عَةِ شُهَدَاء فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدَاء فَأُوْلَئِكَ عِندَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذِبُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
دومين‌ بانگ‌ توبيخ‌ بر آنان‌ اين‌ است: «چرا» فروروندگان‌ در اين‌ تهمت ‌«بر» اثبات‌ و صحت‌ سخنانشان‌ در «آن‌» بهتان‌ «چهار گواه‌ نياوردند؟ پس‌ چون‌ گواهان‌ را نياورده‌اند، آنان‌» يعني: فروروندگان‌ در بهتان‌ عليه‌ عائشه‌ رضي‌الله عنها «نزد خداوند» يعني: در حكم‌ وي‌ «خود دروغگويانند» يعني: دروغگوياني‌ هستند كه‌ دروغ‌ را به‌ آخرين‌ پايه‌ آن‌ رسانده‌اند.
 
	سوره نور آيه  14
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فِي مَا أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذَابٌ عَظِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
توبيخ‌ سوم‌ اين‌ است: «و اگر فضل‌ خدا و رحمتش‌ در دنيا و آخرت‌ بر شما نبود، بي‌گمان‌ به‌ سزاي‌ آنچه‌ در آن‌ به‌ دخالت‌ پرداختيد» اي‌ تهمت‌ زنندگان‌ به‌ حريم‌ عفت ‌ام‌المؤمنين‌ «به‌ شما عذابي‌ بزرگ‌ مي‌رسيد» يعني: اگر حكم‌ الهي‌ بر شما نبود؛ در دنيا با فضل‌ نهادن‌ بر شما به‌ نعمتهايي‌ كه‌ از جمله‌ آنها يكي‌ هم‌ مهلت‌ دادن‌ به‌شماست‌ و در آخرت‌؛ با عفو و گذشت‌ از شما، بي‌گمان‌ حق‌ تعالي‌ شما را بر بهتاني‌ كه‌ در آن‌ فرورفتيد، به‌ شتاب‌ مجازات‌ مي‌كرد ولي‌ حق‌ تعالي‌ به‌ رحمت ‌خود در دنيا رسوايي‌ بهتانتان‌ را بر شما فرو پوشانيد و در آخرت‌ هم‌ بر كساني‌ كه ‌به‌سوي‌ او توبه‌كار آيند، رحم‌ مي‌كند. ابن‌ كثير مي‌گويد: «اين‌ فضل‌ و رحمت‌ در حق‌ كساني‌ است‌ كه‌ داراي‌ ايمان‌ بودند، مانند مسطح‌ و حسان‌ و حمنه‌، نه‌ در حق‌عبدالله بن‌ابي‌ و امثال‌ وي‌ از منافقان‌ بي‌ايمان‌».
 
	سوره نور آيه  15
‏متن آيه : ‏
‏ إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُم مَّا لَيْسَ لَكُم بِهِ عِلْمٌ وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّناً وَهُوَ عِندَ اللَّهِ عَظِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
چهارمين‌ توبيخ‌ اين‌ است: «هنگامي‌ كه‌ آن‌ بهتان‌ را از زبان‌ يك‌ديگر مي‌گرفتيد» يعني: بعضي‌ از بعضي‌ ديگر خبر افك‌ را نقل‌ مي‌كرديد، بدين‌سان‌ كه ‌چون‌ يكي‌ از شما با ديگري‌ ملاقات‌ مي‌كرد، به‌ او مي‌گفت: به‌ من‌ چنين‌ خبري ‌رسيده‌ است‌، آيا تو هم‌ از آن‌ خبر داري‌؟ بدين‌گونه‌ بود كه‌ بي‌انديشه‌ و تحقيق‌ واثبات‌، اين‌ خبر بهتان‌ افروز را از يك‌ديگر دريافت‌ مي‌كرديد «و با زبانهاي‌ خويش‌سخني‌ مي‌گفتيد كه‌ به‌ آن‌ علمي‌ نداشتيد» يعني: اين‌ سخن‌ شما فقط به‌ زبانهايتان‌ اختصاص‌ داشت‌، بي‌ آن‌كه‌ با واقعيتي‌ خارجي‌ همراه‌ باشد و در دلها مورد باور قرار گرفته‌ باشد «و آن‌ را كاري‌ سهل‌ و ساده‌ تلقي‌ مي‌كرديد» كه‌ بر شما در پخش‌ آن‌ گناهي‌ نخواهد بود «با اين‌كه‌ آن‌ امر نزد خدا بس‌ بزرگ‌ است‌» يعني: گناه‌ و مجازات‌ آن‌ بس‌ بزرگ‌ است‌.
ابن‌ كثير مي‌گويد: «حتي‌ اگر آن‌ زن‌ بي‌گناه‌ و پاكدامن‌، همسر رسول‌ خداص هم‌ نبود، اين‌ كار نزد خدا(ج) بس‌ بزرگ‌ بود، چه‌ رسد به‌ اين‌كه‌ اين‌ بهتان‌ به‌ همسر خاتم‌ الانبيا ص زده‌ شود». در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «بي‌گمان‌ انسان‌ كلمه‌اي‌ را از آنچه‌ كه‌ سبب‌ خشم‌ الهي‌ است‌ مي‌گويد و به‌ آن‌ هيچ‌ اهميتي‌ هم نمي‌دهد، درحالي‌كه‌ به‌ سبب‌ گفتن‌ آن‌ كلمه‌، از مسافتي‌ كه‌ از ميان‌ آسمان‌ و زمين‌ دورتر است‌، در دوزخ‌ فروافگنده‌ مي‌شود».
 
