ند: به‌ خدا ايمان‌ آورده‌ايم‌ پس‌ چون‌ در خداوند آزار بينند» يعني: چون‌ در راه‌ خداوند(ج) و به‌خاطر دين‌ وي‌ آزار بينند چنان‌كه‌ اهل‌ كفر با اهل‌ ايمان‌ و اهل‌ معاصي‌ با اهل‌ طاعات‌ چنين‌ روشي‌ در پيش ‌گرفته‌ و به‌خاطر ايمان‌ به‌ خدا(ج) و عمل‌ به‌ اوامرش، مؤمنان‌ و مطيعان‌ را مورد آزار و اذيت‌ قرار مي‌دهند. آري‌! چون‌ در راه‌ خداوندأ آزار ببينند، در اين ‌هنگام‌ «فتنه‌ مردم‌ را» يعني: آزار و اذيتي‌ را كه‌ مردم‌ بر آنان‌ وارد مي‌سازند تا آنها را از دينشان‌ برگردانند «مانند عذاب‌ خدا قرار مي‌دهند» يعني: از ديدن‌ آزار و اذيت‌ از سوي‌ آنان‌ بيقراري‌ كرده، بر آن‌ شكيبايي‌ نمي‌ورزند و آن‌ را در بزرگي‌ و شدت‌ خود مانند عذاب‌ الهي‌ مي‌پندارند و از آزاردهندگان‌ چنان‌ اطاعت‌ مي‌كنند كه‌ از خدا(ج) اطاعت‌ مي‌كنند. به‌قولي: مراد از اينان، منافقانند كه‌ چون‌ در راه‌خدا(ج)  مورد آزار قرار بگيرند، از دين‌ حق‌ بازگشته‌ و كافر مي‌شوند. پس‌ شايسته‌شأن‌ مؤمن‌ اين‌ است‌ كه‌ بر آزار و اذيت‌ در راه‌ خدا(ج) صبر و پايداري‌ نموده‌ و به‌خاطر اين‌ آزارواذيتها از حق‌ برنگشته‌ و در نيمه‌ راه‌ سقوط نكند بلكه‌ روياروي ‌اين‌ موانع‌ بايستد و آنها را پشت ‌سر بگذارد. البته‌ اگر تحت‌ فشار كفار قرار داشت، اين‌ پايداري‌ و ثبات‌ وي‌ مانع‌ از آن‌ نيست‌ كه‌ ظاهرا بر سبيل‌ تقيه، با كفار موافقت ‌نمايد در حالي‌ كه‌ قلبش‌ بر ايمان‌ مطمئن‌ است‌.
«و اگر از جانب‌ پروردگارت‌ پيروزي‌اي‌ رسد» به‌ مؤمنان‌ و غلبه‌ و غنيمتي‌ يابند؛ «مي‌گويند» آن‌ سقوط كنندگان‌ در نيمه‌ راه‌ «ما با شما بوديم‌» يعني: در دين‌ شما بوده‌ و با شما عليه‌ دشمنان‌ يار و همكار بوديم‌. پس‌ خداي‌ عزوجل‌ آنان‌ را تكذيب‌ كرده‌ و مي‌فرمايد: «آيا خدا به‌ آنچه‌ در دلهاي‌ جهانيان‌ است‌» از خير و شر «داناتر نيست‌؟» پس‌ چگونه‌ اين‌ ادعاي‌ دروغين‌ را به‌ ميان‌ مي‌آورند؟
اين‌ آيه‌ ناظر بر گروهي‌ است‌ كه‌ در ايمانشان‌ ضعف‌ بود، به‌طوري‌كه‌ چون‌ از كفار آزار مي‌ديدند، با آنان‌ همراهي‌ و موافقت‌ مي‌كردند و چون‌ قوت‌ اسلام ‌نمايان‌ مي‌شد و خداي‌ عزوجل‌ مؤمنان‌ را در موضعي‌ از مواضع‌ و در سنگري‌ از سنگرها نصرت‌ مي‌داد، مي‌گفتند: ما با شما همراه‌ بوديم‌.
 
سوره عنكبوت آيه  11
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْمُنَافِقِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و قطعا خدا مؤمنان‌ را معلوم‌ مي‌دارد و يقينا منافقان‌ را نيز معلوم‌ مي‌دارد» يعني: خداوندأ دو گروه‌ مؤمن‌ و منافق‌ را به‌ وسيله‌ آزمايش‌ در سختي‌ها از يك‌ديگر جدا و متمايز گردانيده‌ و اخلاص‌ مخلصان‌ و نفاق‌ منافقان‌ را آشكار مي‌گرداند پس‌مخلص‌ كسي‌ است‌ كه‌ از آزارهايي‌ كه‌ مي‌بيند، متزلزل‌ نمي‌شود و در راه‌ خدا چنان‌كه‌ بايد صبر و ثبات‌ مي‌ورزد و منافق‌ كسي‌ است‌ كه‌ به‌ چپ‌ و راست‌ متمايل‌ مي‌شود پس‌ اگر به‌ او از جانب‌ كافران‌ آزاري‌ رسيد، با آنان‌ موافقت‌ و همراهي‌ و تبعيت‌ كرده‌ و به‌ خداي‌ عزوجل‌ كافر مي‌شود و اگر پرچم‌ اسلام‌ و قوت‌ آن‌ برفراز شده‌ خورشيد پيروزي‌ آن‌ بدرخشد و نشانه‌هاي‌ فتح‌ و نصرت‌ نمايان‌ گردد، به‌سوي‌ اسلام‌ بازمي‌گردد و مي‌پندارد كه‌ از مسلمانان‌ است‌.
 
