نم‌ را گمراه‌ كرديد يا خود گمراه‌ شدند؟» آيا گمراهي‌ آنان‌ بر اساس‌ دعوت‌ و فراخواني‌ شما بوده‌ است‌، يا كه‌ آنان‌ خود از راه‌ حق‌ گمراه‌ شده‌اند ـ آن‌گاه‌ كه ‌شما را پرستش‌ كردند. فايده‌ اين‌ سؤال‌، سركوب‌ و سرزنش‌ پرستشگران‌ آنهاست‌.
	سوره فرقان آيه  18
‏متن آيه : ‏
‏ قَالُوا سُبْحَانَكَ مَا كَانَ يَنبَغِي لَنَا أَن نَّتَّخِذَ مِن دُونِكَ مِنْ أَوْلِيَاء وَلَكِن مَّتَّعْتَهُمْ وَآبَاءهُمْ حَتَّى نَسُوا الذِّكْرَ وَكَانُوا قَوْماً بُوراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«مي‌گويند: تو را به‌ پاكي‌ ياد مي‌كنيم‌» اين‌ تعبير بيانگر تعجب‌ معبودان‌ است‌ از آنچه‌ كه‌ به‌ آنان‌ نسبت‌ داده‌ شده ‌است‌ زيرا آن‌ معبودان‌، فرشتگان‌ يا پيامبران ‌گرامي‌ خداوند(ج)، يا هم‌ جماداتي‌ بي‌عقل‌ و شعورند پس‌ چگونه‌ از آنان‌ چنين‌ چيزي‌ قابل‌ تصور است‌ «ما را نسزد كه‌ جز تو اوليايي‌ براي‌ خود برگيريم‌» يعني: براي ‌ما درست‌ نيست‌ و ما را هرگز نسزد كه‌ جز تو دوستان‌ و اوليايي‌ برگرفته‌ و آنها را پرستش‌ نماييم‌ پس‌ چگونه‌ بندگانت‌ را به‌سوي‌ اين‌ امر فرا مي‌خوانيم‌ كه‌ ما رامورد پرستش‌ قرار داده‌ و عبادت‌ تو را ترك‌ كنند، با اين‌كه‌ ما خود، غير تو را نمي‌پرستيم‌ «ولي‌ تو آنان‌ و پدرانشان‌ را بهره‌مند ساختي‌» به‌ اموال‌، اولاد، طول ‌عمر، سلامت‌ از عذاب‌ و برخورداري‌ از نعمت‌ها «تا آنجا كه‌ ذكر تو را فراموش‌ كردند» يعني: تا بدانجا كه‌ از يادت‌ غافل‌ شده‌، پندت‌ را فراموش‌ كرده‌ و تدبر در كتابت‌ را ترك‌ كردند و از نگرش‌ و انديشه‌ در عجايب‌ صنع‌ و آفرينش ‌شگفت‌آورت‌ روي‌ برتافتند «و گروهي‌ نابود شده‌ گشتند» يعني: با فراموشي‌ ياد تو، نابود شدند.
 
	سوره فرقان آيه  19
‏متن آيه : ‏
‏ فَقَدْ كَذَّبُوكُم بِمَا تَقُولُونَ فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفاً وَلَا نَصْراً وَمَن يَظْلِم مِّنكُمْ نُذِقْهُ عَذَاباً كَبِيراً ‏
 
‏ترجمه : ‏ 
سپس‌ به‌ مشركان‌ مي‌گوييم: «قطعا خدايانتان‌ شما را در آنچه‌ مي‌گوييد، تكذيب ‌كردند» يعني: خداي‌ سبحان‌ در هنگام‌ بيزاري ‌جستن‌ معبودان‌ از پرستشگران ‌باطلشان‌، خطاب‌ به‌ مشركان‌ مي‌گويد: اينك‌ معبودان‌ سخن‌ شما را در اين‌كه‌ آنان ‌خدايانتان‌ بوده‌اند، تكذيب‌ كردند «در نتيجه‌ نه‌ مي‌توانيد عذاب‌ را از خود دفع‌ كنيد» اي‌ گروه‌ مشرك‌! «و نه‌ خود را ياري‌ نماييد» يعني: نه‌ كسي‌ را مي‌يابيد كه‌ شما را ياري‌ داده‌ از عذاب‌ الهي‌ برهاند.
سپس‌ تمام‌ مكلفان‌ را مورد خطاب‌ قرار داده‌ مي‌فرمايد: «و هر كس‌ از شما كه ‌ستم‌ كرده‌ باشد» يعني: شرك‌ ورزيده‌ باشد زيرا ظلم‌ عبارت‌ از گذاشتن‌ يك‌ چيز در غير جايگاه‌ آن‌ است‌ «عذابي‌ بزرگ‌ به‌ او مي‌چشانيم‌» با جاودان‌ نگه‌ داشتنش‌ در دوزخ‌.
 