	سوره نور آيه  16
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُم مَّا يَكُونُ لَنَا أَن نَّتَكَلَّمَ بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
پنجمين‌ توبيخ‌ و تأديب‌ اين‌ است: «و چرا وقتي‌ آن‌ را شنيديد، نگفتيد: ما را نرسد كه‌ به‌ آن‌ سخن‌ بگوييم‌» اين‌ عتاب‌ و سرزنشي‌ است‌ براي‌ تمام‌ مؤمناني‌ كه‌ به‌ ورطه ‌پخش‌ شايعه‌ افك‌ فرو افتادند. يعني: چرا آن‌گاه‌ كه‌ داستان‌ افك‌ را شنيديد، در تكذيب‌ بهتان‌سازان‌ و افترا زنندگان‌ نگفتيد: اصلا براي‌ ما سزاوار نيست‌ و به‌ ما نمي‌رسد كه‌ به‌ اين‌چنين‌ سخني‌ زبان‌ بيالاييم‌ و چنين‌ سخني‌ هرگز به‌هيچ ‌وجه‌ از ما سر نمي‌زند «تو را به‌ پاكي‌ ياد مي‌كنيم‌» خداوندا! «اين‌ بهتاني‌ است‌ بزرگ‌» و پاك‌است‌ خداي‌ سبحان‌ از اين‌كه‌ چنين‌ بهتاني‌ به‌ همسر پاكيزه‌ رسول‌ محبوبش‌ زده ‌شود. يعني: وقتي‌ اين‌ بهتان‌ را شنيده‌ بوديد، بايد از سر تعجب‌ و استبعاد (سبحان‌الله) مي‌گفتيد، آري‌! مي‌گفتيد: خداوندا! تو را به‌ پاكي‌ ياد مي‌كنيم‌! براي‌ اين‌كه‌ تعجب‌ خويش‌ را از حال‌ اين‌ گروهي‌ كه‌ داستان‌ افك‌ را به‌هم‌ بستند، آشكار ساخته‌ باشيد.
 
سوره نور آيه  17
‏متن آيه : ‏
‏ يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَن تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَداً إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
ششمين‌ تأديب‌ اين‌ است: «خداوند به‌ شما اندرز مي‌دهد كه‌ هرگز به‌ مانند آن ‌بازنگرديد» يعني: خداوند(ج) شما را نصيحت‌ مي‌كند، يا بر شما حرام‌ مي‌گرداند كه‌ ديگر در تمام‌ مدت‌ حيات‌ خويش‌ به‌ بستن‌ و دامن‌ زدن‌ مانند چنين‌ بهتاني ‌برگرديد «اگر مؤمن‌ هستيد» به‌ خداوند(ج) و شريعتش‌ زيرا ايمان‌ مقتضي‌خودنگه‌داري‌ از فروافتادن‌ در چنين‌ منجلابي‌ است‌.
 
	آيه  13
‏متن آيه : ‏
‏ وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُواْ كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُواْ أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاء أَلا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاء وَلَكِن لاَّ يَعْلَمُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و چون‌ به‌ آنان‌ گفته‌ شود: همان‌گونه‌ كه‌ ساير مردم‌ ايمان‌ آورده‌اند، شما هم‌ ايمان‌بياوريد، مي‌گويند: آيا ما نيز همانند كم‌ خردان‌ و نادانان‌ ايمان‌ بياوريم‌؟» اين‌گونه‌ است‌ كه‌ از روي‌ استهزا و تحقير، به‌ مؤمنان‌ نسبت‌ بي‌ خردي‌ را مي‌دهند و همين ‌وقاحت‌شان‌ سبب‌ شد تا خداوند(ج) سفاهت‌ و بي‌ خردي‌ را منحصرا به‌ خودشان ‌مربوط دانسته‌ و بگويد: «آگاه‌ باشيد كه‌ آنان‌ همان‌ كم‌ خردانند؛ ولي‌ نمي‌دانند».
علت‌ اين‌ كه‌ خداوند متعال‌ در بيان‌ فسادكاريشان: «لايشعرون‌» و در بيان‌ ايمان ‌نياوردنشان: «لايعلمون‌» فرمود، اين‌ است‌ كه‌: شعور؛ ادراك‌ امور پنهاني‌ و علم‌؛ يقين‌ داشتن‌ و مطابقت‌ فهم‌ با واقعيت‌ است‌ و از آنجا كه‌ فسادانگيزي‌ در زمين‌ امري ‌محسوس‌ است‌ و منافقان‌ چنان‌ حس‌ بالايي‌ ندارند كه‌ آن‌ را درك‌ كنند، پس‌ نسبت‌ دادن‌ بي‌شعوري‌ به‌ آنان‌ با اين‌ حالشان‌ سازگار است، اما از آنجا كه‌ ايمان ‌يك‌ امر قلبي‌ است‌ و آن‌ را فقط كسي‌ درك‌ مي‌كند كه‌ حقيقتش‌ را بداند، لذا به‌دليل‌ آن‌ كه‌ آنها از چنين‌