريد، يعني‌ زقوم‌ همين‌ است‌ و هراسان‌ نباشيد.
«و ما آنان‌ را بيم‌ مي‌دهيم‌ ولي‌ جز بر طغيان‌ شديد آنها نمي‌افزايد» يعني‌: ما با نزول‌ آيات‌ آنان‌ را بيم‌ مي‌دهيم‌ ولي‌ فرستادن‌ آيات‌ جز افزودن‌ بر كفرشان‌ هيچ‌ فايده‌اي‌ به‌ حالشان‌ نمي‌كند.
 
سوره إسراء آيه  61
‏متن آيه : ‏
‏ وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلآئِكَةِ اسْجُدُواْ لآدَمَ فَسَجَدُواْ إَلاَّ إِبْلِيسَ قَالَ أَأَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِيناً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و هنگامي‌ كه‌ به‌ فرشتگان‌ گفتيم‌: براي‌ آدم‌ سجده‌ كنيد پس‌ همه‌ جز ابليس‌ سجده ‌كردند، گفت‌: آيا براي‌ كسي‌ كه‌ از گل‌ آفريده‌اي‌ سجده‌ كنم‌؟» تفسير نظير اين‌ آيه‌ درسوره‌هاي ‌«بقره‌» و «اعراف‌» گذشت‌.
 
	سوره إسراء آيه  62
‏متن آيه : ‏
‏ قَالَ أَرَأَيْتَكَ هَذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إَلاَّ قَلِيلاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«گفت‌» شيطان‌ «به‌ من‌ خبر ده‌» پروردگارا! كه‌ چرا آدم‌ را برمن‌ برتري‌ داده‌اي ‌درحالي‌كه‌ مرا از آتش‌ آفريده‌اي‌ و او را از گل‌؟ «اگر تا روز قيامت‌ مهلتم‌ دهي‌، قطعا فرزندانش‌ را از ريشه‌ بر مي‌كنم‌» يعني‌: قطعا بر آنان‌  ـ با اغوا و گمراه ‌سازي ‌خويش‌ ـ مسلط مي‌شوم‌؛ چنان‌كه‌ اسب‌ ـ چون‌ بر وي‌ رسن‌ و لگام‌ زنند ـ به‌ زير استيلا كشيده‌ مي‌شود. آن‌ ملعون‌ اين‌ سوگند را از آن‌روي‌ خورد كه‌ از نيرومندي ‌نفوذ نيرنگ‌ خود در بني‌آدم‌ آگاه‌ بود و آگاه‌ بود كه‌ مي‌تواند در مجاري‌ خون ‌فرزندان‌ آدم‌ درآيد. «جز اندكي‌ از آنان‌» را كه‌ نيرنگم‌ در آنان‌ كارگر نيست‌. ايشان‌ كساني‌اند كه‌ خداي‌ عزوجل‌ از شر شيطان‌ حفظشان‌ كرده‌ و ايشان‌ را در پناه‌ خويش‌ نگاه‌ داشته‌ است‌ چنان‌كه‌ مي‌فرمايد: (‏ إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ): (بي‌گمان‌ تو را بر بندگان‌ مخصوص‌ من‌ تسلطي‌ نيست‌  مگر كساني‌ از گمراهان‌ كه‌ از تو پيروي‌ كنند) «حجر/42»، و نيز در آيه‌ (65) از همين‌ سوره‌ به‌ اين‌ حقيقت‌ پرداخته ‌است‌.
 
سوره إسراء آيه  63
‏متن آيه : ‏
‏ قَالَ اذْهَبْ فَمَن تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَآؤُكُمْ جَزَاء مَّوْفُوراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«خداوند فرمود» به‌ ابليس‌ «برو» و راهي‌ را كه‌ انتخاب‌ كرده‌اي‌ در پيش‌ بگير «كه‌ هر كس‌ از آنان‌ تو را پيروي‌ كند» و اطاعت‌ نمايد «مسلما جهنم‌ سزاي‌ همه‌ شماست‌» يعني‌: دوزخ‌ سزاي‌ ابليس‌ و پيروانش‌ هست‌ «كه‌ كيفري‌ تمام‌ است‌» يعني‌: جهنم‌ كيفري‌ تمام‌ و كامل‌ براي‌ شماست‌ كه‌ هيچ‌ از كيفرتان‌ كاسته ‌نمي‌شود.
 