سوره فرقان آيه  20
‏متن آيه : ‏
‏ وَما أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و پيش‌ از تو پيامبراني‌ را نفرستاديم‌ جز اين‌كه‌» آنها هم‌ مانند همه‌ افراد بشر «غذا مي‌خوردند و در بازارها راه‌ مي‌رفتند» زيرا پيامبران‌ ص نيز بشرند و از پاسخگويي‌ به‌ نيازهاي‌ بشريشان‌ بي‌نياز نمي‌باشند پس‌ اي‌ محمد ص! تو نيز همچنان‌ هستي‌ بنابراين‌ غذا خوردن‌ و راه‌ رفتن‌ در بازارها، مانع‌ از آن‌ نيست‌ كه ‌فرستاده‌اي‌ از جانب‌ خداوند(ج) نباشي‌ پس‌ چرا مي‌گويند: اين‌ پيامبر را چه ‌شده ‌است‌ كه‌ غذا مي‌خورد و در بازارها راه‌ مي‌رود؟ «و برخي‌ از شما را براي ‌برخي ‌ديگر آزموني‌ قرارداديم‌» پس‌ اين‌ يكي‌ پيامبري‌ است‌ مكلف‌ به‌ بيم‌ دهي‌ و انذار و آن‌ ديگري‌ مكلف‌ به‌ پيروي‌ است‌، اين‌ يكي‌ عالم‌ است‌ و آن‌ ديگر جاهل‌، اين‌ يكي‌ سبك‌سر است‌ و آن‌ ديگر حليم‌ و بردبار، اين‌ يكي‌ توانگر است‌ و آن‌ يكي ‌فقير... ما همه‌ را به‌ وسيله‌ يك‌ديگر مي‌آزماييم‌. از اين‌ باب‌ است‌ آزمودن‌ شخص‌ سالم‌ به‌ وسيله‌ بيمار و آزمودن‌ شخص‌ شريف‌ به‌ وسيله‌ انسان‌ فرومايه‌ تا ميزان‌ پرداختن‌ هر يك‌ به‌ تكليف‌ خويش‌ در برابر ديگري‌، يا آزار رساني‌ اين‌ يكي ‌براي‌ ديگري‌، در عينيت‌ شناخته‌ شود پس‌ همه‌ به‌ برپا داشتن‌ حكم‌ الهي‌ مكلفند و صبر و پايداري‌ رفيق‌ تكليف‌ است‌.
در جاهليت‌ چنان‌ بود كه‌ چون‌ شخص‌ فروافتاده‌اي‌ از غير اشراف‌، قبل‌ از شخص‌ اشرافي‌ مسلمان‌ مي‌شد، آن‌ شخص‌ اشرافي‌ از اسلام‌ روي‌ برمي‌تافت‌ و مي‌گفت: بعد از وي‌ ديگر من‌ مسلمان‌ نمي‌شوم‌ زيرا اگر چنين‌ كنم‌، او در اسلام‌ بر من‌ فضل‌ و سابقه‌ دارد. به‌ همين‌ علت‌ در كفر خويش‌ پابرجا مي‌ماندند.
«آيا شكيبايي‌ مي‌ورزيد؟» در راه‌ حق‌، با مشاهده‌ اين‌ حال‌ سخت‌ و اين‌ ابتلاي ‌بزرگ‌؟ اين‌ استفهامي‌ است‌ كه‌ به‌ معني‌ امر است‌، يعني: بايد شكيبايي‌ و پايداري‌ ورزيد. نظير اين‌ فرموده‌ خداي‌ متعال:  (فهل انتم منتهون) : (آيا شما (از شراب‌ وقمار) دست‌ بردار هستيد؟) «مائده/‌91» يعني: دست‌ برداريد. يا اين‌ جمله‌ علت ‌است‌ براي‌ جمله‌ قبل: (وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً ) ، كه‌ در اين‌ صورت‌ معني‌ چنين ‌مي‌شود: بعضي‌ از شما را براي‌ بعضي ‌ديگر مايه‌ آزموني‌ ساخته‌ايم‌ تا بدانيم‌ كه‌ كدام‌‌يك‌ از شما پايداري‌ و شكيبايي‌ مي‌ورزيد؟ «و پروردگار تو همواره‌ بيناست‌» به‌ آن‌كسي‌ كه‌ شكيبايي‌ مي‌ورزد و به‌ آن‌ كس‌ كه‌ شكيبايي‌ نمي‌ورزد.
 
آيه  266
‏متن آيه : ‏
‏ أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَن تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِّن نَّخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاء فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللّهُ لَكُمُ الآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آيا كسي‌ از شما دوست‌ دارد» همزه‌ (أيود) براي‌ استفهام‌ انكاري‌ و نفي‌ است، يعني: كسي‌ دوست‌ ندارد «كه‌ باغي‌ از درختان‌ خرما و انگور داشته‌ باشد كه‌ از زيرآنها» يعني: از زير درختان‌ آنها «نهرها روان‌ باشد» ذكر اختصاصي‌ خرما وانگور، درحالي ‌كه‌ بعدا مي‌فرمايد: «و هرگونه‌ ميوه‌اي‌ برايش‌ به‌بار آورد» براي‌ اين ‌است‌ كه‌ خرما و انگور بهترين‌ و نيكوترين‌ درختان‌ است‌ «درحالي‌كه‌ او را پيري‌رسيده‌» و پيري‌ شخص، او را در معرض‌ شدت‌ نيازمندي‌ قرار مي‌دهد زيرا شخص‌ پير از كار و كسب‌ و جمع‌ نمودن‌ اس