ه‌ را كه‌ ميان‌ آن‌ دو است‌ در شش‌ روز آفريد» و او خود به‌ اين‌ كه‌ درازي‌ اين‌ روزها چه ‌مقدار بود، داناتر است‌. كه‌ اين‌ بهترين‌ سخن‌ در تفسير آن‌ مي‌باشد زيرا مفسران‌ در تفسير «روزهاي‌ شش‌گانه‌» اختلاف ‌نظر دارند. ابن‌عباس(رض) مي‌گويد: «اندازه‌ هر روز به‌مقدار هزار سال‌ از سالهاي‌ دنيا بود». حسن‌ بصري‌ مي‌گويد: «اگر خداي‌ عزوجل‌ مي‌خواست‌ آنها را در يك‌ چشم‌ به‌ هم‌ زدن‌ مي‌آفريد ولي‌ خواست‌ تا تأني‌ و درنگ‌ كردن‌ در امور را به‌ بندگان ‌خويش‌ بياموزد». «آن‌گاه‌ بر عرش‌ استقرار يافت‌» تفسير آن‌ با بياني‌ كافي‌ و شافي‌ در سوره‌هاي‌ قبل‌ گذشت‌ و در اينجا به‌طور خلاصه‌ بايد گفت: مراد از (اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ) استواي است‌ كه‌ سزاوار آن‌ ذات‌ ذوالجلال‌ است، بدون‌ بيان ‌كيفيت، يا تعيين‌ جهت‌ مخصوص‌ و معيني‌ براي‌ آن‌. «شما را جز او هيچ‌ سرپرست ‌و شفاعتگري‌ نيست‌» يعني: اگر از حدود و مقتضاي‌ رضاي‌ حق‌ تعالي‌ تجاوز كنيد، بجز او، يا در برابر عذاب‌ او، براي‌ خود هيچ‌ سرور و ياوري‌ نمي‌يابيد كه‌ شما را سروري‌ و ياوري‌ نموده‌ و عذاب‌ وي‌ را از شما بگرداند و نه‌ شفاعتگري‌ را مي‌يابيد كه‌ براي‌ شما نزد وي‌ شفاعت‌ نمايد «آيا باز هم‌ متذكر نمي‌شويد» به‌ تذكري‌ كه‌ با تدبر و تفكر همراه‌ باشد و آيا اين‌ پندها را به‌ شنيدن‌ فهم‌ و تعقل‌ نمي‌شنويد تا از آنها بهره‌مند شويد؟.
 
سوره سجدة آيه  5
‏متن آيه : ‏
‏ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِّمَّا تَعُدُّونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«امر را از آسمان‌ گرفته‌ تا زمين‌ تدبير مي‌كند» يعني: حق‌ تعالي‌ كار فرمانروايي‌اش‌ را با قضا و قدر خويش‌ از آسمان‌ گرفته‌ تا زمين‌ در هر دو عالم‌ علوي‌ و سفلي، استوار و محكم‌ اداره‌ مي‌كند. به‌قولي‌ معني‌ اين‌ است: او كار و بار دنيا را با اسباب‌ آسماني‌اي‌ مانند فرشتگان‌ و غيره‌ تدبير و سامان‌دهي‌ مي‌كند در حالي‌ كه‌ فروآورنده‌ احكام‌ و آثار خويش‌ به‌ سوي‌ زمين‌ است‌ «سپس‌ در روزي‌ كه‌ اندازه‌اش‌ ـ از آنچه‌ شما مي‌شماريد ـ هزار سال‌ است، به‌سوي‌ او بالا مي‌رود» يعني: سپس‌ نتيجه‌ و گزارش‌ كار تماما به‌سوي‌ خداي‌ سبحان‌ بالا مي‌رود تا درباره‌ آنها در روزي‌ كه‌ اندازه‌ آن‌ هزار سال‌ از روزهاي‌ دنياست، حكم‌ كند و آن‌ روز، روز قيامت‌ است‌. بودن‌ اندازه‌ آن‌ روز به ‌مقدار هزار سال، به‌خاطر شدت‌ هول‌ وهراسها و دشواريهاي‌ آن‌ براي‌ كفار است‌ اما آن‌ روز ـ چنان‌كه‌ در حديث‌ شريف ‌آمده ‌است‌ ـ بر مؤمن‌ سبكتر از وقت‌ يك‌ نماز فرض‌ در دنياست‌. در آيه ‌ديگري[1] خداوند(ج) مقدار روز قيامت‌ را پنجاه‌هزار سال‌ ذكر كرده ‌است‌. قرطبي‌به‌ نقل‌ از ابن‌عباسك مي‌گويد: «مراد اين‌ است‌ كه‌ خداوند متعال‌ روز قيامت‌ را در دشواري‌ آن‌ بر كفار همچون‌ پنجاه‌ هزار سال‌ قرار داده ‌است‌ چنان‌كه‌ اعراب‌ ايام‌ ناخوش‌ را به‌ درازي‌ و ايام‌ خوشحالي‌ را به‌ كوتاهي‌ وصف‌ مي‌كنند». به‌قولي ‌ديگر مراد اين‌ است‌ كه: فرشتگان‌ اخبار بندگان‌ و اعمالشان‌ را به‌ سوي‌ حق‌ تعالي‌ بالا مي‌برند. ابن‌كثير مي‌گويد: «اعمال‌ به‌سوي‌ ديوان‌ و دفتر خويش‌ بر فراز آسمان‌ دنيا بالا برده‌ مي‌شوند و مسافت‌ ميان‌ آن‌ تا زمين، فاصله‌ پانصد سال‌ راه‌ است‌». همچنين‌ ابن‌كثير از مجاهد و ضحاك‌ نقل‌ مي‌كند كه‌ گفته‌اند: «فرود آمدن‌ فرشته ‌به‌ زمين‌ در مسيري‌ به‌ فاصله‌ پانصد سال‌ راه‌ و صعود وي‌ نيز همين‌ مقدار راه‌ است‌ ولي‌ فرشته‌ آن‌ را در چشم ‌به ‌هم ‌زدني‌ طي‌ مي‌كند». والله اعلم‌.
 
