اب‌ سخت‌تري‌ دارد؟ فرمودند: مردي‌ كه‌ پيامبري‌ را، يا امر كننده‌ به‌ معروف‌ و نهي‌ كننده‌ از منكري‌ را كشته‌ باشد. آن‌گاه‌ اين‌ آيه‌ كريمه‌ راتلاوت‌ كردند». يادآور مي‌شويم‌ كه‌ امر به‌ معروف‌ و نهي‌ از منكر بر امتهاي‌ پيشين ‌نيز واجب‌ بود. همچنين‌ در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌: «كسي‌ كه‌ به‌ معروف‌ امر يا از منكر نهي‌ مي‌كند، او خليفه‌ خداست‌ در زمينش‌ و خليفه‌ رسول‌ اوست‌ و خليفه‌ كتاب‌ اوست».
بايد دانست‌ كه‌ از شروط امر كننده‌ به‌ معروف‌ و نهي‌كننده‌ از منكر ـ در نزد اهل‌سنت‌ و جماعت‌ ـ اين‌ نيست‌ كه‌ حتما او از اهل‌ عدالت‌ باشد، بلكه‌ اين‌ واجب‌عامي‌ بر ذمه‌ تمام‌ مسلمانان‌ است‌. همچنين‌ مسلمانان‌ بر اين‌ كه‌ تغيير دادن‌ منكر برهر كسي‌ كه‌ بر آن‌ تواناست‌ واجب‌ مي‌باشد، اجماع‌ دارند. البته‌ مراحل‌ تغيير منكررا احاديث‌ شريف‌ معين‌ ساخته‌ است، ولي‌ همه‌ اين‌ احاديث، به‌ قيد استطاعت ‌مقيد مي‌باشند. و باز هم‌ ما در مورد امربه‌ معروف‌ و نهي‌ از منكر، احكامي‌ را دراين‌ تفسير شريف‌ ـ در آيات‌ مربوطه‌ آن‌ ـ بيان‌ خواهيم‌ كرد.
 
سوره عنكبوت آيه  39
‏متن آيه : ‏
‏ وَقَارُونَ وَفِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَلَقَدْ جَاءهُم مُّوسَى بِالْبَيِّنَاتِ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ وَمَا كَانُوا سَابِقِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و قارون‌ و فرعون‌ و هامان‌ را» نيز نابود كرديم‌. قارون‌ ثروتمند متكبر، فرعون ‌طاغوت‌ خودكامه‌ مستبد و هامان‌ وزير وي‌ و ياريگرش‌ بر ظلم‌ بود «و به‌راستي ‌موسي‌ با نشانه‌هاي‌ روشن‌ نزد آنان‌ آمد پس‌ در زمين‌ استكبار ورزيدند» و از عبادت ‌خداوند(ج) سرپيچيدند «و سبقت‌ گيرنده‌ نبودند» يعني: با اين‌ استكبار وگردنكشي، از عذاب‌ ما گريزنده‌ نبودند.
 
سوره عنكبوت آيه  40
‏متن آيه : ‏
‏ فَكُلّاً أَخَذْنَا بِذَنبِهِ فَمِنْهُم مَّنْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِ حَاصِباً وَمِنْهُم مَّنْ أَخَذَتْهُ الصَّيْحَةُ وَمِنْهُم مَّنْ خَسَفْنَا بِهِ الْأَرْضَ وَمِنْهُم مَّنْ أَغْرَقْنَا وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِن كَانُوا أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پس‌ هريك‌» يا هر گروه‌ «از آنان‌ را به‌ گناهش‌ گرفتار كرديم‌» يعني: او را به‌سبب‌ كفر و تكذيبش، مورد مجازات‌ قرار داديم‌. اين‌ تعبير دليل‌ بر آن‌ است‌ كه ‌خداي‌ عزوجل‌ انسان‌ را جز به‌ سبب‌ گناه‌ فرونمي‌گيرد.
«پس‌ بعضي‌ از آنان‌ بودند كه‌ بر آنان‌ شنبادي‌ فرستاديم‌» يعني: بادي‌ را كه‌ با خود شن‌ و سنگريزه‌ مي‌آورد. و آنان‌ قوم‌ لوط بودند.
«و بعضي‌ از آنان‌ بودند كه‌ بانگ‌ مرگبار آنها را فرو گرفت‌» آنان‌ ثمود و مردم‌ مدين ‌بودند.
«و بعضي‌ از آنان‌ بودند كه‌ آنها را به‌ زمين‌ فرو برديم‌» كه‌ آنان‌ قارون‌ و يارانش ‌بودند.
«و بعضي‌ از آنان‌ را غرق‌ كرديم‌» كه‌ آنان‌ قوم‌ نوح‌(ع) و فرعون‌ و هامان‌ و قومشان ‌بودند.
«و اين‌ خدا نبود كه‌ بر آنان‌ ستم‌ كند» با آنچه‌ كه‌ بر سرشان‌ از عذاب‌ فرود آورد زيرا او قبل‌ از آن‌كه‌ عذابشان‌ كند، پيامبران‌ خود را به‌سويشان‌ فرستاد و كتابهاي‌ خويش‌ را برآنان‌ نازل‌ كرد «بلكه‌ خود آنان‌ بودند كه‌ بر خود ستم‌ مي‌كردند» با استمرار بر كفر و تكذيب‌ پيامبران(ع) و عمل‌ به‌ نافرمانيها و منهيات‌ خداوند(ج).
 