سوره عنكبوت آيه  12
‏متن آيه : ‏
‏ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنَا وَلْنَحْمِلْ خَطَايَاكُمْ وَمَا هُم بِحَامِلِينَ مِنْ خَطَايَاهُم مِّن شَيْءٍ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و كافران‌ به‌ مؤمنان‌ گفتند: از راه‌ ما پيروي‌ كنيد» رهرو راه‌ و روش‌ ما باشيد، به‌ دين‌ ما درآييد و از دين‌ خويش‌ باز گرديد «و ما گناهانتان‌ را به‌ گردن ‌مي‌گيريم‌» يعني: اگر پيروي‌ از راه‌ ما گناهي‌ باشد كه‌ شما به‌سبب‌ آن‌ در هنگامه ‌رستاخيز ـ چنان‌كه‌ مي‌گوييد ـ مورد مؤاخذه‌ قرار مي‌گيريد پس‌ ما گناهانتان‌ را به‌ گردن‌ مي‌گيريم‌ تا اين‌ ما باشيم‌ كه‌ به‌ آن‌ مورد مؤاخذه‌ و بازپرسي‌ قرار مي‌گيريم‌ نه ‌شما.
با تأسف‌ كه‌ جمله: «تو اين‌ كار را بكن‌ و گناهت‌ به‌ گردن‌ من‌!» مخصوصا ميان ‌عوام‌ مردم‌ در جوامع‌ اسلامي‌ بسيار رواج‌ و رونق‌ يافته‌ است‌.
پس‌ خداي‌ عزوجل‌ در تكذيب‌ آنان‌ مي‌فرمايد: «و چيزي‌ از گناهانشان‌ را بردارنده ‌نيستند» يعني: آنها هيچ‌ چيز از گناهاني‌ را كه‌ به‌ برداشتن‌ آن‌ متعهد شده‌اند، بردارنده‌ نيستند «قطعا آنان‌ دروغگويند» در اين‌ سخن‌ خويش‌ كه: «ما گناهانتان‌ رابه‌ گردن‌ مي‌گيريم‌» زيرا هيچ‌كس‌ گناه‌ ديگري‌ را به‌گردن‌ نمي‌گيرد.
مجاهد در بيان‌ سبب‌ نزول‌ مي‌گويد: آيه‌ كريمه‌ درباره‌ كفار قريش‌ نازل‌ شد.
 
سوره آل عمران آيه  18
‏متن آيه : ‏
‏ شَهِدَ اللّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ قَآئِمَاً بِالْقِسْطِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«گواهي‌ داد الله» يعني‌: بيان‌ كرد و اعلام‌ داشت‌ و آگاهي‌ داد؛ با آيات‌ تكويني ‌و تشريعي‌ و حجتهاي‌ روشن‌ خود «كه‌ جز او هيچ‌ معبودي‌ نيست» پس‌ حق‌ تعالي‌ با آنچه‌ كه‌ بيان‌ كرده‌ و آنچه‌ كه‌ آفريده، ما را به‌سوي‌ و حدانيت‌ خويش‌ و اين‌ كه‌ فقط او معبود بر حق‌ است، راهنمايي‌ كرده‌ است‌ «و فرشتگان» نيز گواهي‌مي‌دهند، كه‌ گواهي‌ آنها، اقرار به‌ وحدانيت‌ الله  است‌ «و صاحبان‌ دانش» نيزگواهي‌ مي‌دهند. گواهي‌ آنان‌ به‌ معني‌ ايمانشان‌ به‌ وحدانيت‌ الله و بيان‌ اين‌ حقيقت‌ به‌ مردم‌ با زبان‌ است‌. و در اين‌ كه‌ خداوند نام‌ علما را با نام‌ خود و نام ‌فرشتگان‌ خويش‌ مقرون‌ ساخته، فضيلتي‌ بزرگ‌ و فخر و شرفي‌ سترگ‌ براي‌ اهل‌علم‌ است‌. از زبيربن‌ عوام‌ روايت‌ شده‌ است‌ كه‌ فرمود: از رسول‌ خداص در عرفه‌ شنيدم‌ كه‌ اين‌ آيه‌ كريمه‌ را تلاوت‌ كردند، سپس‌ در اين‌ حديث‌ شريف‌ فرمودند: «اي‌ پروردگارم‌! من‌ نيز بر اين‌ حقيقت‌ از گواهان‌ هستم». «همواره‌ به‌ عدل‌ قيام‌دارد» يعني‌: خداوند در تمام‌ امور به‌ عدل‌ قيام‌ دارد، يا همواره‌ برپادارنده‌ عدل‌ و داد است‌ «جز او كه‌ توانا و حكيم‌ است، هيچ‌ معبودي‌ نيست» در حديث‌ شريف‌آمده‌ است‌: «هر كس‌ به‌ هنگام‌ خواب‌ اين‌ آيه‌ كريمه‌ را بخواند، حق‌ تعالي ‌هفتادهزار فرشته‌ مي‌آفريند كه‌ تا روز قيامت‌ برايش‌ طلب‌ آمرزش‌ مي‌كنند».
مفسران‌ در بيان‌ سبب‌ نزول‌ گفته‌اند: اين‌ آيه‌ كريمه‌ در پاسخ‌ سؤال‌ دو تن‌ از اسقف‌هاي‌ شام‌ نازل‌ شد كه‌ به‌ مدينه‌ آ