	سوره إسراء آيه  64
‏متن آيه : ‏
‏ وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِم بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ وَشَارِكْهُمْ فِي الأَمْوَالِ وَالأَوْلادِ وَعِدْهُمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلاَّ غُرُوراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و از آنان‌ هر كه‌ را توانستي‌ با آواز خود تحريك‌ كن‌» يعني‌: آنان‌ را با وسوسه‌ و آواي‌ عصيان‌ برانگيز خويش‌ سبك ‌گردان‌ و از جا بلغزان‌؛ دعوت ‌كنان‌ به‌سوي‌ معصيت‌ من‌. آواز شيطان‌: دعوت‌ او به‌سوي‌ معصيت‌ حق‌ تعالي‌ است‌ و هر كسي‌كه‌ به‌ سوي‌ نافرماني‌ خداي‌ سبحان‌ دعوت‌ كند، او در واقع‌ منادي‌ شيطان‌ است‌ وصداي‌ او صداي‌ شيطان‌ مي‌باشد.
روايت‌ شده‌ است‌ كه‌ ابن‌عمر(رض)  آواز ني‌نوازي‌ را شنيد كه‌ ني‌ مي‌نواخت‌ پس ‌انگشتان‌ خود را بر گوشهاي‌ خويش‌ نهاد و مركب‌ خود را از راه‌ به‌ كناري‌ كشيد وبه‌ خادمش‌ نافع‌ گفت‌: اي‌ نافع‌! آيا هنوز آواز او را مي‌شنوي‌؟ نافع‌ مي‌گويد: گفتم‌، آري‌! پس‌ همچنان‌ انگشتانش‌ در گوشهايش‌ بود، باز مي‌پرسيد و من ‌مي‌گفتم‌: آري‌! تا آن‌كه‌ گفتم‌: نه‌! ديگر آواز وي‌ را نمي‌شنوم‌. آن‌گاه‌ دستانش‌ را از گوشهايش‌ برداشت‌ و مركبش‌ را به‌ راه‌ باز آورد و گفت‌: رسول‌ خداص را ديدم‌ كه‌ صداي‌ ني‌لبك‌ چوپاني‌ را شنيدند پس‌ چنان‌ كردند كه‌ من‌ اكنون‌ كردم‌. از اين‌ جهت‌ قرطبي‌ مي‌گويد:«صداي‌ ني‌، صداي‌ مغني‌ و صداي‌ موسيقي‌ در بزم‌هاي‌ لهو، صداي‌ شيطان‌ است‌ زيرا صداي‌ هر دعوت‌كننده‌اي‌ به‌سوي‌ معصيت‌ خداوند(ج) ، صداي‌ شيطان‌ مي‌باشد». «و با سواران‌ و پيادگانت‌ بر آنان‌ بانگ‌ درده‌» يعني‌: هر چه‌ در توان‌ داري‌ عليه‌ آنان‌ به‌ كار گير و هيچ‌ كوتاهي‌ نكن‌ ولشكريان‌ سواره‌ و پياده‌ات‌ را بر فرزندان‌ آدم‌ بتازان‌ تا تو را برآنان‌ ياري‌ دهند. ابن‌كثير مي‌گويد: «اين‌ امر خداوند متعال‌ به‌ شيطان‌، امري‌ قدري‌ است‌ نه‌ امري‌شرعي‌». «و با آنان‌ در اموال‌ و فرزندان‌ شريك‌ شو» مشاركت‌ شيطان‌ در اموال‌ بني‌آدم‌، عبارت‌ است‌ از: هر تصرفي‌ در اموال‌ كه‌ با راه‌ و روش‌ شرع‌ مخالف‌ باشد،چه‌ با گرفتن‌ مال‌ به‌ ناروا باشد و چه‌ با نهادن‌ مال‌ در غير حق‌؛ همچون‌ غصب‌ ودزدي‌ و ربا. اما مشاركت‌ شيطان‌ در فرزندان‌، عبارت‌ است‌ از: مدعي ‌شدن‌ فرزندبي‌ وجود سببي‌ شرعي‌، به‌دست‌ آوردن‌ فرزند با زنا، نامگذاري‌ فرزندان‌ به‌ نامهاي‌ غيرشرعي‌اي‌ مانند عبداللات‌ و عبدالعزي‌، كشتن‌ فرزندان‌ از ترس‌ فقر، زنده‌ به‌ گوركردن‌ دختران‌ و درآوردن‌ فرزندانشان‌ بر آيين‌ كفري‌اي‌ كه‌ خود در آن‌ هستند پس‌ همه‌ اين‌ معاني‌ و نظاير آن‌ از مصاديق‌ مشاركت‌ شيطان‌ با انسانها در اموال‌ و اولادشان‌ است‌. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌: «اگر يكي‌ از شما آن‌گاه‌ كه‌مي‌خواهد با همسرش‌ مقاربت‌ نمايد بگويد: (باسما