سوره عنكبوت آيه  41
‏متن آيه : ‏
‏ مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِن دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاء كَمَثَلِ الْعَنكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَإِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنكَبُوتِ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«مثل‌ كساني‌ كه‌ به‌جاي‌ خدا سروراني‌ گرفتند» كه‌ با آنان‌ دوستي‌ و محبت‌ ورزيده‌ و در جهت‌ برآوردن‌ نيازهاي‌ خود به‌جاي‌ خداوند(ج) برآنان‌ تكيه‌ مي‌كنند، چه‌ اين‌ سروران‌ دروغين‌ از جمادات‌ باشند؛ مانند بتان‌ سنگي‌ و چوبي، چه‌ از حيوانات‌ باشند، چه‌ از فرشتگان، چه‌ از زندگان‌ باشند و چه‌ از مردگان‌. آري‌! وصف‌ و مثل‌ اينان‌ «چون‌ وصف‌ عنكبوت‌ است‌ كه‌» با آب‌ دهان‌ خود «خانه‌اي‌ براي ‌خود ساخت‌» مسلم‌ است‌ كه‌ اين‌ خانه‌ عنكبوتي‌ هيچ‌ نيازي‌ را براي‌ وي‌ برنمي‌آورد، نه‌ در گرما، نه‌ در سرما، نه‌ در موقع‌ بارش‌ باران‌ و نه‌ هم‌ اين‌ خانه‌ او را از گزند دشمنان‌ حفظ مي‌كند. پس‌ همچنين‌اند بتاني‌ كه‌ از خدابرگشتگان‌ به‌جاي‌ خداوندأ به‌ دوستي‌ و سروري‌ گرفته‌اند زيرا اين‌ بتان‌ براي‌ آنان‌ به‌ هيچ‌ وجهي‌ از وجوه‌ ـ نه‌ در دنيا و نه‌ در آخرت‌ ـ نفعي‌ نمي‌رسانند و از آنان‌ شر و بلايي‌ را دفع‌ نمي‌كنند «و بي‌گمان‌ سست‌ترين‌ خانه‌ها خانه‌ عنكبوت‌ است‌» كه‌ هيچ‌ خانه‌اي‌ از خانه‌هايي‌ كه‌ حشرات‌ براي‌ خود مي‌سازند، از آن‌ سست‌ بنيادتر نيست‌ «اگر مي‌دانستند» كه‌ اين‌ معبودان‌ و سرورانشان‌ در حكم‌ خانه‌ عنكبوت‌اند، هرگز آنها را پرستش‌ نمي‌كردند اما ندانستند.
 
سوره عنكبوت آيه  42
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِ مِن شَيْءٍ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
« همانا خدا مي‌داند كه‌ آنچه‌ را غيراز وي‌ مي‌پرستند چيزي‌ نيست‌» يعني: اي ‌محمد ص! به‌ كافران‌ بگو: بي‌گمان‌ خداوند(ج)مي‌داند كه‌ كفار چيزي‌ را بجز وي ‌نمي‌پرستند كه‌ نفع‌ يا زياني‌ بتوانند برسانند پس‌ در حقيقت‌ اين‌ معبودان‌ باطل‌ چيزي‌ نيستند «و اوست‌ عزيز حكيم‌» يعني: حق‌ تعالي‌ ذات‌ غالب‌ و پيروزمندي‌ است‌ كه ‌كارهاي‌ وي‌ در نهايت‌ محكمي‌ و فرزانگي‌ است‌.
 
سوره عنكبوت سوره عنكبوت آيه  43
‏متن آيه : ‏
‏ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ وَمَا يَعْقِلُهَا إِلَّا الْعَالِمُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و اين‌ مثلها را براي‌ مردم‌ مي‌زنيم‌» يعني: اين‌ مثل‌ و غيرآن‌ از مثلهايي‌ را كه‌ در قرآن‌ است، براي‌ مردم‌ مي‌زنيم‌ تا بيدار شوند و در نتيجه، آنچه‌ كه‌ از فهم‌هايشان ‌دور شده‌ است، به‌ اذهانشان‌ نزديك‌ گردد «ولي‌ جز دانشوران‌» و دانايان‌ به‌ وجود خداوند(ج) و به‌ اسما و صفات‌ وي‌ و جز استوارگامان‌ ژرف‌نگر در عرصه‌ علم ‌«آنها را درنمي‌يابند» يعني: مثل‌ هاي‌ ما را نمي‌فهمند و در آنها انديشه‌ نمي‌كنند. پس‌ فقط دانايانند كه‌ در آنچه‌ برايشان‌ خوانده‌ مي‌شود و در آنچه‌ كه‌ مشاهده ‌مي‌كنند، تدبر و تفكر مي‌كنند.
اين‌ آيه‌ بر فضيلت‌ علم‌ بر عقل‌ دلالت‌ مي‌كند. امام‌ احمد: به‌ اين‌ مناسبت‌ از عمرو بن‌عاص(رض) روايت‌ مي‌كند كه‌ گفت: «از رسول‌ خدا ص هزار مثل‌ را فراگرفتم‌». كه‌ اين‌ خود درسي‌ است‌ بليغ‌؛ زيرا نشان‌دهنده‌ آن‌ است‌ كه ‌رسو