[1] نگاه، «معارج‌ / 4».
	سوره سجدة آيه  6
‏متن آيه : ‏
‏ ذَلِكَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اين‌» آفريننده‌ تدبيركننده‌ همانا «داناي‌ پنهان‌ و آشكار است، غالب‌ و مهربان ‌است‌» يعني: او ذات‌ قوي‌ و قاهري‌ است‌ كه‌ او را هيچ‌ چيزي‌ مغلوب‌ نمي‌سازد اما در عين‌ حال، رحمت‌ وي‌ به‌ بندگانش‌ وسيع‌ است‌.
 
	سوره آل عمران آيه  34
‏متن آيه : ‏
‏ ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِن بَعْضٍ وَاللّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏

«در حالي ‌كه‌ اين‌ جماعت» انبيا(ع) «نسلي‌ بودند بعضي‌ از آنان‌ از بعضي ‌ديگر پيدا شده» در نسب، چنان‌كه‌ برخي‌ از آنان، در نيت‌ و عمل‌ و اخلاص‌ و توحيد نيز، از تبار برخي‌ ديگر بودند «و خداوند شنواي‌ داناست» شنواست‌ سخنانشان‌ را، داناست‌ به‌ احوال‌ ايشان‌.
 
سوره سجدة آيه  7
‏متن آيه : ‏
‏ الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنسَانِ مِن طِينٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«همان‌ كسي‌ كه‌ هر چيزي‌ را كه‌ آفريده، نيكو آفريده‌ است‌» يعني: مخلوقاتش‌ را با استواري‌ و استحكام‌ تمام‌ آفريده‌. و هرچند برخي‌ از مخلوقات‌ در ظاهر منظر نيكويي‌ ندارند اما در اساس‌ آفرينش‌ خود متقن‌ و محكم‌ آفريده‌ شده‌اند «و آفرينش‌ انسان‌ را از گل‌ آغاز كرد» يعني: آدم‌(ع) را از گل‌ به‌صورتي‌ بديع‌ و شكلي ‌نيكو و زيبا آفريد.
 
	سوره سجدة آيه  8
‏متن آيه : ‏
‏ ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِن سُلَالَةٍ مِّن مَّاء مَّهِينٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«سپس‌ نسل‌ او را» يعني: فرزندان‌ و اخلاف‌ او را «از سلاله‌ آبي‌ بي‌مقدار» وحقير «پديد آورد» كه‌ آب‌ مني‌ است‌. نسل، «سلاله‌» ناميده‌ شد زيرا از اصل ‌خويش‌ جدا و بيرون‌ كشيده‌ مي‌شود.
 
	سوره سجدة آيه  9
‏متن آيه : ‏
‏ ثُمَّ سَوَّاهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِن رُّوحِهِ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلاً مَّا تَشْكُرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آن‌گاه‌ او را برابر و به‌سامان‌ گردانيد» يعني: انسان‌ اوليه‌ (آدم‌(ع)) را كه ‌آفرينش‌ وي‌ از گل‌ آغاز شده‌ بود، استوار گردانيده‌ و شكل‌ وي‌ را برابر و ميان‌ اعضا و اندامهاي‌ وجودش‌ تناسب‌ پديد آورد «و در او از روح‌ خويش‌ دميد» خداوند متعال‌ براي‌ گرامي‌داشت‌ و تجليل‌ از روح‌ و نشان‌ دادن‌ شرف‌ و منزلتش، آن‌ را در اين‌ آيه‌ به‌ خودش‌ نسبت‌ داد، گويي‌ فرمود: و در آدم‌ از چيزي ‌دميديم‌ كه‌ مخصوص‌ به‌ ما و به‌ علم‌ ما است، آن‌ چيز روح‌ است‌. پس‌ نسبت‌ يافتن‌ روح‌ به‌ سوي‌ حق‌ تعالي‌ به‌ اين‌ معني‌ نيست‌ كه‌ روح‌ جزئي‌ از وجود وي‌ است‌ زيرا او از چنين‌ نسبتي‌ والا و برتر است‌. «و براي‌ شما گوش‌ و ديدگان‌ و دلها قرار داد» تا نعمت‌ خويش‌ را بر شما كامل‌ ساخته‌ و آفرينشتان‌ را به‌ كمال‌ و به‌سامان‌ برساند و همه‌ اين‌ نعمتهاي‌ عظيم‌ را براي‌ شما گرد آورد تا بدانها هر شنيد